ترانه علیدوستی

ترانه علیدوستی؛ بازیگر سینما، تئاتر و شبکهٔ نمایش خانگی ایران

ترانه علیدوستی بازیگر ایرانی است. او فعالیت حرفه‌ای خود را از اواخر دههٔ ۱۳۷۰ش آغاز کرد و با ایفای نقش در فیلم «من، ترانه ۱۵ سال دارم» به شهرت رسید. علیدوستی در طول فعالیت هنری خود در آثار متعددی در سینما، تئاتر و مجموعه‌های نمایش خانگی حضور داشته و جوایزی از جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی از جمله جشنوارهٔ فیلم فجر و جشنوارهٔ فیلم لوکارنو دریافت کرده است. او همچنین در حوزه‌هایی مانند صداپیشگی، ترجمه و داوری جشنواره‌های سینمایی فعالیت داشته است.

تحصیلات و خانواده ترانه علیدوستی

ترانه علیدوستی در ۲۲ دی ۱۳۶۲ش در تهران زاده شد. پدر او، حمید علیدوستی، بازیکن پیشین تیم ملی فوتبال ایران و باشگاه‌های اروپایی است. مادرش، نادره حکیم‌الهی، هنرمند مجسمه‌ساز و سنگ‌تراش است که «نگارخانهٔ الهی» را در شهر رشت تأسیس کرده است.

برادر ترانه علیدوستی، پویان علیدوستی، در جریان مراسم چهارشنبه‌سوری سال ۱۳۸۳ش بر اثر انفجار مواد محترقه جان باخت.

علیدوستی تحصیلات خود را در مقطع متوسطه در رشتهٔ علوم تجربی آغاز کرد، اما به‌دلیل علاقه به هنر، تحصیل در هنرستان موسیقی را ادامه داد. او به‌مدت دو سال در این هنرستان به یادگیری موسیقی پرداخت و نواختن سازهای کلارینت و پیانو را آموخت.

ترانه علیدوستی در سال ۱۳۹۰ش و در ۲۶سالگی با علی منصور ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دختری به نام حنا است. علی منصور پنج سال پس از ازدواج، نخستین تجربهٔ بازیگری خود را با حضور در فیلم سینمایی «من» در کنار لیلا حاتمی رقم زد.

ورود ترانه علیدوستی به عرصه بازیگری

ورود ترانه علیدوستی به عرصهٔ بازیگری با شرکت در کلاس‌های بازیگری امین تارخ آغاز شد. او در سال ۱۳۷۹ش در این کلاس‌ها ثبت‌نام کرد و استعدادش در مدت کوتاهی مورد توجه قرار گرفت. حبیب رضایی، که مسئولیت انتخاب بازیگر برای فیلم جدید رسول صدرعاملی را بر عهده داشت، علیدوستی را برای ایفای نقش محوری «ترانه پرنیان» برگزید. بازی او در این فیلم با تحسین منتقدان همراه شد و جوایز متعددی را برایش به همراه داشت. علیدوستی برای این نقش، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن را از بیستمین جشنوارهٔ فیلم فجر دریافت کرد و به جوان‌ترین بازیگر زن تاریخ سینمای ایران تبدیل شد که این جایزه را کسب کرده است. همچنین، او جایزهٔ پلنگ برنزی بهترین بازیگر زن را از جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم لوکارنو در سوئیس دریافت کرد.

وضعیت سلامتی ترانه علیدوستی

علیدوستی پیش‌تر اعلام کرده بود که به کلاستروفوبیا (تنگناهراسی) مبتلا است و به همین دلیل با حضور در فضاهای بسته‌ای مانند مترو یا اتوبوس دچار مشکل می‌شود. در سال ۱۴۰۳ش (۲۰۲۴)، گزارش‌هایی دربارهٔ ابتلای او به «سندرم درس» (DRESS Syndrome) منتشر شد. وکیل او تأیید کرد که این بیماری در سال ۱۴۰۲ش تشخیص داده شده است. سندرم درس نوعی واکنش شدید سیستم ایمنی بدن به برخی داروها است که می‌تواند با علائمی مانند ضایعات پوستی، تب و درگیری اندام‌های داخلی همراه باشد.

آثار هنری ترانه علیدوستی

ترانه علیدوستی در طول فعالیت حرفه‌ای خود در آثار سینمایی ارزشمندی به عنوان بازیگر حضور داشته و برای بسیاری از مخاطبان شناخته شده است:

سینما

سال	عنوان	نقش	کارگردان
۱۴۰۱	برادران لیلا	لیلا جورابلو	سعید روستایی
۱۴۰۰	سمفونی حمید	ترانه	جعفر صادقی
۱۴۰۰	تفریق	فرزانه	مانی حقیقی
۱۴۰۰	اورکا	الهام اصغری	سحر مصیبی
۱۳۹۸	اکو	-	مهین صدری
۱۳۹۴	فروشنده	رعنا	اصغر فرهادی
۱۳۹۳	استراحت مطلق	سمیرا	عبدالرضا کاهانی
	مادر قلب‌اتمی	آرینه	علی احمدزاده
۱۳۹۱	زندگی مشترک آقای محمودی و بانو	ساناز	روح‌الله حجازی
۱۳۹۲	آسمان زرد کم‌عمق	غزل	بهرام توکلی
۱۳۹۰	پذیرایی ساده	لیلا	مانی حقیقی
۱۳۸۹	انتهای خیابان هشتم	نیلوفر	علیرضا امینی
۱۳۸۹	هرچی خدا بخواد	پارمیدا نصیری	نوید میهن‌دوست
۱۳۸۸	راز دشت تاران	پرستار	هاتف علیمردانی و محمد لطفعلی
	زندگی با چشمان بسته	پرستو	رسول صدرعاملی
۱۳۸۷	درباره الی	الی	اصغر فرهادی
	تردید	مهتاب	واروژ کریم‌مسیحی
	شیرین	ترانه علیدوستی	عباس کیارستمی
۱۳۸۶	کنعان	مینا	مانی حقیقی
۱۳۸۴	چهارشنبه سوری	روحی	اصغر فرهادی
۱۳۸۲	شهر زیبا	فیروزه	اصغر فرهادی
۱۳۸۰	من ترانه ۱۵ سال دارم	ترانه پرنیان	رسول صدرعاملی

جدول فروش فیلم‌های ترانه علیدوستی

نام فیلم	سال ساخت	سال اکران	بیننده	رتبه در جدول فروش سال	منبع
من ترانه پانزده سال دارم	۱۳۸۰	۱۳۸۱	۱,۴۴۸,۱۶۳	۲
شهر زیبا	۱۳۸۲	۱۳۹۳	۱۲۸,۸۴۹	۲۱
چهارشنبه سوری	۱۳۸۴	۱۳۹۴ – ۱۳۹۵	۶۸۰,۷۸۳	۱۷
کنعان	۱۳۸۶	۱۳۸۷	۵۲۱,۰۵۹	۱۰
درباره الی …	۱۳۸۷	۱۳۸۸	۸۷۸,۷۴۰	۴
تردید	۱۳۸۷	۱۳۸۸	۱۱۹,۹۰۵	۲۷
زندگی با چشمان بسته	۱۳۸۸	۱۳۹۰	۱۸۴,۸۱۷	۱۴
راز دشت تاران	۱۳۸۸	۱۳۸۹	۵,۲۳۶	۶۸
انتهای خیابان هشتم	۱۳۸۹	۱۳۹۱	۲۵۵,۷۱۴	۸
هرچی خدا بخواد	۱۳۸۹	۱۳۸۹	۲۲۱,۰۰۱	۱۶
پذیرایی ساده	۱۳۹۰	۱۳۹۱	۵۳,۱۱۸	۳۵
زندگی مشترک آقای محمودی و بانو	۱۳۹۱	۱۳۹۳	۱۴۴,۱۴۰	۲۱
آسمان زرد کم عمق	۱۳۹۲	۱۳۹۲	۶۱,۹۲۲	۲۵
استراحت مطلق	۱۳۹۳	۱۳۹۴	۳۱۵,۷۱۳	۱۳
مادر قلب اتمی	۱۳۹۳	۱۳۹۶	۱۶۱,۶۹۲	۲۹
فروشنده	۱۳۹۴	۱۳۹۵	۲,۱۶۰,۰۵۰	۲

نمایش خانگی

برجسته‌ترین حضور ترانه علیدوستی در مجموعه‌های تلویزیونی، به ایفای نقش اصلی در مجموعهٔ نمایش خانگی «شهرزاد» بازمی‌گردد. او در هر سه فصل این مجموعه، نقش «شهرزاد سعادت» را ایفا کرد. «شهرزاد» از جمله مجموعه‌های پرمخاطب شبکهٔ نمایش خانگی به‌شمار می‌رود و این اثر، آخرین تجربهٔ علیدوستی در قالب سریال تا کنون محسوب می‌شود.

نام سریال	نقش	کارگردان	سال تولید
شهرزاد (فصل اول)	شهرزاد سعادت	حسن فتحی	۱۳۹۴–۱۳۹۳ش
شهرزاد (فصل دوم)	شهرزاد سعادت	حسن فتحی	۱۳۹۶–۱۳۹۵ش
شهرزاد (فصل سوم)	شهرزاد سعادت	حسن فتحی	۱۳۹۷–۱۳۹۶ش

تئاتر

ترانه علیدوستی پس از تجربه های موفق سینمایی اش به یکی از آرزوهای خود که حضور در صحنه تئاتر بود دست یافت و عرصه تئاتر را در تاریخ ۲۰ تیر ۱۳۸۴ش در تهران و سالن چهارسوی تئاتر شهر با نمایش فنز تجربه کرد.

نام تئاتر	کارگردان	سال تولید	منبع
فنز (طرفداران)	محمد رحمانیان	۱۳۸۴ش
مانیفست چو	محمد رحمانیان	۱۳۸۷ش
روز حسین	محمد رحمانیان	۱۳۸۸ش (انجام نشد)

صداپیشگی و نمایش‌نامه خوانی

ترانه علیدوستی علاوه بر بازیگری، در زمینه‌های دیگری از جمله صداپیشگی و نمایشنامه‌خوانی نیز فعالیت داشته است. همچنین، او به‌عنوان سرمایه‌گذار در فیلم سینمایی «اژدها وارد می‌شود!» به کارگردانی مانی حقیقی مشارکت داشته است.

نام اثر	نقش	سال تولید	منبع
انیمیشن جمشید و خورشید	خورشید	۱۳۸۴ش
نمایش‌نامه آنا کارنینا	آنا کارنینا	۱۳۹۳-۱۳۹۴ش

جوایز و نامزدی‌های ترانه علیدوستی

سال	کار نامزدشده	جشنواره	بخش	نتیجه	منبع
۱۳۸۰	من ترانه ۱۵ سال دارم	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	برنده
۱۳۸۱		سومین جشنوارهٔ اجتماعی آبادان	جایزهٔ نخل زرین بهترین بازیگر زن	برنده
۱۳۸۱		پنجاه و پنجمین جشنوارهٔ فیلم لوکارنو سوئیس	جایزه بهترین بازیگر زن	برنده
۱۳۸۱		انجمن منتقدین و نویسندگان سینمای ایران	جایزه بهترین بازیگر زن	برنده
۱۳۸۲	شهر زیبا	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۸۳		جشن خانه سینما		نامزد
۱۳۸۴	چهارشنبه‌سوری	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش مکمل زن	برنده
۱۳۸۵		دهمین دوره جشن خانه سینما		نامزد
۱۳۸۷	تردید	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۸۸		سومین جشن انجمن منتقدان		نامزد
۱۳۹۰	پذیرایی ساده	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۹۱		جشنواره وزول		برنده
۱۳۹۱		جشنواره فیلم آسیایی و عربی اوسیان سینه فن		برنده
۱۳۹۱	ترانه علیدوستی	جشنوارهٔ پروین	جایزه پروین	برنده
۱۳۹۱	آسمان زرد کم‌عمق	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۹۲		انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران		نامزد
۱۳۹۵	شهرزاد	جشن حافظ	بهترین بازیگر زن درام	نامزد
۱۳۹۶	فروشنده		بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۹۷	شهرزاد		بهترین بازیگر زن درام	نامزد

داور جشنواره‌های بین المللی

علیدوستی در طول فعالیت حرفه‌ای خود، سابقهٔ حضور در هیئت داوران چندین جشنوارهٔ بین‌المللی سینمایی را داشته است، از جمله:

• جشنواره بین‌المللی فیلم توکیو (۲۰۱۸م): او به‌عنوان یکی از پنج داور بخش اصلی و رقابتی سی‌ویکمین دورهٔ این جشنواره در ژاپن انتخاب شد. در این دوره، ریاست هیئت داوران بر عهدهٔ بریلیانت مندوزا، فیلمساز فیلیپینی، بود و علیدوستی در کنار چهره‌هایی همچون برایان برک، استنلی کوان و کاهو مینامی به داوری آثار پرداخت.

• جشنواره بین‌المللی سینمای آسیایی وزول (۲۰۱۴م): علیدوستی عضو هیئت داوران بین‌المللی بیستمین دورهٔ این جشنواره در فرانسه بود. پیش‌تر نیز او برای بازی در فیلم «پذیرایی ساده» جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران این جشنواره را در سال ۲۰۱۳م دریافت کرده بود.

• جشنواره فیلم هانوی (۲۰۱۲): او به‌عنوان داور در دومین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم هانوی در ویتنام حضور داشت.

آثار ترجمه شده ترانه علیدوستی

ترانه علیدوستی علاوه بر فعالیت‌های سینمایی، داستان‌های کوتاه و نقدهایی را در مجلات، روزنامه‌ها و وبگاه شخصی خود منتشر کرده است. و همچنین در حوزهٔ ترجمه نیز فعالیت دارد و چندین کتاب را به فارسی برگردانده است. او به دلیل شخصیت مستقل و دیدگاه‌های اجتماعی‌اش شناخته می‌شود و در میان مخاطبانش نه تنها به عنوان یک بازیگر، بلکه به عنوان یک الگوی زن قدرتمند و تأثیرگذار مطرح است.

عنوان کتاب	نویسنده	ناشر	سال انتشار	افتخارات	منبع
رویای مادرم	آلیس مونرو	نشر مرکز	۱۳۹۰ش	برنده جایزه پروین اعتصامی
تاریخ عشق	نیکول کراوس	نشر مرکز	۱۳۹۵ش	کتاب پرفروش سال

تحریم اسکار ۲۰۱۷

در سال ۲۰۱۷م، و در پی صدور دستور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، مبنی بر منع ورود شهروندان هفت کشور مسلمان از جمله ایران به آمریکا، ترانه علیدوستی اعلام کرد که در اعتراض به این تصمیم، در مراسم اسکار شرکت نخواهد کرد. این موضع‌گیری بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت.

مستند ترانه

در تاریخ ۴ دی ۱۴۰۴، مصاحبه‌ای تصویری با ترانه علیدوستی به تهیه‌کنندگی و اجرای پگاه آهنگرانی در صفحهٔ اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی منتشر شد. این اثر با محوریت گفت‌وگو با ترانه علیدوستی و مرور دیدگاه‌ها و تجربه‌های شخصی او تولید شده است.

در این گفت‌وگوی تصویری، علیدوستی به بیان روایت خود از وقایع موسوم به «زن، زندگی، آزادی» پرداخت. انتشار این اثر با واکنش‌ها و نقدهای متفاوتی در رسانه‌ها و فضای عمومی همراه شد و برخی آن را در چارچوب فعالیت‌های رسانه‌ای و سیاسی مورد ارزیابی قرار دادند.

برخی منتقدان معتقد بودند که این اثر فراتر از بیان موضع سیاسی سوژه، با چالش‌هایی در زمینهٔ روایت و شیوهٔ پرداخت مواجه است. به‌گفتهٔ این منتقدان، مستند از همان ابتدا با چارچوبی از پیش تعیین‌شده دربارهٔ شخصیت ترانه علیدوستی پیش می‌رود و روایت، کمتر وارد فرآیند پرسش‌گری یا واکاوی انتقادی می‌شود. از این منظر، اثر بیش از آن‌که به کشف و بررسی چندسویهٔ موضوع بپردازد، به ارائهٔ تصویری یک‌دست و تأییدکننده از سوژه گرایش دارد. همچنین، برخی نقدها به وجود ابهام‌ها و تناقض‌های حل‌نشده در روایت شخصی ارائه‌شده در مستند اشاره داشته‌اند.

پس از انتشار این مصاحبه، برخی رسانه‌ها و نهادها همکاری ترانه علیدوستی با بی‌بی‌سی فارسی را مورد انتقاد قرار دادند و آن را مصداق همکاری با رسانه‌های خارج از کشور دانستند. این موضوع واکنش‌ها و موضع‌گیری‌های متفاوتی را در فضای رسانه‌ای ایران به دنبال داشت.

منابع

• «بازتاب خارجی تحریم اسکار توسط ترانه علیدوستی»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۳۹۵ش.
• «برندگان سیمرغ بلورین بهترین بازیگر زن در دهه 80»، وبسایت آخرین خبر، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۴۰۰ش.
• «بهترین فیلم های ترانه علیدوستی که باید ببینید»، وبسایت فیلیمو، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۴۰۳ش.
• «بیوگرافی ترانه علیدوستی / زندگی شخصی و حرفه ای، فیلم ها + عکس»، وبسایت رکنا.
• «بیوگرافی ترانه علیدوستی +زندگی شخصی و حرفه‌ای»، وبسایت راز موفقیت، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر ۱۴۰۳ش.
• «بیوگرافی ترانه علیدوستی؛ درباره زندگی شخصی و لیست بهترین فیلم های وی»، وبسایت روزانه.
• «بیوگرافی ترانه علیدوستی»، وبسایت زومجی، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۳۹۵ش.
• «بيوگرافی و زندگینامه ترانه علیدوستی/ از این بازیگر چه می دانیم؟»، وبسایت انتخاب، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۴۰۳ش.
• «جشن خانه سينما ـ دوره هشتم(۱۳۸۳)»، وبسایت بانک جامع اطلاعات سینمای ایران.
• «جشن خانه سينما ـ دوره دهم(۱۳۸۵)»، وبسایت بانک جامع اطلاعات سینمای ایران.
• «جوایز بازیگری جشنواره «سینه‎فن» به ایران رسید»، وب‌سایت پایگاه خبری فیلم کوتاه، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مرداد ۱۳۹۱ش.
• «خداحافظی با تئاتر روز حسین :»، وبسایت بلاگفا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۸۸ش.
• «زنجیره «کشته‌سازی» ضدانقلاب و ضرورت حفاظت از ترانه علیدوستی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۵ دی ۱۴۰۴ش.
• «شانزدهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۹۵)»، وب‌سایت رسمی جشن حافظ.
• «فهرست کامل برندگان سیمرغ‌های سی‌امین جشنواره فیلم فجر / نیمی از سیمرغ‌ها برای سه فیلم دفاع مقدس»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۳ بهمن ۱۳۹۰ش.
• «ليست جوايز اهدا شده در جشنواره بين المللي فيلم فجر ـ دوره بيست و چهارم(۱۳۸۴)»، وبسایت بانک جامع اطلاعات سینمای ایران.
• «ماجرای جالب انتخاب ترانه علیدوستی برای فیلم «من ترانه ۱۵ سال دارم»»، وبسایت آخرین خبر، تاریخ درج مطلب: ۲۲ شهریور ۱۴۰۰ش.
• «مراقب باشید بیماری ترانه علیدوستی را نگیرید | این افراد در معرض «سندرم DREES» هستند»، وبسایت همشهری، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
• «مستند ترانه علیدوستی در بی بی سی ؛ قرابت‌سازی با گوگوش و عادی‌سازی بی‌حجابی»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۴ش.
• «مستند یا بیانیه؟ پروژه تطهیر سیاسی ترانه علیدوستی به روایت پگاه آهنگرانی/ترانه علیدوستی؛ فمینیسم انتخابی برای رسانه‌های امن»، خبرگزاری مشرق, تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۴ش.
• «نامزدهای «سودای سیمرغ» جشنواره فیلم فجر اعلام شدند / استرداد، دربند و دهلیز در صدر نامزدها»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۱ش.
• «نامزدهای هفتمین جشن منتقدان و نویسندگان سینمایی معرفی شدند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۳۹۲ش.
• «هجدهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۹۷)»، وب‌سایت رسمی جشن حافظ.
• «هفدهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۹۶)»، وب‌سایت رسمی جشن حافظ.
• «ترانه علیدوستی»، وبسایت پاراج.
• «ترانه علیدوستی»، وبسایت فیلیمو.
• «ترانه علیدوستی داور جشنواره‌ی «وزول» فرانسه شد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۳۹۲ش.
• «ترانه علیدوستی داور جشنواره‌ی «وزول» فرانسه شد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۳۹۲ش.
• «ترانه علیدوستی داور جشنواره فیلم توکیو شد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۴ مهر ۱۳۹۷ش.
• «ترانه علیدوستی داور جشنواره فیلم «ویتنام» شد»، وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۴ آبان ۱۳۹۱ش.
• «واکنش متنوع رسانه‌های داخلی به مستند «ترانه»: از حمله اصولگرایانه تا روایت اصلاح‌طلبان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۴ش.