آخرالزمان اصطلاحی مشترک در فرهنگ اغلب ادیان بزرگ جهان، بهویژه ادیان ابراهیمی است که به دوران پایانی جهان و رویدادهای منتهی به خاتمه یافتن حیات دنیوی اشاره دارد. در این دوران، تحولات عظیمی در حوزههای اخلاقی، اجتماعی، اقتصادی و طبیعی رخ میدهد که زمینه را برای برپایی عدالت جهانی یا پایان جهان فراهم میسازد. در اندیشه اسلامی، آخرالزمان به دو مقطع زمانیِ متمایز اطلاق میشود؛ مقطع نخست که از آغاز رسالت پیامبر اسلام تا برپایی قیامت را در بر میگیرد، و مقطع دوم که به طور ویژه به روزگار آستانه ظهور منجی موعود و وقایع پس از آن اختصاص دارد.
مهدویت و آخرالزمان در اسلام
در اندیشه اسلامی، بهویژه بر اساس منابع شیعه، آخرالزمان به دورانی اشاره دارد که با تحولات عظیم و نشانههای الهی همراه است و به ظهور حضرت مهدی و وقایع پس از آن منتهی میگردد[۱]. روایات اسلامی اوضاع این دوران را در حوزههای گوناگون ترسیم کردهاند.
ویژگیهای اجتماعی، اخلاقی و بروز فتنهها
بر پایه روایات، یکی از مشخصههای اصلی آخرالزمان، آشفتگیهای فکری، اخلاقی و فتنههای غبارآلود است؛ فتنههایی که در آنها حق و باطل با یکدیگر رو در رو میشوند تا یاران حقیقی هر جبهه مشخص و غربال شوند[۲]. در این روزگار سخت، حفظ دینداری برای مردم با دشواریهای فراوان همراه است و جامعه دچار انحراف اخلاقی و مادیگرایی شدید میشود[۳]. همچنین بر اساس پیشگوییهای اسلامی، پدیدههای طبیعی و اجتماعی گوناگون همچون زلزلههای پیدرپی، شیوع بیماریهای فراگیر و جنگهای گسترده پیش از ظهور رخ خواهد داد. یکی از پدیدههای شگفتانگیز وعدهدادهشده در این دوران، مسخ یا دگرگونی جسمانی گروهی از بدکاران است که به عنوان بلایی آخرالزمانی توصیف شده است[۴].
اوضاع اقتصادی و معیشتی
در آستانه ظهور، جهان با بحرانهای اقتصادی عمیق روبهرو خواهد شد. روایات معصومان به معرفی و بررسی گوشهای از اوضاع معیشتی پرداختهاند که نشان میدهد جهان در این آستانه گرفتار ناآرمی و سختی فراوان خواهد بود؛ اوضاعی که در قالب قحطی، خشکسالی، گرسنگی مفرط و تنگدستی شدید جوامع بشری پیشبینی شده است[۵].
تمدن و حکومت عصر ظهور
حکومت توحیدی آخرالزمان که پس از ظهور منجی شکل میگیرد، پایان دنیا نیست، بلکه برپا کننده تمدنی جهانی، کامل و فراگیر برای سعادت حقیقی بشر است[۶]. بر اساس روایات عصر ظهور، این حکومت توحیدی از نظر گستردگی ثروت، پهناوری قلمرو در سطح کل جهان، و تسلط بر قدرتهای شگفتانگیز طبیعی (نظیر تسخیر باد و جنیان)، شباهتهای بینظیری با تمدنهای باستانی حضرت داوود و سلیمان دارد[۷]. در این تمدن نوین، رفاهی فراگیر و بیسابقه حاکم گشته و ثروتها به صورت کاملاً عادلانه توزیع میشود؛ به گونهای که تمامی ساکنان زمین و آسمانها از آن خشنود خواهند بود[۸]. همچنین شیوه دادرسی و قضاوت منجی بر اساس علم الهی بوده و مانند حضرت داوود، بدون نیاز به شاهد و بینه اقدام به صدور حکم و احقاق حق مینماید.
آخرالزمان در سایر ادیان آسمانی
آیین زرتشت و سه موعود
در آیین مزدیسنا یا دین زرتشتی، موضوع آخرالزمان با مفهوم نجات و رهایی پیوند دارد. در متون کهن زرتشتی مانند اوستا و بندهش، از سه موعود آخرالزمانی یاد شده است که همگی با عنوان عام سوشیانت یا سوشیانس (به معنی سودرسان یا رهاییبخش) شناخته میشوند[۹]. سومین و آخرینِ این موعودها، وظیفه نهایی پاکسازی جهان از شرارت و دروغ (دُروج) و اعطای جاودانگی به گیتی را بر عهده دارد.
رجعت مسیح در کتاب مقدس
در میان ادیان آسمانی، ایده آخرالزمان دارای نقاط مشترک بسیاری است. در سنت مسیحی، پایان جهان با بازگشت دوباره حضرت عیسی پیوند دارد. موضوع رجعت مسیح در بخشهای مختلف کتاب مقدس با اهمیت بالا مطرح شده است؛ به گونهای که این واقعه بیش از ۳۰۰ بار در متون کتاب مقدس مورد اشاره و تأکید قرار گرفته است[۱۰]. این بازگشت به عنوان سرآغاز برچیده شدن بساط ستم و برقراری عدل الهی شناخته میشود.
آخرالزمان در دین هندو
در باورهای هندو، زمان به دورههای متعددی تقسیم میشود که آخرین آنها دوره انحطاط اخلاقی و غلبه تاریکی بر نیکی است و با نام یوگه کالی (دوران آخرالزمان) شناخته میشود[۱۱].
کلکی، منجی آیین هندو
بر اساس متون حماسی هندو مانند مهابارته و پورانهها، در پایان دوره کالی، دهمین تجسد یا آواتار ویشنو به نام کلکی (Kalki) ظهور خواهد کرد[۱۲]. او بر اسب سفیدی سوار شده، شمشیر به دست میگیرد و با نابود کردن بدکاران و پاکسازی زمین از ظلم، بشریت را به عصر طلایی جدیدی وارد میکند. برخی از پژوهشگران معاصر کوشش کردهاند ویژگیهای کلکی را بر حضرت محمد، پیامبر اسلام، تطبیق دهند؛ هرچند این فرضیه به دلیل تأخر متون کلکیپورانه و تفاوتهای ریشهای زبانی با نقدهای جدی روبهرو شده است[۱۳].
دیدگاههای غربی و معاصر
مباحث آخرالزمانی در دوران معاصر، علاوه بر جنبههای دینی، ابعاد رسانهای و سیاسی گستردهای یافتهاند. در محافل غربی، بهویژه در میان پیروان کلیسای اوانجلیست (مسیحیت صهیونیستی)، نظریهپردازیهای متعددی درباره نبرد نهایی آرماگدون و پایان جهان صورت میگیرد[۱۴]. این جریانها با بهرهگیری از شبکههای تلویزیونی و رسانههای پرقدرت خود، همواره تلاش میکنند تفاسیر خاصی از حوادث خاورمیانه را به عنوان نشانههای قدسی پایان تاریخ ارائه دهند[۱۵]. این رویکرد در دهههای اخیر به سینمای هالیوود نیز راه یافته و فیلمهای متعددی با محوریت نابودی جهان و پیشگوییهای خرافی تولید شدهاند[۱۶].
پانویس
منابع
خوشدونی، مهدی (۱۴۰۰). ویژگیهای تمدن آخرالزمان از منظر قرآن کریم. پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق.
قرائی، فیاض؛ پور سعید کریم، سعید (۱۳۹۷). موعود آخرالزمان در دین هندو. انجمن کلام اسلامی حوزه.
«آخرالزمان در روایتهای اسلامی ۲؛ روزگار قحطی و گرسنگی». خبرگزاری ایرنا. ۲۳ آبان ۱۴۰۰. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
«آخرالزمان و بلاهایی که مردم خواهند خرید». خبرگزاری ایرنا. ۲۸ آبان ۱۴۰۰. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
«آخرالزمان و سه موعود زرتشتی». خبرگزاری ایرنا. ۱ بهمن ۱۴۰۰. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
«آشفتگی و اختلاف متون». خبرگزاری فارس. ۲۸ تیر ۱۳۹۴. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
«ذکر رجعت مسیح بیش از ۳۰۰ بار در کتاب مقدس». خبرگزاری شبستان. ۵ مهر ۱۳۹۱. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
«زندگی سخت مومنان در آخرالزمان». موسسه قرآن و نهج البلاغه. ۸ مرداد ۱۳۹۸. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
«غرب با آخرالزمان چه کار دارد؟». جهان نیوز. ۳ دی ۱۳۹۱. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
«مهدویت و آخرالزمان ; ما و شما». حوزه نت. ۸ آبان ۱۳۹۰. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
«نشانه های شگفت انگیز آخر الزمان». موسسه مهر تابان مهدوی. ۱۹ آذر ۱۴۰۰. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
«نکاتی شنیدنی درباره حوادث اخیر و ارتباط آن با روایات آخرالزمان». خبرگزاری حوزه. ۲۸ آبان ۱۴۰۱. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
«وعده الهی و سرنوشت صهیونیستها در نبرد آخرالزمان». خبرگزاری رسا. ۲۲ مهر ۱۴۰۳. دریافتشده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
- ↑ «این جنگ بزرگ نشانه آخرالزمان است»، تابناک.
- ↑ «نکاتی شنیدنی درباره حوادث اخیر و ارتباط آن با روایات آخرالزمان»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ «زندگی سخت مومنان در آخرالزمان»، موسسه قرآن و نهج البلاغه.
- ↑ «آخرالزمان و بلاهایی که مردم خواهند خرید»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «آخرالزمان در روایتهای اسلامی ۲؛ روزگار قحطی و گرسنگی»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ خوشدونی، ویژگیهای تمدن آخرالزمان از منظر قرآن کریم، ۱۴.
- ↑ خوشدونی، ویژگیهای تمدن آخرالزمان از منظر قرآن کریم، ۱۱.
- ↑ خوشدونی، ویژگیهای تمدن آخرالزمان از منظر قرآن کریم، ۱۹.
- ↑ «آخرالزمان و سه موعود زرتشتی»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «ذکر رجعت مسیح بیش از ۳۰۰ بار در کتاب مقدس»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ قرائی، موعود آخرالزمان در دین هندو، ۲۷.
- ↑ قرائی، موعود آخرالزمان در دین هندو، ۳۰.
- ↑ قرائی، موعود آخرالزمان در دین هندو، ۴۲.
- ↑ «غرب با آخرالزمان چه کار دارد؟»، جهان نیوز.
- ↑ «وعده الهی و سرنوشت صهیونیستها در نبرد آخرالزمان»، خبرگزاری رسا.
- ↑ «غرب با آخرالزمان چه کار دارد؟»، جهان نیوز.