پیش‌نویس:عمان

عمان؛

جغرافیا

عمان در بخش جنوب غربی قاره آسیا و در ربع جنوب شرقی شبه‌جزیره عربستان واقع شده است. سواحل آن به طول ۳۱۶۵ کیلومتر از تنگه هرمز در شمال تا مرزهای یمن امتداد دارد و بر سه دریای عرب، دریای عمان و خلیج فارس مشرف است. این کشور از سمت غرب با امارات متحده عربی و عربستان سعودی، از جنوب با جمهوری یمن، از شمال با تنگه هرمز و از شرق با دریای عرب هم‌مرز است. این موقعیت، امکان ارتباط با جهان خارج و ایجاد کانال‌های ارتباطی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را برای عمان فراهم کرده است. عمان سومین کشور بزرگ شبه‌جزیره عربستان است. مساحت آن ۳۰۹,۵۰۰ کیلومترمربع و پایتخت آن مسقط است.

عمان میان عرض‌های جغرافیایی ۱۶ درجه و ۳۹ دقیقه تا ۲۶ درجه و ۳۰ دقیقه شمالی و طول‌های جغرافیایی ۵۲ درجه و ۰۰ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۵۰ دقیقه شرقی واقع شده است. عمان دارای چندین جزیره در دریای عمان و تنگه هرمز مانند جزیره سلامه و بناتها و نیز جزایری در دریای عرب از جمله جزیره مصیره و جزایر الحلانیات است.

نام‌گذاری

در خصوص ریشه‌شناسی نام عمان، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. برخی این نام را به قبیله «قحطانی» که به نام عمان شناخته می‌شد، نسبت می‌دهند. برخی دیگر، آن را با مفاهیم سکونت و ماندگاری مرتبط می‌دانند. ابن العربی بیان می‌دارد که واژه «عُمن» به کسانی اطلاق می‌شود که در مکانی ماندگار می‌شوند و واژه عمان از همین ریشه مشتق شده است.الزُجاجی معتقد است که سلطنت عمان به نام «عمان»، فرزند حضرت ابراهیم، نام‌گذاری شده است. ابن کلبی نیز این نام را برگرفته از «عمان بن سبأ بن یعطان بن ابراهیم خلیل» کسی که گفته می‌شود شهر عمان را بنا نهاده است، می‌داند.

پلینی، از نخستین مورخان رومی، در نوشته‌های خود به شهری به نام «اومانا» اشاره کرده است. این نام همچنین در آثار بطلمیوس نیز دیده می‌شود. گروهمن بر این باور است که منظور از «اومانا» در آثار هر دو مورخ، شهر صحار بوده است که در دوران باستان، مهم‌ترین مرکز اقتصادی منطقه محسوب می‌شد.

سلطنت عمان در طول تاریخ با نام‌های دیگری نیز شناخته شده است. سومری‌ها و تمدن‌های بین‌النهرینی از آن با نام «مَجان» یاد می‌کردند. ایرانیان آن را «مَزون» می‌نامیدند. این نام‌گذاری بازتاب‌دهندۀ شکوفایی اولیه و توسعۀ کشاورزی در این منطقه است که امکان استقرار یک تمدن مسکونی و پررونق را فراهم آورده بود.

در منابع عربی، نام عمان به‌عنوان یک منطقه مستقل ظاهر شده است. الاستخری و ابن حوقل هر دو آن را سرزمینی متشکل از مناطق خودمختاری توصیف کرده‌اند که توسط مردم خودشان اداره می‌شدند.

تاریخچه

عمان قدیمی‌ترین دولت مستقل در جهان عرب است و قدمت عمان به ۱۰۰ هزار سال پیش بازمی‌گردد. تا قرن هجدهم، امپراتوری عمان از محدوده فعلی عمان تا امتداد ساحل شرقی آفریقا گسترش یافته بود. تا زمان ظهور اسلام در قرن هفتم میلادی، عمان تحت سلطه آشوری‌ها، بابلی‌ها و ایرانیان بود. هر یک از این قدرت‌ها به دنبال استفاده از موقعیت استراتژیک عمان برای تجارت با سایر نقاط جهان بودند. با گسترش اسلام در قرن هفتم، مردم عمان به این دین ایمان آوردند؛. در قرن‌های پس از آن، حکومت در عمان میان سلسله‌ها، امامت‌ها و قدرت‌های خارجی مختلف تقسیم شد. در سال ۱۱۵۴م، سلسله نبهانی به قدرت رسید و تا سال ۱۴۷۰م بر عمان حکمرانی کرد.

پرتغال به‌دلیل موقعیت استراتژیک عمان در مسیرهای تجاری شرق، بین سال‌های ۱۵۰۷ تا ۱۶۵۰م بر منطقه اطراف مسقط تسلط داشت. امپراتوری عثمانی نیز بین سال‌های ۱۵۸۱ تا ۱۸۸۸م مسقط را اشغال کرد. با این حال، پرتغالی‌ها و عثمانی‌ها، کنترل تمام عمان را در دست نداشتند. تا اواسط قرن هفدهم، قبایل عمانی تحت رهبری امام (وقت)، پرتغالی‌ها را از مسقط بیرون راندند.

در اواخر قرن هفدهم، امام عمان، سیف بن سلطان، فرآیند توسعه‌طلبی در امتداد ساحل شرقی آفریقا را آغاز کرد. در سال ۱۷۴۹م، سلسله فعلی «آل‌سعید» پس از بیرون راندن ایرانیانی که در سال ۱۷۳۷م به عمان حمله کرده بودند، به قدرت رسید. در سال ۱۷۸۳م، امپراتوری عمان تا «گوادر» در پاکستان امروزی گسترش یافت. عمان به یک قدرت تجاری منطقه‌ای قدرتمند مبتنی بر تجارت دریایی تبدیل شد.

در سال ۱۷۹۸، عمان و بریتانیا یک معاهده دوستی امضا کردند. بر اساس این معاهده، بریتانیا حکومت سلطان را تضمین کرد. با این حال، یک بحران جانشینی در سال ۱۸۵۶م باعث شد که امپراتوری عمان به «سلطنت عمان و مسقط» و «سلطنت زنگبار» تقسیم شود. در سال ۱۸۹۱م، عمان و مسقط به تحت‌الحمایه بریتانیا تبدیل شدند. در بیشتر این دوران، سلطان کنترل سواحل اطراف مسقط را در دست داشت و امام از «نِزوی» بر مناطق داخلی حکومت می‌کرد. در نهایت، تحت معاهده دوستی، تجارت و کشتیرانی در سال ۱۹۵۱م، عمان استقلال خود را از بریتانیا بازیافت.

سلطان قابوس در ۱۹۷۰م بر تخت نشست. از آن زمان تاکنون، عمان به‌عنوان یک کشور مرفه و مدرن ظهور کرده است. در سال ۱۹۹۶م، سلطان قابوس «نظام‌نامه اساسی دولت» را معرفی کرد که اولین قانون اساسی مکتوب عمان است و حقوق افراد را در چارچوب قوانین قرآنی و عرفی تضمین می‌کند. در این زمان نام کشور را از «سلطنت مسقط و عمان» به «عمان» تغییر داد.

طبیعت و اقلیم

بخش اعظم قلمرو حاکمیت مرکزی عمان را ارتفاعات و مناطق کوهستانی تشکیل می‌دهند. عمان از نظر جغرافیایی یکی از متنوع‌ترین کشورهای عربی است. اشکال طبیعی آن عبارتند از:

• سواحل شنی، صخره‌های مرتفع و دشت‌های حاصلخیزی که توسط رشته‌کوه‌های طویل محصور شده و دره‌ها و چشمه‌های آب فراوانی را دربر می‌گیرند.
• صحراهای شنی وسیع که در مرکز عمان متمرکز هستند.
• استان ظفار در جنوب این کشور از فصل موسمی برخوردار است که به‌دلیل آب و هوای بارانی، به مدت تقریباً ۳ ماه در هر سال (ژوئن تا سپتامبر)، گردشگرانی را از داخل و خارج از کشور به سوی خود جذب می‌کند.

آب‌وهوای عمان نیز متنوع است؛ در مرکز گرم و خشک و در مناطق ساحلی گرم و مرطوب است.

جمعیت

جمعیت عمان در سال ۲۰۲۵م حدود ۵.۴ میلیون نفر تخمین زده شد که نزدیک به ۶۰درصد آن‌ها عمانی و مابقی مهاجرانی از هندی‌ها، پاکستانی‌ها، بنگالی‌ها، اعراب و آفریقایی‌ها هستند. افراد زیر ۳۰ سال بیش از نیمی از جمعیت را تشکیل می‌دهند.

اکثر جمعیت در مناطق شهری ساکن هستند؛ اگرچه تعدادی همچنان در مناطق روستایی زندگی می‌کنند. جمعیت عمان در ۱۱ استان توزیع شده است که عبارتند از استان مسقط، مسندم، ظفار، بریمی، شمال و جنوب باطنه، شمال و جنوب شرقیه، وسطی و ظاهره که در مجموع شامل ۶۱ شهرستان است. منطقه ساحلی باطنه حدود یک‌چهارم جمعیت عمان را در خود جای داده است که دلیل آن وجود فرصت‌های مناسب برای صیادی و کشاورزی است.

زبان و دین رسمی

اسلام دین رسمی و منبع قانون‌گذاری دولتی است. اکثریت مسلمان با مذهب اباضی، سنی و شیعه و اقلیت‌هایی هم مسیحی و هندو هستند و زبان عربی زبان رسمی کشور عمان است. حدود ۴۵ تا ۵۰درصد از شهروندان اباضی، ۴۵ تا ۵۰درصد سنی و کمتر از ۵درصد شیعه هستند.

مهم‌ترین شهرها و مناطق

• مسقط: پایتخت و بزرگترین شهر، شامل کاخ سلطان، مسجد جامع سلطان قابوس، و کورنیش (بلوار ساحلی).
• صلاله: شهر پاییز، مه و طبیعت سرسبز، معروف به فصل شگفت‌انگیز خریف.
• نزوی: پایتخت فرهنگ و تاریخ، دارای بازار نزوی و قلعه مشهور نزوی.
• صحار: یک بندر بزرگ تجاری و صنعتی، با تاریخ دریایی کهن.
• صور: شهری ساحلی و مهد کشتی‌سازی سنتی.
• عبری: و همچنین شهرهای رُستاق، بُریمی، خَصَب (مُسندم)، بَهلاء.

نظام سیاسی و ساختار حکومتی

نظام سیاسی سنتی

از لحاظ ساختار سیاسی در دوره‌های گذشته، سرزمین عمان به مناطق کوچک‌تری با حاکمان محلی متعدد و نظامی نسبتاً غیرمتمرکز تقسیم می‌شده است. عالی‌ترین و قدرتمندترین مقام سیاسی در این ساختار با عنوان «امام عمان» شناخته می‌شد که قدرت مرکزی را در دست داشت. در کنار این مقام، امرای محلی دیگری نیز حضور داشتند که کنترل مناطق و قبایل مختلف را بر عهده داشتند و با لقب شیخ خطاب می‌شدند. از جمله مهم‌ترین مناطقی که تحت حاکمیت شیوخ محلی اداره می‌شدند، می‌توان به نواحی دژاو، جبرین، غافر، رنک، گبی، ظاهره، مقنیات و سِر اشاره کرد.

عمان یک پادشاهی (سلطنت) موروثی است که در سال ۲۰۲۶م تحت رهبری سلطان هیثم بن طارق قرار دارد. این نظام دهه‌هاست که باثبات است و بر پایۀ سنت‌های عمانی، استوار است. سیاست خارجی عمان سیاستی متعادل است که عمان را به میانجی صلح در منطقه تبدیل کرده است. عمان به دیپلماسی آرام و سیاست مستقل خود از درگیری‌های منطقه‌ای شهرت دارد.

مشارکت سیاسی

عمان یک حکومت سلطنتی مطلقه است که در آن سلطان هم سلطنت می‌کند و هم حکومت. نمایندگان سیاسی به‌ندرت از طریق انتخابات برگزیده می‌شوند. ۹۰ عضو مجلس شورای عمان هر چهار سال یک‌بار توسط عمانی‌های بالای ۲۱ سال انتخاب می‌شوند. به هر یک از ولایت‌های کشور حداقل یک کرسی نمایندگی اختصاص داده شده است. آخرین انتخابات مجلس شورا در اکتبر ۲۰۲۳م برگزار شد. ۸۶ عضو مجلس دوله به عنوان مجلس عالی فعالیت می‌کنند و چند روز پس از انتخابات مجلس شورا توسط سلطان منصوب می‌شوند.

این کشور فاقد هرگونه سیستم نظارتی و توازن قوا است؛ بدین معنی که سلطان بر هر دو قوه مجریه و مقننه تسلط کامل دارد. هر دو مجلس صرفاً وظایف مشورتی و تأییدی دارند. سلطان هم‌زمان سمت‌های نخست‌وزیر، وزیر دفاع و فرمانده کل نیروهای مسلح را بر عهده دارد. از سال ۱۹۷۰م، تمامی قوانین کشور از طریق فرمان‌های سلطنتی صادر شده‌اند، از جمله قانون اساسی جدید در سال ۲۰۲۱م. سلطان تمامی انتصابات دادگاه‌های عمان را انجام می‌دهد و ریاست «شورای عالی قضایی» (بالاترین نهاد قضایی عمان) را بر عهده دارد.

روابط و سیاست خارجی

دکترین دفاعی

نیروهای مسلح عمان به دلیل اشراف جغرافیایی این کشور بر کرانه جنوبی تنگه هرمز از طریق شبه‌جزیره مسندم، نقشی کلیدی در امنیت انرژی و ناوبری جهانی ایفا می‌کنند. دکترین دفاع ملی عمان بر پایه بی‌طرفی استراتژیک با شعار دوست همه و دشمن هیچ‌کس استوار است؛ رویکردی که به مسقط اجازه می‌دهد ضمن حفظ توافق‌نامه‌های دفاعی دیرینه با بریتانیا و ایالات متحده و اعطای حق دسترسی به پایگاه‌های استراتژیک خود نظیر بندر دقم، روابط متوازنی نیز با همسایگان منطقه‌ای و ایران داشته باشد. عمان علی‌رغم عضویت در شورای همکاری خلیج فارس، از مداخله نظامی مستقیم در تنش‌های منطقه‌ای خودداری کرده و همواره نقش میانجی را ترجیح داده است.

روابط با ایران: عمان و ایران همسایگان نزدیکی محسوب می‌شوند و از نظر جغرافیایی با تنگه هرمز مرتبط هستند. تهران به عمان امتیازات تجاری ترجیحی داده و متعهد به افزایش تجارت دوجانبه شده است. از آنجایی که بنادر عمان خارج از خلیج فارس قرار دارند، تحت تأثیر بسته شدن تنگه هرمز قرار نمی‌گیرند و حتی در دوران جنگ، صادرات آن‌ها افزایش یافته است. ایران پیشنهاد همکاری با عمان در مدیریت تنگه هرمز را مطرح کرده است. ایران مدعی است تنگه در آب‌های سرزمینی هر دو کشور قرار دارد و پیشنهاد دریافت عوارض یا «کارمزد» برای خدماتی مانند دفع پسماند کشتی‌ها را داده است. عمان در این مورد سکوت کرده و ابهام راهبردی خود را حفظ نموده است. عمان به دلیل دیدگاه نسبتاً مساعد خود نسبت به ایران، اغلب به عنوان میانجی بین ایران و غرب عمل کرده است، از جمله در تسهیل مذاکرات منجر به برجام. عمان با جنگ علیه ایران موافق نیست زیرا منافع اقتصادی‌اش را به خطر می‌اندازد. احتمالاً هدف عمان از انتقاد، محافظت از خود در برابر ایران، جلوگیری از حملات گسترده‌تر و همچنین اعلام این نکته به واشینگتن بود که جنگ اشتباه بزرگی است.

روابط عمان با آمریکا: روابط دیپلماتیک عمان با ایالات متحده به سال ۱۸۳۳م بازمی‌گردد که اولین روابط آمریکا با یک کشور عربی بود. رابطه راهبردی با واشینگتن دهه‌ها پیش آغاز شد. عمان با استقرار تجهیزات نظامی آمریکا موافقت کرد و در سال ۲۰۱۹م توافقنامه‌ای امضا شد که به ناوهای آمریکایی دسترسی رسمی به بنادر دوکم و صلاله می‌دهد. سالانه حدود ۸۰ تماس بندری نیروی دریایی آمریکا در عمان صورت می‌گیرد و نیروهای دو کشور در رزمایش‌های مشترک شرکت می‌کنند. وزیر امور خارجه عمان در مقاله‌ای در اکونومیست، از سیاست آمریکا در قبال ایران انتقاد کرده و استدلال کرده بود که آمریکا کنترل سیاست خارجی خود را از دست داده است. این انتقاد با واکنش مقامات آمریکایی مواجه شد.

نیروهای مسلح

عمان حدود ۶درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به بودجه دفاعی اختصاص می‌دهد. صنایع دفاعی داخلی این کشور با تمرکز بر تولید مهمات سبک فعال است؛ با این حال، ارتش عمان کماکان به واردات تسلیحات پیشرفته از بریتانیا، آمریکا و ترکیه وابسته است.

ساختار و تجهیزات نیروهای مسلح

نیروهای مسلح عمان با حدود ۴۵,۰۰۰ نیروی فعال تحت فرماندهی شخص سلطان اداره شده و به چهار شاخه اصلی تقسیم می‌شوند:

• نیروی زمینی: با ۲۵,۰۰۰ پرسنل، بزرگ‌ترین شاخۀ زرهی و پیاده‌نظام عمان است که از تانک‌های چلنجر ۲ و ام۶۰ استفاده می‌کند.
• نیروی هوایی: مجهز به جنگنده‌های چندمنظوره اف-۱۶ و یوروفایتر تایفون برای دفاع هوایی و پشتیبانی زمینی است.
• نیروی دریایی: متولی اصلی تأمین امنیت تنگه هرمز با استفاده از ناوچه‌های کلاس خریف، قاهر و شناورهای گشتی و فاقد یگان زیردریایی است.
• گارد سلطنتی و نیروهای ویژه: یگان‌های تخصصی متمرکز بر حفاظت از تاسیسات سلطنتی و مبارزه با تروریسم هستند.
• پلیس سلطنتی: در قالب نیروهای شبه‌نظامی (گارد ساحلی و هوایی) در امنیت مرزها مشارکت دارد.

فرهنگ

مبانی تاریخی و هویت فرهنگی

فرهنگ عمان ریشه‌ در سنت‌های اسلامی و بادیه‌نشینی دارد. این هویت فرهنگی طی قرن‌ها به‌واسطه نقش عمان به‌عنوان یک قطب تجاری مهم که شبه‌جزیره عربستان را به شرق آفریقا، ایران و جنوب آسیا متصل می‌کرد، تکامل یافته است. این پیشینه تجاری منجر به شکل‌گیری جامعه‌ای با حفظ هویت فرهنگی و در عین حال مهمان‌نواز و نسبت به بیگانگان گشاده‌رو شده است. مهمان‌نوازی یک ارزش بنیادین فرهنگی است. پذیرایی از مهمانان با قهوi و خرما، آیینی اجتماعی و نشانه‌ای از احترام است. هنجارهای عمومی در عمان محافظه‌کارانه است و رعایت متانت و حیا در پوشش و رفتار، نهتنها برای شهروندان، بلکه برای تمامی بازدیدکنندگان و ساکنان کشور الزامی است.

ساختار اجتماعی و خانواده

واحد خانواده سنگ‌بنای جامعه عمان محسوب می‌شود و شبکه‌های خویشاوندی گسترده، نقش مرکزی را در زندگی اجتماعی و اقتصادی ایفا می‌کنند. وابستگی‌های قبیله‌ای نیز وزن اجتماعی قابل‌توجهی دارند و بر همه چیز، از آداب و رسوم ازدواج گرفته تا تصمیم‌گیری‌های محلی و اجتماعی تأثیر می‌گذارند. به بزرگان و ریش‌سفیدان احترام گذاشته می‌شود و مشورت با اعضای ارشد خانواده و جامعه، جنبه مهمی از زندگی عمانی‌ها است.

دین و باورها

اسلام در تمامی ارکان فرهنگ عمان نفوذ دارد. شالوده مذهبی جامعه، تعیین‌کننده ریتم زندگی روزانه، از جمله اوقات نماز، عادات غذایی و ضوابط پوشش است. در نوامبر ۲۰۲۳م و در پی آغاز جنگ اسرائیل علیه غزه، مفتی اعظم اباضی عمان تحریم تجاری فروشگاه‌ها و برندهای وابسته به ایالات متحده و متحدانش را «وظیفه‌ای برای امت» دانست. باورهای مذهبی همچنین تاثیر شدیدی بر قانون مجازات ۲۰۱۸م دارند که طبق آن توهین به مقدسات، ارتداد و اعمالی که توهین به اسلام تلقی می‌شوند، مجازات زندانی بین سه تا ده سال دارند. به همین ترتیب، افرادی که انجمنی را تأسیس یا سازمان‌دهی کنند که با اسلام مخالفت داشته باشد یا اقدام آن‌ها به عنوان آسیب رساندن به پایه‌های دین اسلام یا تبلیغ برای دینی دیگر تعبیر شود، به سه تا هفت سال زندان محکوم می‌شوند.

پوشش

لباس‌های سنتی مایه افتخار فرهنگی است. مردان اغلب از «دشداشه» (جامه بلند سفید) به‌همراه «کُمه» (کلاه گلدوزی‌شده) یا عمامه استفاده می‌کنند. پوشش متعارف زنان در مکان‌های عمومی شامل عبایه و روسری است.

صنایع دستی

موسیقی و هنرهای سنتی عمان بازتاب‌دهنده تأثیرات متنوع فرهنگی است؛ برای نمونه فرم موسیقی «لیوا» ریشه‌های آفریقایی دارد که از طریق تجارت وارد شده است. صنایع دستی بومی شامل سفالگری، بافندگی و نقره‌کاری است. «خنجر» به‌عنوان دشنه تشریفاتی، نماد ملی کشور محسوب شده و در نشان ملی عمان نیز به کار رفته است.

نظام آموزشی

آموزش در عمان در گذشته به مکتب‌خانه‌ها و حلقه‌های درس مساجد محدود می‌شد؛ جایی که قرآن کریم تلاوت و اصول دین اسلام، زبان عربی و حساب مقدماتی تدریس می‌شد. مدارس قرآنی و حلقه‌های درسی تا سال ۱۹۷۰م تنها راه آموزش در عمان بودند که با وجود تفاوت سطح از منطقه‌ای به منطقه دیگر، در اکثر روستاها رواج داشتند. گذار از آموزش سنتی به آموزش رسمی به‌معنای نوین آن از سال ۱۹۳۰م آغاز شد. در این دوره، مدارس محدودی تحت نظارت و برنامه‌ریزی دولتی تأسیس شدند که برنامه‌های درسی با محتوای مشخص و موضوعات متنوع را ارائه می‌دادند. معلمان این مدارس توسط دولت استخدام شده و مدارس دارای مدیریت مشخصی بودند. این مدارس، هرچند اندک، شالوده آموزش رسمی در عمان قبل از سال ۱۹۷۰م را تشکیل دادند. مردم عمان پیش از سال ۱۹۷۰م به جز عده‌ای بسیار اندک از آموزش محروم بودند.

آموزش پایه در عمان به دو دوره تقسیم می‌شود:

دوره اول: این مقطع شامل پایه‌های ۱ تا ۴ است و دانش‌آموزان دختر و پسر در کلاس‌های مشترک تحصیل می‌کنند و کادر شاغل در این مدارس صرفاً از بانوان هستند.

دوره دوم: این مقطع شامل پایه‌های ۵ تا ۱۰ است. دانش‌آموزان دختر و پسر در این مقطع در مدارس مجزا تحصیل می‌کنند و کادر شاغل در آن‌ها متناسب با جنسیت دانش‌آموزان (مرد یا زن) است.

مدت زمان آموزش پایه ده سال تحصیلی است و دانش‌آموزانی که آن را با موفقیت به پایان برسانند، به مرحله «پس از پایه» که شامل دو سال تحصیلی یازدهم و دوازدهم است، منتقل می‌شوند.

بین سال‌های ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۴م، تعداد مدارس دولتی از سه مدرسه به ۱۲۶۹ مدرسه افزایش یافت، در حالی که بخش آموزش خصوصی نیز گسترش یافته و بیش از ۱۱۰۰ مدرسه را شامل می‌شود.

رسانه

بر اساس گزارش‌های نهادهای بین‌المللی، سانسور در فضای رسانه‌ای عمان گستردگی فراوانی دارد و نهادهای خبری اغلب به خودسانسوری روی می‌آورند. پرداختن به موضوعات ممنوعه و عبور از خطوط قرمز دولتی، پیامدهای تنبیهی متعددی برای رسانه‌ها در پی دارد. سازمان «خانه آزادی» نیز گزارش داده است که مقامات دولتی عمان از اختیارات قانونی وسیعی برای تعطیلی پایگاه‌های خبری، مسدودسازی وب‌سایت‌ها، ابطال مجوز فعالیت و پیگرد قضایی روزنامه‌نگاران به اتهام تخلفات محتوایی برخوردارند و در سال‌های اخیر بارها این اقدامات را عملی کرده‌اند.

رسانه‌های جمعی

فضای رسانه‌ای عمان شامل مجموعه‌ای از رسانه‌های دولتی و خصوصی در بخش‌های مکتوب، دیداری و شنیداری است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• مطبوعات چاپی: روزنامه‌های متعددی به زبان‌های عربی و انگلیسی در عمان منتشر می‌شوند. از جمله مطبوعات عربی‌زبان می‌توان به روزنامه دولتی «عمان دیلی» و نشریات غیردولتی نظیر «الوطن»، «الشبیبه» و روزنامه اقتصادی-تجاری «الرؤیا» اشاره کرد. در بخش انگلیسی‌زبان نیز روزنامه دولتی «عمان دیلی آبزرور» و روزنامه‌های «تایمز آو عمان» و «مسقط دیلی» فعالیت دارند.
• تلویزیون: تلویزیون در عمان تحت کنترل دولت است و شامل چهار شبکه می‌شود. با این حال، یک شبکه تلویزیونی خصوصی به نام «مجان» نیز در مسقط فعالیت دارد.
• رادیو: انحصار پخش رادیویی در عمان در سال ۲۰۰۷ با تأسیس نخستین ایستگاه رادیویی خصوصی شکسته شد. امروزه شبکه‌های رادیویی خصوصی متعددی نظیر «هلا اف‌ام» و «الوصال» (با محوریت پخش موسیقی عربی) و «های اف‌ام» (به زبان انگلیسی) در این کشور فعال هستند. علاوه بر این، سرویس جهانی بی‌بی‌سی نیز برنامه‌های خود را به دو زبان عربی و انگلیسی در این کشور پخش می‌کند.
• خبرگزاری: اخبار رسمی دولتی از طریق نهاد «خبرگزاری عمان» منتشر می‌شود که علاوه بر زبان عربی، خدمات خبری خود را در قالب صفحات انگلیسی‌زبان نیز ارائه می‌دهد.

نظام اقتصادی

اقتصاد عمان به بخش‌های مختلفی وابسته است که مهم‌ترین آن‌ها تجارت، نفت، کشاورزی، گردشگری و شیلات است. نفت در سال ۱۹۶۴ با مقادیر تجاری کشف و به‌سرعت بر اقتصاد کشور مسلط شد؛ به‌طوری که دو پنجم تولید ناخالص داخلی و سه چهارم درآمد دولت را تشکیل می‌دهد. با این حال، دولت عمان سیاست‌های تنوع‌بخشی به اقتصاد، صنعتی‌سازی و خصوصی‌سازی را دنبال می‌کند تا سهم بخش غیرنفتی در تولید ناخالص داخلی را افزایش دهد.

موقعیت استراتژیک و تجارت

عمان به‌دلیل اشراف بر تنگه هرمز، از موقعیت جغرافیایی ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا این مسیر محل عبور دوسوم صادرات جهانی نفت است. قرارگیری عمان بر سر راه‌های تجاری اصلی میان شرق و غرب، دسترسی این کشور را به بازارهای مهم در خاورمیانه، هند، جنوب شرق آسیا، آفریقا و اروپا تسهیل می‌کند و نقش مهمی در توسعه تجارت خارجی آن ایفا می‌کند.

پتانسیل‌های صنعتی و سرمایه‌گذاری خارجی

عمان در بخش‌های مختلفی همچون گردشگری، شیلات، لجستیک، معدن، صنایع تبدیلی و خدمات فنی دارای پتانسیل‌های قابل توجهی است. دولت عمان از درآمدهای حاصل از نفت و گاز برای توسعه زیرساخت‌ها و منابع انسانی استفاده کرده و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را تشویق می‌کند. سرمایه‌گذاری‌ در زیرساخت‌ها به‌همراه دسترسی آسان به بازارهای داخلی و بین‌المللی، عمان را به مقصدی برای کسب‌وکارهای جدید تبدیل کرده است.

سلامت و درمان

نظام سلامت در عمان پس از سال ۱۹۷۰م و با روی کار آمدن سلطان قابوس دگرگون شد؛ به‌طوری که تعداد بیمارستان‌های این کشور از تنها ۲ مرکز در سال ۱۹۷۰م، اکنون به بیش از ۷۰ بیمارستان با ظرفیت بالغ بر ۷۶۰۰ تخت افزایش یافته است. نظام سلامت عمان خدمات مراقبت‌های بهداشتی اولیه را برای شهروندان عمانی بهصورت رایگان و برای مهاجران با حمایت‌های یارانه‌ای ارائه می‌دهد. توسعه این بخش به‌گونه‌ای بوده است که حدود ۹۵درصد از جمعیت کشور در فاصله کمتر از ۵ مایلی به یک مرکز درمانی دسترسی دارند.

میانگین مخارج سالانه بخش سلامت در عمان حدود ۱.۶ میلیارد ریال عمان است. با توجه به رشد مداوم جمعیت، پیش‌بینی می‌شود این بودجه در سال‌های آینده سالانه رشد داشته باشد. این منابع مالی از تشویق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، بومی‌سازی خرید کالاها و خدمات پزشکی و توسعه صنعت گردشگری سلامت تأمین می‌شود.

سیستم بهداشت و درمان هرچند همچنان سطح پایه‌ای از مراقبت‌های همگانی را ارائه می‌دهد؛ اما به‌دلیل نابرابری‌های جغرافیایی تحت فشار است؛ زیرا بیشتر مؤسسات درمانی پیشرفته در مسقط متمرکز شده‌اند و همچنین با کمبود ساختاری سرمایه‌گذاری عمومی، به‌ویژه در بخش تحقیق و توسعه برای پاسخگویی به رشد جمعیت مواجه است. به همین دلیل، طبقه متوسط عمان سفر به تایلند، هند یا حتی ایران را برای درمان ترجیح می‌دهند و عمانی‌های ثروتمند به اروپا می‌روند.

ورزش

عمان در سال‌های اخیر با توسعه زیرساخت‌های خود، میزبانی رویدادهای بین‌المللی و قاره‌ای نظیر مسابقات جهانی پیاده‌روی تیمی ۲۰۲۲م، مسابقات جهانی قایق‌رانی بادبانی ۲۰۲۲م، جام جهانی هاکی پنج‌نفره ۲۰۲۴م، تورهای بین‌المللی دوچرخه‌سواری، مسابقات جهانی دو موانع اسپارتان، مسابقات جهانی موتورسواری و مسابقات شطرنج آماتورهای آسیا را بر عهده داشته است.

ورزشکاران و باشگاه‌های عمانی نیز در میادین مختلف موفق به کسب عناوین ارزشمندی شده‌اند که قهرمانی باشگاه فوتبال السیب در مسابقات ای‌اف‌سی کاپ ۲۰۲۲م به‌عنوان بزرگ‌ترین دستاورد باشگاهی تاریخ فوتبال عمان در قاره آسیا، در صدر آن‌ها قرار دارد.

در سطح ملی نیز، تیم فوتبال بزرگسالان عمان دو بار قهرمانی در جام خلیج فارس در سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۷/۲۰۱۸ و دو بار نایب‌قهرمانی در سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۰۷ را کسب کرده و تیم ملی فوتبال ساحلی این کشور موفق به کسب مدال طلای بازی‌های آسیایی ساحلی شده است. همچنین تیم ملی فوتبال نوجوانان عمان سه بار در سال‌های ۱۹۹۵، ۱۹۹۷ و ۲۰۰۱ به جام جهانی صعود کرده و قهرمانی مسابقات خلیج فارس در بحرین (۲۰۰۱) را در کارنامه دارد. در سایر رشته‌ها، ورزشکاران عمانی در بازی‌های همبستگی کشورهای اسلامی موفق به کسب مدال طلا در پرش ارتفاع، نقره در وزنه‌برداری دسته ۸۹ کیلوگرم، برنز در دوی امدادی تیمی و برنز در دوی ۱۰۰ متر شدند و کاروان ورزشی این کشور نیز توانست ۳۲ مدال رنگارنگ در سومین دوره بازی‌های ورزشی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در کویت به دست آورد.

منابع

• «الاقتصاد». وزارة الخارجیة العمانیة (به العربية). ۱۹ دسامبر ۲۰۲۵. دریافت‌شده در ۲۲ تیر ۱۴۰۵.
• «الرياضة العُمانية.. إنجازات تاريخية ومستقبل واعد». الاتحاد (به العربية). ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ تیر ۱۴۰۵.
• الصایدی، أحمد قاید (۱۴۱۴). «بلاد عمان (فصل من کتاب للرحالة الألمانی کارستن نیبور)». المورخ العربی (۴۷): ۸۱-۸۸.
• «القطاع الإستشفائي في عمان نموذج للتخطيط الإستراتيجي في مجال الصحة». المستشفی العربی (به العربية). ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۳ تیر ۱۴۰۵.
• «كل ما تريد معرفته عن سلطنة عُمان التاريخ، الاقتصاد، السياحة، ونمط الحياة». المدار للمعلومات (به العربية). ۲۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۲ تیر ۱۴۰۵.
• «نبذة عن التعليم المدرسي في سلطنة عمان». educouncil (به العربية). ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۳ تیر ۱۴۰۵.
• «نبذة عن عُمان». وزارة الاقتصاد (به العربية). ۲۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۲ تیر ۱۴۰۵.
• «نظام التعليم البوابة التعليمية قلب التعليم النابض». وزارة التعلیم (به العربية). ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۳ تیر ۱۴۰۵.
• «نظام التعليم في سلطنة عمان البوابة التعليمية قلب التعليم النابض». وزارة التعلیم (به العربية). ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۳ تیر ۱۴۰۵.
• "Oman media guide". bbc (به انگلیسی). 1 March 2023. Retrieved 12 July 2026.
• "Oman country profile". bbc (به انگلیسی). 7 September 2023. Retrieved 12 July 2026.
• "Oman: country profile". countryreports (به انگلیسی). 12 July 2026. Retrieved 12 July 2026.
• "Oman Military Forces". globalmilitary (به انگلیسی). 15 July 2026. Retrieved 15 July 2026.
• "Oman Country Report 2026". bti-project (به انگلیسی). 15 July 2026. Retrieved 15 July 2026.
• "A History of Oman". rafmuseum (به انگلیسی). 16 July 2026. Retrieved 16 July 2026.
• "History and Geography". omaninfo (به انگلیسی). 16 July 2026. Retrieved 16 July 2026.
• "Oman and the Iran War: Neutrality Under Strain". arabcenterdc (به انگلیسی). 28 May 2026. Retrieved 16 July 2026.