پیش‌نویس:روز وحدت حوزه و دانشگاه

روز وحدت حوزه و دانشگاه؛ نماد هم‌پیمانی علم و دین برای پیوند تخصص، اخلاق و حل مسائل جامعه.

روز وحدت حوزه و دانشگاه، همزمان با ۲۷ آذرماه، برگزار می‌شود. هدف اصلی این روز، پیوند زدن دانش روز و تخصص‌های علمی با ارزش‌های اخلاقی و دینی بوده تا نخبگانِ هر دو نهاد بتوانند با همکاری هم، گرهی از مشکلات واقعی جامعه باز کنند.

معرفی

روز وحدت حوزه و دانشگاه یکی از مناسبت‌های رسمی در تقویم جمهوری اسلامی ایران است که هر ساله در بیست و هفتم آذرماه برگزار می‌شود. این روز هم‌زمان با سالگرد شهادت محمد مفتح در سال ۱۳۵۸ش است که از چهره‌های فعال در پیوند میان روحانیون و دانشگاهیان به‌شمار می‌رفت.

تاریخچه

پیش از انقلاب اسلامی، ورود علوم مدرن سبب گسست میان نهادهای آموزشی جدید و حوزه‌های علمیه شد اما در جریان مبارزات، چهره‌هایی مانند مرتضی مطهری، محمد حسینی بهشتی، محمدجواد باهنر و محمد مفتح با حضور در محیط‌های آموزشی و نگارش آثار علمی، مسیر ارتباط این دو نهاد را هموار کردند. در این میان، اقداماتی مانند اقامۀ نماز عید فطر قیطریه در سال ۱۳۵۷ش و تحصن در مسجد دانشگاه تهران به رهبری محمد مفتح، تعامل عملی طلاب و دانشجویان را به اوج رساند و زمینه‌ساز تعیین روزی ویژه برای این پیوند شد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، سالگرد شهادت محمد مفتح با پیشنهاد و تأیید سید روح‌الله خمینی به‌عنوان روز وحدت حوزه و دانشگاه نام‌گذاری شد. این نام‌گذاری علاوه بر پاسداشت اقدامات علمی و مبارزاتی محمد مفتح، با هدف بسترسازی برای هم‌فکری دو قشر اندیشمند، ارزیابی سالانه روش‌های علمی، همراه ساختن دانش با اخلاق جهت جلوگیری از علم‌گرایی صرف و نیز حفظ هویت بومی در برابر نفوذ ارزش‌های غربی صورت گرفت.

ابعاد و محورهای یادبود

محورهای اصلی که در برنامه‌ها و یادبودهای این مناسبت مورد تأکید قرار می‌گیرند عبارت‌اند از:

1. ایجاد پیوند میان علوم تجربی، انسانی و فنی با ارزش‌های اخلاقی؛ به‌گونه‌ای که حوزه مرکز شناخت معارف اسلامی و دانشگاه مرکز تحلیل پدیده‌های طبیعی و علوم تجربی شناخته می‌شود.
2. انتقال سنت‌های اصیل اخلاقی و زهد حوزوی به دانشگاه و در مقابل، بهره‌گیری حوزه از دیدگاه‌های نو، وسعت بینش و روش‌های جدید پژوهشی دانشگاه.
3. پرورش متخصصانی در رشته‌های مختلف که علاوه بر دانش روز، از معارف دینی برخوردار بوده و توانایی مواجهه با مسائل اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی را داشته باشند.
4. راه‌اندازی رشته‌ها و مراکز پژوهشی مشترک، تبادل روش‌های تدریس، تدوین کتب علوم انسانی کاربردی توسط دانشگاه برای حوزه و تأمین اساتید معارف و مبلغان توسط حوزه برای محیط‌های دانشگاهی.

دستاوردها و کارکردهای اجتماعی

در دهه‌های پس از نام‌گذاری این روز، ساختارهای رسمی گوناگونی برای پیگیری ارتباط دو نهاد ایجاد شد. تأسیس نهاد نمایندگی مقام رهبری در دانشگاه‌ها، راه‌اندازی پژوهشگاه‌های مشترک، شکل‌گیری رشته‌های تلفیقی، استفاده از ابزارهای فناوری در آموزش‌های حوزوی و تشکیل دبیرخانهٔ دائمی همکاری حوزه و دانشگاه از دستاوردهای عملی این رویکرد است. همچنین، مشارکت حوزویان و دانشگاهیان در مسئولیت‌های اجتماعی و ارائهٔ خدمات بهداشتی و عمومی، از دیگر جلوه‌های این پیوند به‌شمار می‌رود.

چالش‌ها و اقدامات پیشنهادی

در مسیر تحقق اهداف تعیین‌شده برای این مناسبت، چالش‌ها و موانع متعددی شناسایی شده است:

1. تلاش رسانه‌های بیگانه برای ایجاد بی‌اعتمادی میان دانشجویان و روحانیون، تسلط گفتمان انزواطلبی در برخی بخش‌های حوزوی و سکولاریسم در برخی بخش‌های دانشگاهی.
2. تقلیل اقدامات عملی به همایش‌های سالانه، کاهش خروجی‌های کاربردی، سیاست‌زدگی علم و دین، محدود شدن همکاری‌ها به تدریس متقابل استادان به جای تحول در متون درسی، نفوذ مدرک‌گرایی در حوزه‌ها و ناآگاهی بدنه دو نهاد از ظرفیت‌های یکدیگر.

برای مواجهه با این آسیب‌ها، محورها و برنامه‌های زیر در دستور کار مسئولان قرار گرفته است:

1. ایجاد ستاد وحدت حوزه و دانشگاه در وزارت علوم و تدوین منشور وحدت برای سیاست‌گذاری منسجم.
2. راه‌اندازی دفاتر همکاری حوزوی در دانشگاه‌های معتبر جهت ارائهٔ مشاوره و اجرای برنامه‌های فرهنگی.
3. بهره‌گیری از دیپلماسی رسانه‌ای برای انعکاس پیوند علم و دین و تقویت ارتباط حوزه با آموزش و پرورش.
4. کاربردی کردن دروس خارج حوزه، بازنگری متون درسی بر اساس نیازهای روز و اجتناب از برنامه‌های غیرکاربردی.

منابع

• «آیین گرامیداشت روز وحدت حوزه و دانشگاه». وب‌سایت دانشگاه بیرجند. ۳۰ آذر ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
• «از مفاهیم کاربردی تا بیان ساده مفهوم وحدت حوزه و دانشگاه». پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه. ۲۷ آذر ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
• «بزرگداشت روز وحدت حوزه و دانشگاه». مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه. ۲۸ آذر ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
• «تحولات وحدت حوزه و دانشگاه؛ لازمهٔ تلاش برای حل مشکلات کشور». خبرگزاری رسمی حوزه. ۲۹ آذر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
• دلاورپور اقدام، مصطفی (۱۳۸۶). «حوزه و دانشگاه: چالش‌های وحدت». پگاه حوزه (دویست و بیست و یکم).
• «روز وحدت حوزه و دانشگاه گرامی باد». وب‌سایت روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی همدان. ۴ آبان ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
• شیخلو، مهدی. «27 آذر، روز وحدت حوزه و دانشگاه». مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
• «علت نامگذاری روز وحدت حوزه و دانشگاه تحقق یک انقلاب در عرصهٔ علم بود». خبرگزاری دانشجو. ۲۸ آذر ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
• «مراسم بزرگداشت روز وحدت حوزه و دانشگاه». وب‌سایت مدرسهٔ عالی و دانشگاه شهید مطهری. ۲۷ آذر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
• «وحدت حوزه و دانشگاه در کلام مقام معظم رهبری». وب‌سایت دانشکدهٔ فنی و مهندسی کبودآهنگ، دانشگاه بوعلی سینا. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.