روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه.
روز جهانی معلولان، همزمان با 12 آذر در ایران و 3 دسامبر در سطح جهانی، گرامی داشته میشود. این روز را مناسبتی سالانه برای ارتقای حقوق و رفاه افراد دارای معلولیت میدانند. روز جهانی معلولان بهعناون نماد توانمندی افراد دارای نیازهای ویژه، پاسداشت ارزشهای انسانی بدون توجه به محدودیتهای جسمی و فرصتی برای سوق دادن اذهان عمومی به باور این توانمندیها شناخته میشود. پیشینۀ بینالمللی، اهداف بنیادی، برنامههای اجرایی و شعارهای سالانه، ابعاد مختلف این مناسبت را در راستای تحقق شمول اجتماعی و برابرسازی فرصتها تبیین میکنند.
معرفی
روز جهانی معلولان در تقویم ایران با ۱۲ آذر و در تقویم میلادی با ۳ دسامبر تعیین شده است.[۱] این مناسبت که از سوی سازمان ملل متحد نامگذاری شده، به ترویج حقوق و بهبود شرایط زندگی افراد دارای معلولیت اختصاص دارد. محور اصلی این روز، افزایش آگاهی عمومی دربارۀ مسائل معلولیت، تقویت درک جامعه و جلب حمایت از کرامت و مشارکت این افراد در عرصههای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است.[۲]
تاریخچه
شکلگیری نگاه جهانی به پدیدۀ معلولیت و ضرورت تخصیص روزی بینالمللی برای آن، به پیامدهای انسانی و اجتماعی دو جنگ جهانی بازمیگردد. گسترش نارساییهای جسمی و روانی ناشی از جنگها و تحولات اقتصادی، معلولیت را به موضوعی مهم در مناسبات اجتماعی و سیاسی تبدیل کرد.[۳] پس از آن، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲م، روز سوم دسامبر را بهعنوان روز جهانی معلولان تعیین کرد. پیش از این اقدام، سازمان ملل سال ۱۹۸۱م را بهعنوان سال جهانی معلولان و بازۀ زمانی ۱۹۸۳م تا ۱۹۹۲م را بهعنوان دهۀ جهانی معلولان اعلام کرده بود.[۴] همچنین منشور سال ۱۹۸۲م میلادی سازمان ملل متحد، این مناسبت را برآمده از نیازهای حقوقی معلولان میداند و بر لزوم برخورداری آنها از امکانات آموزشی، بهداشتی، مسکن، اشتغال و تفریح در کنار سایر افراد جامعه تأکید میکند.[۵]
اهداف
روز جهانی معلولان با هدف افزایش آگاهی دربارۀ حقوق، توانمندیها و نیازهای افراد دارای معلولیت نامگذاری شده است.[۶] از مهمترین اهداف این مناسبت، آشنا کردن جامعه با مسائل و حقوق افراد دارای معلولیت،[۷] معرفی توانمندیها و دستاوردهای آنان و مقابله با کلیشههای نادرست،[۸] گسترش مشارکت اجتماعی و فراهم کردن محیطهای مناسب و دسترسپذیر،[۹] تأکید بر رفع موانع آموزشی، شغلی و اجتماعی،[۱۰] بهبود دسترسی آنان به آموزش، اشتغال و خدمات بهداشتی[۱۱] و توجه به چالشهای زنان و دختران دارای معلولیت است.[۱۲]
برنامهها و شعارهای سالانه
سطح بینالمللی
برنامۀ اصلی گرامیداشت این روز سالانه در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک با برگزاری نشستهای رسمی، میزگردهای تخصصی و رویدادهای فرهنگی همراه است. همزمان، دولتهای عضو، سازمانهای غیردولتی و بخش خصوصی در سراسر جهان اقدامات گوناگونی را برای ارتقای حقوق افراد دارای معلولیت سازماندهی میکنند. همچنین، سازمان ملل متحد در ژوئن ۲۰۱۹م، استراتژی شمول معلولان را با هدف ارتقای استانداردهای عملکردی در تمام ارکان اجرایی خود تدوین کرد. بر پایۀ این طرح، تحقق کامل حقوق معلولان بخش جدانشدنی از حقوق بشر و آزادیهای بنیادی است. گزارشهای این سازمان بر ضرورت تسریع در اجرای سیاستهای حمایتی و تأمین مالی برای دستیابی به اهداف توسعۀ پایدار تا سال ۲۰۳۰م تأکید دارند.[۱۳]
سطح ملی
در ایران، نهادهای متولی و دستگاههای فرهنگی با انتشار پیامها و اجرای برنامههای متنوع این مناسبت را گرامی میدارند:
- برنامه فرهنگی و آموزشی: نهادهایی مانند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با ارج نهادن به توانمندیهای افراد دارای نیازهای ویژه، رویدادهایی همچون جشنوارۀ ملی رویش[۱۴] را برای نمایش استعدادها، ارتقای دسترسپذیری و ترویج عدالت فرهنگی برگزار میکنند.[۱۵] همچنین سازمان آموزش و پرورش استثنایی نمایشگاههایی از دستاوردهای این قشر برپا میسازد.[۱۶]
- سیاستگذاری و مطالبات مدنی: این مناسبت فرصتی سالانه برای ارزیابی میزان تحقق عدالت اجتماعی و سنجش عملکرد دستگاههای اجرایی است.[۱۷] تشکلهای مدنی از جمله جامعۀ معلولین ایران از این روز برای پیگیری مطالبات قانونی، نظارت بر اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان مصوب سال ۱۳۹۶ش و گنجاندن پیوستهای حمایتی در برنامههای توسعۀ کشور استفاده میکنند. مناسبسازی شهری، پوشش بیمهای خدمات توانبخشی، تأمین مسکن و ثبات شغلی از مهمترین خواستههای این تشکلها است.[۱۸]
- خدمات حمایتی و توانبخشی: مؤسسات خیریه و مراکز غیردولتی نیز از این روز برای آگاهیبخشی دربارۀ اهمیت خدمات کاردرمانی، حمایتهای روانپزشکی و ایجاد محیطهای امن آموزشی بهره میگیرند.[۱۹]
شعارهای سالانه
سازمان ملل متحد برای هر دوره از این روز شعارها و محورهای ویژهای تعیین میکند تا سمتوسوی اقدامات بینالمللی را مشخص سازد. این محورها مواردی مانند تقویت نقش رهبری افراد دارای معلولیت در تصمیمگیریها، بسترسازی برای آیندهای عادلانه و توسعه جوامع فراگیر را در بر میگیرند تا برنامهریزیها بهسمت رفع موانع فیزیکی و ساختاری هدایت شوند.[۲۰]
| سال | شعار سالانه روز جهانی معلولان |
|---|---|
| 1998م | هنر، فرهنگ و زندگی مستقل |
| 1999م | دسترسی برای همه در هزاره جدید |
| 2000م | ساخت فناوری اطلاعات برای همه |
| 2001م | مشارکت کامل و برابری، نیاز به رویکردهای جدید برای ارزیابی پیشرفت و نتایج |
| 2002م | زندگی مستقل و معاش پایدار |
| 2003م | صدای خودمان |
| 2004م | هیچ چیز درباره ما بدون ما تصمیمگیری نشود |
| 2005م | حقوق افراد معلول، عمل در توسعه |
| 2006م | قابلیت دسترسی الکترونیکی |
| 2007م | کار مناسب برای افراد معلول |
| 2008م | پیمان حقوق افراد معلول، شان و عدالت برای همه ما |
| 2009م | ساختن اهداف توسعه هزاره قابل دسترس، تقویت قدرت افراد معلول و جوامع آنها |
| 2010م | حفظ وعده، گنجاندن معلولیت در اهداف توسعه هزاره |
| 2011م | همراهی برای دنیای بهتر، گنجاندن افراد معلول در توسعه |
| 2012م | برداشتن موانع برای ایجاد جامعه جاویدان و قابل دسترس برای همه |
| 2013م | شکستن موانع، باز کردن درها، برای جامعه پایدار و توسعه برای همه |
| 2014م | توسعه پایدار، وعده فناوری |
| 2015م | اهمیت گنجاندن، دسترسی و قدرت برای افراد با توانمندیهای مختلف |
| 2016م | دستیابی به ۱۷ هدف برای آینده مورد انتظار |
| 2017م | تحول به سمت جامعه پایدار و مقاوم برای همه |
| 2018م | تقویت افراد معلول و اطمینان از جامعیت و برابری |
| 2019م | ترویج مشارکت افراد معلول و رهبری آنها در برنامه توسعه ۲۰۳۰ |
| 2020م | بازسازی بهتر به سوی دنیای پس از کرونا، جامعهپذیر، دسترسپذیر و پایدار |
| 2021م | رهبری و مشارکت افراد معلول به سوی دنیای پس از کرونا |
| 2022م | راهکارهای تحولآفرین برای توسعه جامع و نقش نوآوری در افزایش دسترسی |
| 2023م | متحد در اقدام برای نجات و دستیابی به اهداف توسعه پایدار برای افراد دارای معلولیت |
| 2024م | تقویت رهبری افراد دارای معلولیت برای آیندهای فراگیر و پایدار |
| 2025م | پرورش جوامع فراگیر برای معلولان جهت پیشبرد پیشرفت اجتماعی[۲۱] |
پانویس
- ↑ پورقاسم، «روز جهانی معلولان»، وبسایت سازمان بهزیستی کشور، ادارۀ کل استان گیلان.
- ↑ «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «روز جهانی معلولین»، خبرگزاری تبیان.
- ↑ «نامگذاری روز جهانی معلولین»، وبسایت مجمع خیرین سلامت.
- ↑ محمدی، «روز جهانی معلولان»، مجلۀ گلبرگ.
- ↑ «نامگذاری روز جهانی معلولین»، وبسایت مجمع خیرین سلامت.
- ↑ پورقاسم، «روز جهانی معلولان»، وبسایت سازمان بهزیستی کشور، ادارۀ کل استان گیلان.
- ↑ «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «روز جهانی معلولان و ضرورت آموزش»، خبرگزاری شرق.
- ↑ «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «روز جهانی معلولین»، وبسایت مجمع خیریۀ وحدت.
- ↑ «روز جهانی افراد دارای معلولیت»، وبسایت مؤسسۀ خیریۀ جامعۀ معلولین خیراندیش تالش.
- ↑ «فراخوان سومین جشنوارۀ ملی رویش منتشر شد»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «روز جهانی معلولان روز ارج نهادن به تواناییهای افراد دارای نیازهای ویژه»، پایگاه خبری کودک و نوجوان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
- ↑ «آشنایی با روز جهانی معلولان»، خبرگزاری همشهری.
- ↑ «پیام وزیر تعاون به مناسبت روز جهانی معلولان»، پایگاه اطلاعرسانی دولت.
- ↑ «پیام جامعۀ معلولین ایران به مناسبت روز جهانی معلولان 12 آذر ماه 1400»، وبسایت جامعۀ معلولین ایران.
- ↑ «روز جهانی معلولین»، وبسایت مجمع خیریۀ وحدت.
- ↑ «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «روز جهانی افراد دارای معلولیت»، وبسایت مؤسسۀ خیریۀ جامعۀ معلولین خیراندیش تالش.
منابع
- «آشنایی با روز جهانی معلولان». خبرگزاری همشهری. ۲۷ آبان ۱۳۸۷. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- پورقاسم، کیوان (۱۲ آذر ۱۳۹۸). «روز جهانی معلولان». وبسایت سازمان بهزیستی کشور، ادارۀ کل استان گیلان. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- «پیام جامعۀ معلولین ایران به مناسبت روز جهانی معلولان 12 آذر ماه 1400». وبسایت جامعۀ معلولین ایران. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- «پیام وزیر تعاون به مناسبت روز جهانی معلولان». پایگاه اطلاعرسانی دولت. ۱۵ آذر ۱۳۹۵. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- «روز جهانی افراد دارای معلولیت». وبسایت مؤسسۀ خیریۀ جامعۀ معلولین خیراندیش تالش. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه». خبرگزاری ایسنا. ۱۲ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- «روز جهانی معلولان روز ارج نهادن به تواناییهای افراد دارای نیازهای ویژه». پایگاه خبری کودک و نوجوان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. ۱۳ آذر ۱۳۹۹. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- «روز جهانی معلولان و ضرورت آموزش». خبرگزاری شرق. ۱۳ آذر ۱۴۰۳. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- «روز جهانی معلولین». خبرگزاری تبیان. ۱۳ آذر ۱۳۸۱. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- «روز جهانی معلولین». وبسایت مجمع خیریۀ وحدت. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- «فراخوان سومین جشنوارۀ ملی رویش منتشر شد». خبرگزاری مهر. ۱۷ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
- محمدی، فاطمه (۱۳۸۳). «روز جهانی معلولان». مجلۀ گلبرگ (پنجاه و هفتم).
- «نامگذاری روز جهانی معلولین». وبسایت مجمع خیرین سلامت. ۲۰ مرداد ۱۳۹۷. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.