شبکهدوزی؛ ایجاد نقشهای توری و مشبک در بافت پارچه، از طریق ایجاد حفرههای منظم.
شبکهدوزی از دوختهای رایج و سنتی در اصفهان است که در دوره اسلامی به اوج شکوفایی رسید. شبکهدوزی شامل نقوش بتهجقه، شمسه، ترنج، گل و ستاره است که برای تزیین انواع منسوجات پارچهای بهکار میرود.
تعریف
شبکهدوزی یکی از دوختهای سنتی اصفهان است که با کشیدن تعدادی تار یا پود یا هر دوی آن از نقاط معینی در پارچه و پر کردن جای آنها با سوزندوزی انجام میشود تا نقش منظمی از آن روی پارچه شکل بگیرد. از شبکهدوزی بیشتر برای تزیین رومیزی، پرده، روکرسی، روتختی، جای قرآن، کوسن، دستمال سفره و زیربشقابی استفاده میشود. نقوشی که بیشتر در شبکهدوزی بهکار میرود شامل بتهجقه، نقش ترنج و سرترنج، نیمترنج، شمسه، ستاره، گلوبوته و انواع گل است.[۱]
تاریخچه
شبکهدوزی در ایران قدمتی طولانی دارد. آغاز این صنعت دستی در دورهٔ قبل از اسلام و اوج شکوفایی آن مربوط به دوران اسلامی است. در گذشته زنان ایرانی برای حفظ حجاب از روبندههایی استفاده میکردند که قسمت مستطیلی جلوی آن شبکهدوزی میشد تا استفادهکنندگان از روبنده بهتر بتوانند جلوی خود را ببینند.[۲]
این هنر دستی که در هند و پاکستان ریشهای دارد، در کشورهای اروپایی نیز با نوآوری و تنوع طرحها به شکوفایی رسیده است. در ایران نیز، این هنر در استان اصفهان جلوهای متمایز یافته و با تلفیق در ملزومات دوختی، به نام این خطه ثبت و ماندگار شده است.[۳] علاوه بر آن در یزد، کاشان و آذربایجان غربی نیز میان ارامنه رایج است.[۴] شبکهدوزی از صنایع دستی خراسان جنوبی نیز بوده است که امروزه رواج کمتری دارد.[۵]
ابزارهای لازم برای شبکهدوزی
شبکهدوزی معمولاً روی پارچههای ابریشمی، کتانی یا پشمی با بافتی ساده انجام میشود.[۶] نخ مورد استفاده در این هنر، نخ دمسه یا عمامه است. از نخ دمسه برای شبکهدوزی و از نخ عمامه برای قلابدوزی و استحکام قسمت بریده شدهٔ تار و پود پارچه استفاده میشود. سوزن، بشکاف (برای جدا کردن تار و پود پارچه) و کارگاه گلدوزی نیز برای انجام این هنر لازم است. انتخاب رنگ پارچه و نخ به سلیقهٔ دوزنده یا سفارشدهنده بستگی دارد، ولی اغلب از پارچههای روشن مانند سفید، کرم، شیری و نخهای تکرنگ، روشن یا همرنگ پارچه استفاده میشود. شبکهدوزی اغلب با یک رنگ انجام میشود.[۷]
پانویس
- ↑ ایروانی محمدآبادی، شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن، ۳۶.
- ↑ ایروانی محمدآبادی، شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن، ۳۵.
- ↑ ایروانی محمدآبادی، شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن، ۳۵.
- ↑ «شبکهدوزی»، وبسایت ایالت هنر.
- ↑ «فراموشی هنر ((چشمهدوزی))»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران -تهران.
- ↑ «شبکهدوزی»، وبسایت ایالت هنر.
- ↑ ایروانی محمدآبادی، شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن، ۳۶.
منابع
- ایروانی محمدآبادی، سعیده (۱۳۹۶). شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن. دانشگاه علم و هنر یزد.
- «شبکهدوزی». وبسایت ایالت هنر. دریافتشده در ۱۶ تیر ۱۴۰۵.
- «فراموشی هنر ((چشمهدوزی))». پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران -تهران. ۳ مرداد ۱۳۹۷. دریافتشده در ۱۱ مرداد ۱۴۰۵.