شهوت: گرایش به لذتهای مادی.
غریزه جنسی، شهوت مالی، مقامپرستی و شهوت شهرت در ردیف مهمترین انواع شهوت است و آمیزش جنسی بهعنوان بزرگترین شهوت و لذت جسمی شناخته میشود.
در نگاه اسلامی کشش و غریزهٔ جنسی موهبتی الهی است که سبب بقای بشر میشود. پیامبران به دنبال نابودی کامل شهوت نبودهاند و در فرهنگ اسلامی نمیتوان و نباید اين خواستها را سركوب كرد، بلكه بايد در مسیر صحيح و هدف سازنده استفاده كرد. عقلستیزی، فروپاشی خانواده و کاهش آمار ازدواج، تهدید سلامت روان، آلودگی به گناه و رسوایی از پیامدهای گسترش شوترانی در جامعه به شمار میآید.
مفهومشناسی
شهوت به هرگونه میل و گرایش درونی به لذتهای مادی و دنیوی گفته میشود و در مواردی بهطور خاص به تمایل جنسی اطلاق میگردد. در مقابل، عفت به معنای خویشتنداری در برابر خواستههای افراطی نفس و پرهیز از بیپروایی در امور جنسی است.[۱] ریشه واژه اشتها نیز همین ماده است.[۲]
شهوت نقطه مقابل عفت است. عفت نیز دارای مفهوم عام و خاص است. مفهوم عام آن، خویشتن داری در برابر هر گونه تمایل افراطی نفسانی است و مفهوم خاص آن، خویشتنداری در برابر تمایلات بیبند و بار جنسی است. شهوت در نگاه روانشناسانه به میلی گفته میشود که شدت آن از مرز اعتدال گذشته و با غلبه کامل بر سایر امیال، توجه فرد را به صورت انحصاری به سوی خویش فرا میخواند.[۳] البته گفته شده در بیشتر موارد، وقتی کلمه شهوت، مطلق و بدون پیشوند یا پسوندی به کار میرود، مفهوم شهوت جنسی از آن برداشت میشود. برخی از لغتدانان نیز اصطلاح شهوت را میل جنسی معنا کردهاند.[۴]
حکمت آفرینش شهوت جنسی را استمرار و بقاى نسل موجودات زنده دانستهاند.[۵]
انواع شهوت
شهوت به پیروی از انواع لذتهای دنیوی دارای انواعی است که برخی از آنها در ادبیات عمومی معروف است:
- غریزه جنسی: از شهوت و تمایل دو جنس مخالف در میان انسانها با غریزه جنسی نیز تعبیر میشود. ارضانشدن و فقدان پاسخ به این غریزه به مرگ انسان منتهی نمیشود و به همین دلیل روانشناسان و زیستشناسان آن را در ردیف نیازهای ثانویه انسانی قرار دادهاند. اما بدون پاسخ مناسب به این کشش درونی جامعه شاهد اختلالات متعددی خواهد شد، مانند بیماریهای روانی همچون وسواس و افسردگی یا انحرافات جنسی چون استمنا و همجنسگرایی،[۶] برهنگی و خودنمایی و آرایش زنان در سطح جامعه، آزارگری و آزارخواهی جنسی، چشمچرانی، روسپیگری، زنا با محارم، بچهبازی و تشابه به جنس مخالف.[۷] در این میان آمیزش جنسی را بزرگترین لذت جسمانی برای انسان قلمداد کردهاند.[۸]
- شهوت مالاندوزی: این نوع شهوت انسانها را به گردآوری ثروت با هر روش مشروع یا نامشروعی وادار میکند.
- قدرتطلبی و مقامپرستی: انسان گرفتار به این شهوت برای رسیدن به قدرت و مقام یا نگهداشتن موقعیت فعلی خود از هر وسیله و اقدامی بهره میبرد.[۹]
- شهوت شهرت: بسیاری از مردم از مشهورشدن و دیدهشدن لذت میبرند و گاه ثروت خود را فدای آن میکنند. دنبالکنندگان شهوت شهرت در شبکههای اجتماعی، هیچگونه خط قرمزی را مراعات نمیکنند و حریمهای خصوصی را بیارزش میشمارند. نشاندادن زندگیهای مجلل و تجملاتی، خانهها و کاخها، لباسها و پوششهای تفاخری و برهنهساز و تبلیغ سلبریتیها نمونههایی است که میل رویاپردازی در مخاطب را ارضا کرده و مخاطب بیشتری را جذب میکند.[۱۰]
- یرخوری و شکمبارگی: بسیاری از مفسران درباره شهوت غذاخوردن سخن گفته و برای مهار آن چارهاندیشی نمودهاند.[۱۱]
شهوت در نگاه قرآنی و اخلاقی
قرآن در آیات متعددی مستقیم و غیرمستقیم به موضوع شهوت پرداخته و در رسیدن به حد عفت و مهار آن راهنمایی کرده است. برای نمونه پس از یادآوری گروهى از پيامبران الهى و صفات برجسته و والاى آنان، به فرزندان ناشايستهاى اشاره میکند که روى كار آمدند، نماز را ضايع كردند و از انواع شهوتها پيروى نمودند. سپس به آنان وعید مجازات میدهد. همچنین در زمینه غریزه جنسی در ضمن آیاتی به احکام و حرمت ازدواج با محرم، زنان شوهردار و کنیزان آلوده اشاره مینماید. در جای دیگر از قوم لوط و انحراف جنسی و اصرار آنها و سرزنش آنان از سوی پیامبر خدا میپردازد و عذاب دنیوی ایشان را گزارش میدهد. این آیات همچون هشداری درباره نابودی ارزشهای اخلاقی و الهی در جامعهٔ شهوتگرا به شمار میآید.[۱۲]
كلمه «شهوات» در سه جای قرآن به كار رفته است كه در همه موارد بار منفی دارد.[۱۳] قرآن از انواع گرایشهای شهوانی در میان مردم یاد میکند، مواردی چون دلباختگی به زنان، تمایل شدید به داشتن فرزند پسر، ثروتاندوزی، دلبستگی به اسب، دام یا زراعت. از دیدگاه سید محمدحسین طباطبایی عشق به مقام و جاهطلبی از امور وهمی و خیالیاند و در آیات به امور واقعی اشاره شده است.[۱۴]
پیامبران هرگز به دنبال نابودی کامل شهوت نبودهاند. بلکه هدف اصلی این بوده است که این قوه را مهار کنند تا با معیار عقل و قانون الهی وظیفه خود را انجام دهد و از زیادهروی و سرکشی که منجر به فساد میشود، جلوگیری نمایند.[۱۵] از دیدگاه اخلاقی وقتی انسان اسیر شهوت میشود، آزادی و عزت خود را از دست داده و برده امیال نفسانی و دنیاطلبان میشود؛ تنها راه نجات، تهذیب نفس از طریق علم سودمند و تمرین مستمر برای مخالفت با خواستههای نفس است.[۱۶] ملا احمد نراقی معتقد است افراط در شهوت جنسی، عقل و دین را مغلوب کرده و با تمرکز بر لذتهای پست، فرد را به سوی تباهی و هلاکت در دنیا و آخرت سوق میدهد. بنابراین باید از ابتدای تحریک آن پرهیز کرد، زیرا این شهوت همچون حاکم ظالم، تمام قوا را نابود کرده و عمر را کوتاه میسازد.[۱۷]
پیامدهای گسترش شهوتگرایی
گسترش بیحد و مرز شهوتگرایی در جامعه دارای آثار و پیامدهایی است که در زیر میآید:
- عقلستیزی: با آزادی شهوتگرایی و زیادهروی در آن بر پایه روایتی از امام علی پردهای بر عقل افکنده شده و فضیلت دوراندیشی و تشخیص حق و باطل از بین میرود.[۱۸]
- فروپاشی خانواده: فروپاشی خانواده را مهمترین بحران اجتماعی جهان امروز خواندهاند. سبب اصلی و درصد بالایی از این موضوع را به خیانت همسران نسبت میدهند.[۱۹]
- کاهش آمار ازدواج: آزادی جنسی جوانان و شکلگیری دوستیهای آزاد و روابط نامشروع به جایگزینی برای تشکیل خانواده تبدیل شده و آمار تشکیل خانواده را کاهش می دهد.[۲۰]
- آلودگی به گناه: شهوتپرستی افراد را با ارتکاب انواع گناهان آلوده میکند.[۲۱]
- رسوایی: در اجتماع و فرهنگ اسلامی آلودهشدن دامن هر شخص به موضوع غریزه جنسی نامشروع او را رسوا و بیاعتبار ساخته و مقام و جایگاه اجتماعیاش را تهدید میکند. این موضوع در ادبیات فارسی نیز چنان بازتاب یافته که رابطهٔ مستقیم عشق و رسوایی معروف و زبانزد است.[۲۲]
- تهدید سلامت روان: تحریک پیاپی هوس جنسى مردان و زنان، حمله به آرامش ذهن و آسايش جسم آنان قلمداد میشود. ادامهٔ این وضعیت در هر بخش جامعه، حسرتها، اندوه درونی و بیماریهایی را در پی خواهد داشت.[۲۳]
- اسارت: جامعه و انسان شهوتپرست اسیر خواستههای نفسانی میشود و بازگشت از آن بسیار دشوار است. شهوت در خدمت او نیست و او در اختیار شهوتش است. اندیشمندان در چنین جامعهای همواره آرزوی آزاداندیشی و آزادی از چنگال هوای نفس را در سر میپرورانند.[۲۴]
احکام
فقیهان با نوشتن و تدوین احکام خانواده مانند احکام انواع نگاه، احکام پوشش در برابر دیگران، احکام ارتباط، معاشرت و اختلاط زن و مرد کوشیدهاند با ترسیم چارچوب شرعی ارضای شهوت، مقلّدان خود را به رعایت آنها هدایت کنند. وجوب پوشاندن اندام جنسی،[۲۵] حرمت نگاه شهوتآلود به نامحرم، وجوب پوشش بدن زن از نامحرم جز در صورت و دستها تا مچ، حرمت لمس بدن فرد نامحرم و تشویق و بیان چارچوب مشروع ازدواج نمونههایی از این احکام محسوب میشود.[۲۶] همچنین آنان هر گونه بهرهٔ جنسی و شهوانی خارج از رابطه زوجیت و ازدواج یا ارتباط با کنیزان همچون زنا و لواط را حرام شمردهاند.[۲۷]
نفوذ شهوتگرایی به کشورهای اسلامی
سبک زندگی مدرن غربی بر مدار اصالت لذت انسان گریزان از سنت و دین استوار شده و آزادی شهوترانی و فساد اخلاقی در جامعهٔ غربی به اوج خود رسیده است.[۲۸] گفته شده نفوذ نشانههای این مسئله در برخی کشورهای اسلامی نیز مشاهده میشود، جایی که پایبندی به شعائر اسلامی کمرنگ شده و فساد شهوانی آشکار شده است. برای نمونه، حضور زنان نیمهبرهنه، آلودگی جوانان به فساد، و گسترش فیلمهای مبتذل از جمله نشانههای این پدیده است.[۲۹]
درمان زیادهروی در شهوت
پژوهشگران در فرهنگ اسلامی برای درمان و کنترل غریزه جنسی روشهایی مانند یاد خدا و تقویت ایمان،[۳۰] شناخت آثار و آسیبهای این پدیده،[۳۱] ازدواج و پاسخ مناسب به نیاز جنسی،[۳۲] برنامهریزی برای تمام اوقات[۳۳] را پیشنهاد دادهاند.
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، «شهوتپرستی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ مصباح یزدی، «جلسه پنجم؛ لذّات و شهوات از نگاه قرآن»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، فرهنگ قرآن، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، ج۱۸، ص۹۴.
- ↑ محمدی، «شهوات و مذمت آن از دیدگاه قرآن و احادیث»، سایت تبیان
- ↑ «فلسفه وجود غریزه جنسی»، پرسمان دانشگاهیان.
- ↑ همجنسگرایی.فقیهی، تربیت جنسی، ۱۳۸۷ش، ص۳۸ ـ ۳۹.
- ↑ مروتی و دیگران، «علل و عوامل انحرافات جنسی از دیدگاه قرآن و روایات»، ص۹۶ ـ ۹۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، منشورات اسماعیلیان، ج۳، ص۱۰۶.
- ↑ محدثی، «بردگی شهوت؛ سقوط به وادی ذلت»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ میرزابیگی، «شهوت شهرت در شبکههای اجتماعی»، سایت کیهان.
- ↑ محمدی، «شهوات و مذمت آن از دیدگاه قرآن و احادیث»، سایت تبیان؛ صفرزاده، «پرخوری»، دانشنامه پژوهه.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۲۸۱ ـ ۲۸۵.
- ↑ مصباح یزدی، «جلسه پنجم؛ لذّات و شهوات از نگاه قرآن»، پایگاه اطلاعرسانی آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، منشورات اسماعیلیان، ج۳، ص۱۰۵ ـ ۱۰۶.
- ↑ خمینی، شرح چهل حدیث، ۱۳۸۰ش، ص۱۶ ـ ۱۷.
- ↑ خمینی، شرح چهل حدیث، ۱۳۸۰ش، ص۲۵۵.
- ↑ نراقی، معراج السعاده، مؤسسه انتشارات هجرت، ص۳۱۵ ـ ۳۱۶.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۲۹۴.
- ↑ احمدینسب، «نقش انحرافات جنسی در فروپاشی خـانواده»، سایت کیهان.
- ↑ سادات محبی، «آسیبشناسی اجتماعی زنان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۲۹۲.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۲۹۵.
- ↑ گروه نویسندگان، جوان، هیجان و خویشتنداری، مؤسسه دار الحدیث، ص۱۳۳ ـ ۱۳۴.
- ↑ گروه نویسندگان، جوان، هیجان و خویشتنداری، مؤسسه دار الحدیث، ص۱۳۷.
- ↑ سند، سند العروة الوثقی، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۳۴.
- ↑ مکارم شیرازی، احکام خانواده، ۱۳۸۹ش، ص۵۱۲.؛ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۴۸۵، ۴۸۸، ۸۱۵ و ۹۵۲.
- ↑ سند، سند العروة الوثقی، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۷۳.
- ↑ «نمادهای سبک زندگی غربی در تقابل با سبک زندگی اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ جزایری، دروس اخلاق اسلامی، ۱۳۸۸ش، بخش۲، ص۴۸.
- ↑ اکبری، بیماریهای اخلاقی و درمانهای قرآنی، ۱۳۹۰ش، ص۱۶۴ ـ ۱۶۵.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۳۰۰.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۳۰۲.
- ↑ اکبری، بیماریهای اخلاقی و درمانهای قرآنی، ۱۳۹۰ش، ص۱۶۹.
منابع
- اکبری، محمود، بیماریهای اخلاقی و درمانهای قرآنی، قم، فتیان، ۱۳۹۰ش.
- جزایری، محمدعلی، دروس اخلاق اسلامی، قم، حوزه علمیه قم، ۱۳۸۸ش.
- سند، سید محمد، سند العروة الوثقی، قم، باقیات، ۱۴۲۹ق.
- گروه نویسندگان، جوان، هیجان و خویشتنداری، قم، مؤسسه دار الحدیث، چاپ اول، بیتا.
- مکارم شیرازی، ناصر، احکام خانواده، قم، مدرسهٔ امام علی بن ابیطالب(ع)، چاپ دوم، ۱۳۸۹ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، ج۲، قم، مدرسهٔ امام علی بن ابیطالب(ع)، ۱۳۷۷ش.