پیش‌نویس:برودری‌دوزی

برودری‌دوزی؛ ایجاد دوخت‌های تزیینی اطراف برش‌ها و منافذ کوچک.

برودری‌دوزی نوعی گلدوزی انگلیسی است که خاستگاه آن به دورۀ ویکتوریا باز می‌گردد. این هنر ترکیبی از برش و دوخت است که اطراف برش‌ها و منافذ آن با انواع دوخت‌های شلال، برودری شبکه‌ای، ساتن‌دوزی و کردونه‌دوزی پر می‌شود. از برودری‌دوزی برای تزیین لباس، تزیین وسایل خانه مانند رومیزی، پرده، ملحفه و موارد دیگر استفاده می‌شود.

تعریف برودری‌دوزی

واژۀ  Broderie anglaise کلمۀ فرانسوی به‌معنای گلدوزی انگلیسی است که در دورۀ ویکتوریا شکل گرفت. این هنر ترکیبی از برش و دوخت است که در نهایت پارچه‌ای زیبا و ظریف را پدید می‌آورد. در برودری‌دوزی اطراف برش‌ها و منافذ کوچک پارچه با انواعی از دوخت‌ها تزیین شده و به پارچه‌هایی با الگوهای منظم و تکراری تبدیل می‌شوند.

تاریخچه

محققان دربارۀ خاستگاه اصلی هنر برودری‌دوزی اختلاف نظرهایی دارند. عده‌ای پیدایش اولیۀ این هنر را به بریتانیا و عده‌ای نیز منشأ اصلی آن را اسپانیا و ایتالیا می‌دانند. با این وجود اکثر منابع پیدایش این هنر را در قرن 16 میلادی از انگلستان دانسته و رواج آن را به دورۀ ویکتوریا نسبت می‌دهند.

به‌گفتۀ برخی مورخان، برودری‌دوزی از برش‌های دورۀ رنسانس ایتالیا که شامل بریدن قسمت‌هایی از پارچه برای ایجاد جلوۀ توری بوده است، الهام گرفته شده است. برخی نیز این هنر را متأثر از تکنیک‌های گلدوزی خاورمیانه و آسیا می‌دانند که در طول جنگ‌های صلیبی به اروپا معرفی شده است.

رواج برودری‌دوزی

برودری‌دوزی در قرن 19 به‌ویژه در میان زنانی که به‌دنبال راهی برای ایجاد و خلاقیت از طریق هنرهای دستی بودند، در انگلستان رایج شد. رفته‌رفته از این هنر برای تزیین انواع وسایل خانه مانند رومیزی، پرده و ملحفه نیز استفاده شد.

در اواسط قرن 19 میلادی، برودری‌دوزی به نمادی از هنر و ظرافت تبدیل و روی بیشتر لباس‌ها و محصولات گران‌قیمت استفاده شد. در این دوره ببرودری‌دوزی توسط طراح مد، چارلز فردریک ورشا در لباس‌های مجلسی به‌شکل ماهرانه‌ای استفاده شد و بین مردم محبوبیت یافت.

برودری‌دوزی در قرن 20‌ام نیز محبوبیت خود را حفظ کرد و بیشتر برای ایجاد سبک‌هایی در لباس‌های ظریف زنانه استفاده شد.

وسایل برودری‌دوزی

مهم‌ترین ابزارهای لازم برای انجام برودری‌دوزی عبارت است از: نخ گلدوزی، سوزن، پارچۀ برودری‌دوزی، کارگاه گلدوزی، سوزن پانچ، قیچی گلدوزی و چرخ خیاطی.

پارچۀ برودری‌دوزی

پارچۀ برودری‌دوزی پارچه‌ای نازک و سبک، از جنس پنبه یا کتان است و از آن برای هنر برودری‌دوزی روی انواع لباس‌ها و محصولات تزیینی و دکوری استفاده می‌شود.

پارچۀ برودری‌دوزی اغلب در رنگ‌های سفید، کرم و طیف‌های صورتی، آبی و سبز با عرض‌ها و وزن‌های مختلف دیده می‌شود.

روش دوخت

پارچه‌های برودری‌دوزی دارای سوراخ‌هایی به‌شکل گل و برگ یا اشکال هندسی مختلف هستند که دور این سوراخ‌ها و منافذ با انواع دوخت‌های گلدوزی تزیین می‌شوند و بافتی برجسته و زیبا به پارچه می‌بخشند. گلدوزی این کار به‌روش دستی یا با استفاده از چرخ خیاطی انجام می‌شود. در روش دستی گلدوزی اطراف منافذ پارچه به‌صورت دستی توسط هنرمند انجام می‌شود. برودری‌دوزی با دست این امکان را به هنرمند می‌دهد که روی کار دقت و کنترل بیشتری داشته باشد و به گلدوزی با طزح‌های پیچیده‌تر و پرجزئیات‌تر دسترسی پیدا کند. این روش دوخت به‌دلیل زمان‌بر بودن برای انجام پروژه‌های بزرگ‌تر عملی نیست.

در برودری‌دوزی، ایجاد سوراخ روی پارچه و همچنین گلدوزی آن به‌وسیلۀ چرخ‌های خیاطی مخصوص نیز صورت می‌گیرد. در این روش، برودری‌دوزی سریع‌تر از روش دستی انجام می‌گیرد و برای انجام پروژه‌های بزرگ‌تر عملی است اما ممکن است گلدوزی آن به‌اندازۀ روش دستی دقیق یا پیچیده نباشد.

انواع دوخت‌های برودری‌دوزی

انواع دوخت‌های برودری‌دوزی شامل موارد زیر است:

دوخت شِلال (کوک یا بخیه)

در روش دوخت شلال، ابتدا روی نقشه طرح مورد نظر با استفاده از نخ دولا به‌صورت شلال دوخته می‌شود. سپس دندان‌موشی‌ها در جهت دلخواه قیچی شده و به‌صورت منظم در کنار یکدیگر دوخته می‌شوند. برای جلوگیری از باز شدن یا فاصله افتادن لبه‌های طرح در هنگام برش، میان نقشه‌هایی که در مرکز کار دوخته می‌شوند، بندهایی تعبیه می‌گردد. پس از آن، نخ سه بار از یک سمت دوخت به سمت دیگر عبور داده می‌شود و سوزن بدون تماس با پارچه، از زیر این نخ‌ها از راست به چپ دندان‌موشی حرکت داده می‌شود. این فرایند تا رسیدن به خط اصلی دوخت ادامه می‌یابد.

برودری شبکه‌ای

در روش برودری شبکه‌ای، ابتدا طرح مورد نظر با دقت روی پارچه ترسیم و پس از آن دور تا دور نقشه با دوخت شلال پوشیده می‌شود. سپس با استفاده از قیچی نوک‌کج، بخش میانی طرح با احتیاط بریده می‌شود تا به دوخت شلال آسیبی وارد نشود. در مرحله بعد، با نوک سوزن تکه‌های پارچه‌ای بریده‌شده به زیر شلال هدایت می‌شوند و دور قسمت خالی به‌صورت گردونه‌ای باریک و ظریف دوخته می‌شود. این دوخت بسته به طرح می‌تواند به شکل بیضی یا دایره‌ای اجرا شود.

برجسته‌دوزی یا ساتن‌دوزی

در روش برجسته‌دوزی یا ساتن‌دوزی، ابتدا روی پارچه دو خط موازی ترسیم می‌شود و فضای میان این خطوط با بخیه‌های ساده پر می‌گردد. سپس روی این بخش با استفاده از نخ دولا به‌صورت ساتن‌دوزی کار می‌شود تا جلوه‌ای صاف و براق ایجاد کند. وجود دوخت شلال در این شیوه، سبب برجسته‌تر شدن طرح می‌شود؛ به همین دلیل، در دو طرف و مرکز طرح نیز از شلال‌های افقی برای پر کردن فضا و تقویت حجم کار استفاده می‌گردد.

کردونه‌دوزی

در روش کردونه‌دوزی، ابتدا روی خط اصلی، طرح دوخت شلال انجام می‌شود تا پایه‌ای برای کار ایجاد گردد. سپس روی این خط، شلال‌های افقیِ به‌صورت چسبیده و منظم دوخته می‌شوند و در ادامه، دور آن گردونه‌دوزی صورت می‌گیرد تا شکل برجسته و ظریفی به دست آید. این نوع دوخت معمولاً برای پر کردن شاخه‌ها، اپلیکه‌کردن پارچه‌های رنگی روی پارچه اصلی یا توردوزی در لباس‌ها کاربرد دارد و جلوه‌ای تزئینی و سه‌بعدی به طرح می‌بخشد.

کاربرد

از پارچۀ برودری‌دوزی برای دوخت انواع لباس‌ها، اکسسوری‌ها، وسایل تزیینی و دکوری استفاده می‌شود. همچنین از برودری‌دوزی برای تزیین قسمت‌هایی از لباس مانند یقه، سرآستین و بخش‌های حاشیۀ لباس کاربرد دارد.

پارچۀ برودری‌دوزی به‌دلیل سبک و نازک بودن برای دوخت لباس‌های ظریف زنانه و لباس‌های تابستانی مناسب است.

رایج‌ترین محصولاتی که با پارچۀ برودری‌دوزی می‌توان تولید کرد عبارتند از: پیراهن و بلوز زنانه، مانتو، دامن، شلوار، کیف و کفش، کلاه، رومیزی، روتختی، روبالشتی، دستمال، دستمال سفره، پرده و ملحفه.

منابع

• برودری‌دوزی، وب‌سایت هنری، تاریخ بازدید: 17 دی 1404ش.
• برودری‌دوزی چیست؟ ابزارها، تکنیک‌ها و ایده‌‌های ابتکاری، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: 15 دی 1404ش.