فحشا

فحشا؛ رفتار یا گفتاری که زشتی آن آشکار است.

فحشا به رفتار یا گفتاری گفته می‌شود که بر پایه هنجارهای اخلاقی، عرفی، دینی یا حقوقی ناپسند یا نامشروع تلقی می‌شوند. این واژه در قرآن کاربردهای متنوعی دارد و گاه به‌صورت عام برای اعمال بسیار ناپسند و گاه برای برخی رفتارهای جنسی مانند زنا و لواط به‌کار رفته است. در فارسی معاصر، فحشا بیشتر برای اشاره به رفتارها و روابط جنسی نامشروع یا ناپسند، از جمله تن‌فروشی و برخی اشکال تجارت جنسی، استفاده می‌شود.

مفهوم‌شناسی

فحشاء واژه‌ای عربی از ریشهٔ فحش است و در لغت به رفتار یا گفتاری گفته می‌شود که زشتی آن آشکار و بسیار شدید و خارج از حد اعتدال باشد. فحش دادن نیز از همین ریشه گرفته شده و به کاربرد الفاظ و عبارات صریح برای بیان امور زشت و قبیح گفته می‌شود.

در کاربرد رایج زبان فارسی، فحشا به رفتارها یا روابط جنسی‌ای گفته می‌شود که بر اساس هنجارهای اخلاقی، دینی یا حقوقی نامشروع یا ناپسند تلقی می‌شوند و رفتارهایی مانند زنا، قوادی و دیگر جرایم جنسی را دربر می‌گیرد. این واژه در ادبیات حقوقی و اجتماعی معاصر، گاه برای اشاره به تن‌فروشی، تجارت جنسی و در برخی منابع، صنعت سکس نیز به‌کار رفته است. در زبان عربی و در برخی کاربردهای فارسی، فاحشه نیز به زنی که مرتکب زنا شده است گفته می‌شود.

فحشا در قرآن

در قرآن، فحشاء و صورت‌های هم‌ریشهٔ آن با معانی متفاوتی به‌کار رفته‌اند. در برخی موارد، معنایی عام دارد و به اعمال بسیار زشت و ناپسند اشاره می‌کند. برای نمونه، در آیهٔ ۳۳ سورهٔ اعراف، فواحش در کنار گناه، ستم و شرک از جمله اموری دانسته شده است که خداوند آنها را حرام کرده است. در آيه ۲۶۸ سوره‌ بقره، به معناى بخل و ترک انفاق، آمده است. در برخی آیات، فاحشه برای اشاره به رفتار جنسی مشخص به‌کار رفته است؛ مانند زنا، لواط و ازدواج با همسر پدر. برخی معتقدند کاربرد غالب این واژه در قرآن ناظر به انحرافات جنسی، به‌ویژه زنا و لواط است.

در آیهٔ ۱۵۱ سورهٔ انعام نیز از فواحش که شامل امور آشکار و پنهان است، نهی شده است. همچنین در آیهٔ ۱۹ سورهٔ نور، اشاعهٔ فاحشه در میان مؤمنان نکوهش شده است. از سوی دیگر در ادبیات قرآن، نماز عامل دوری و پرهیز از فحشا معرفی شده است.

منابع

• «بدحجابی و فحشا»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: 22 آبان 1391ش.
• بختیاری، مهدی، «روسپی‌گری (فحشا) Prostitution»، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطلب: 23 آبان 1393ش.
• راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، دمشق-بیروت، دارالقلم، 1412ق.
• ریاحی، حدیث و همکاران، «تحلیل مؤلفه‌های مفهوم فاحشه در قرآن کر یم با واکاوی ر یشه‌شناسی تار یخی و روابط همنشینی»، دو فصلنامه کتاب قیم، شماره 29، 1402ش.
• سیدکریمی، سید عباس، «معنا شناسي واژه فاحشه از منظر تفاسير»،فصلنامه تخصصي تفسير، علوم قرآن وحديث، شماره پنجم و ششم، 1389ش.
• صبوری، فریبا و فرزانه صبوری، «علل و عوامل گرایش دختران به روسپی‌گری»، فصلنامه مطالعات روانشناسی و تربیتی، شماره 103، 1404ش.
• طاهری‌پور، زهرا، «واکاوی آیه اشاعه فحشا و شمول آن نسبت به مصادیق نوپدید»، مجله پژوهش دینی، شماره 39، 1398ش.
• «فحش به شوخی»، وب‌سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1400ش.
• مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368ش.

• مکارم شیرازی، ناصر، لغات در تفسير نمونه، قم، انتشارات امام على بن ابى طالب عليه السلام‌، 1387ش.
• مکنون ثریا و زهره عطایی، «فمینیسم و روسپی‌گری»، مجله مطالعات راهبردی زنان، شماره 28، 1384ش.
• «منظور از اشاعه فحشا در قرآن»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مهر ۱۳۹۰ش.
• مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، «اشاعه فحشاء»، قم، مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، 1382ش.
• مولوی گنجه، سجاد، «نگاهی به پدیده فحشا»، نشریه اصلاح و تربیت، شماره 42، 1384ش.
• «نماز، بازدارنده از زشتی ها و منکرات»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 22 فروردین 1398ش.
• هلال، ابراهیم، «بررسی آماری فحشا و تجارت جنسی در مصر؛ آمیزه‌ای از محرومیت‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی»، وب‌سایت شعوبا، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۴۰۱ش.