برودریدوزی؛ ایجاد دوختهای تزیینی اطراف برشها و منافذ کوچک.
برودریدوزی نوعی گلدوزی انگلیسی است که در دورۀ ویکتوریا رواج یافت. این هنر ترکیبی از برش و دوخت است که اطراف برشها و منافذ آن با انواع دوختهای شلال، برودری شبکهای، ساتندوزی و کردونهدوزی پر میشود. از برودریدوزی برای تزیین لباس، تزیین وسایل خانه مانند رومیزی، پرده، ملحفه و موارد دیگر استفاده میشود.
تعریف برودریدوزی
واژۀ Broderie anglaise کلمۀ فرانسوی بهمعنای گلدوزی انگلیسی است که در دورۀ ویکتوریا شکل گرفت.[۱] این هنر ترکیبی از برش و دوخت است که در نهایت پارچهای زیبا و ظریف را پدید میآورد. در برودریدوزی اطراف برشها و منافذ کوچک پارچه با انواعی از دوختها تزیین شده و به پارچههایی با الگوهای منظم و تکراری تبدیل میشوند.[۲]
تاریخچه
هنر برودریدوزی، که گاه با نامهایی چون سایهروشندوزی نیز شناخته میشود، با وجود اختلاف نظرهایی در مورد منشأ دقیق آن (که برخی آن را به رنسانس ایتالیا یا تأثیرات خاورمیانه نسبت میدهند)، در قرن نوزدهم و بیستم میلادی در انگلستان به شکل امروزی خود شکل گرفت و رواج یافت. هنر برودریدوزی در دوران ویکتوریا به اوج خود رسید و در اوایل قرن بیستم نیز به نمادی از مد تبدیل شد.[۳] چون نوع دوخت برودریدوزی در کشورهای اروپایی متداول بوده از آن بهعنوان دوخت اروپایی یاد میشود.[۴]
رودریدوزی در گذشته به شکلهای مختلفی[۵] در بیشتر نقاط ایران رایج بوده؛ اما امروزه مراکز عمدۀ تولید این هنر در استان هرمزگان بهویژه شهرهای بندر لنگه، بندرعباس و میناب دیده میشود.[۶]
پارچۀ برودریدوزی
پارچۀ برودریدوزی پارچهای نازک و سبک، از جنس پنبه یا کتان است و از آن برای هنر برودریدوزی روی انواع لباسها و محصولات تزیینی و دکوری استفاده میشود. پارچۀ برودریدوزی اغلب در رنگهای سفید، کرم و طیفهای صورتی، آبی و سبز با عرضها و وزنهای مختلف دیده میشود.[۷] همچنین در برودریدوزی از نخهای همرنگ استفاده میشود و بهکار بردن رنگهای متضاد و تیره کمتر معمول است.[۸]
روشهای اجرای برودریدوزی
برودریدوزی به سه صورت عمده اجرا میشود:
- گاهی دورتادور طرحها، وسط جقهها یا وسط گلها و برگها بهشیوۀ افقیدوزی، عمودیدوزی، موربدوزی و تارعنکبوتدوزی کردونه میشود تا از پاره شدن پارچه جلوگیری کند.
- گاهی سرتاسر فضای طرح با استفاده از تکنیک بندکشی با انواع دوختهای برودری، گلدوزی میشود.
- نوع سوم که در حقیقت ترکیبی از دو نوع برودری پیشین است، پیچیدهتر بوده و نیاز به مهارت بالاتری دارد تا هم ظرافت و زیبایی سوزندوزی حفظ شود و هم استانداردهای لازم رعایت گردد. در این شیوه، معمولاً بخشهایی از طرح با دوخت کوتاه و بلند یا سایهروشندوزی اجرا میشود. انتخاب این بخشها به سلیقه و تصمیم سوزندوز بستگی دارد و گاهی ممکن است از دوخت سایهروشن صرفنظر شود و کل طرح با کردونهدوزی پر گردد. بااینحال، استفاده از سایهروشن به طرح جلوهای زیباتر و عمق بیشتری میبخشد. گاهی نیز در وسط بتهجقه از دوخت برودری برای تزئین استفاده میشود و پس از آن، دورتادور طرح با کردونهدوزی و ساقهدوزی تزیین میگردد.[۹]
روش دوخت
پارچههای برودریدوزی دارای سوراخهایی بهشکل گل و برگ یا اشکال هندسی مختلف هستند که دور این سوراخها و منافذ با انواع دوختهای گلدوزی تزیین میشوند و بافتی برجسته و زیبا به پارچه میبخشند. گلدوزی این کار بهروش دستی یا با استفاده از چرخ خیاطی انجام میشود. در روش دستی گلدوزی اطراف منافذ پارچه بهصورت دستی توسط هنرمند انجام میشود. برودریدوزی با دست این امکان را به هنرمند میدهد که روی کار دقت و کنترل بیشتری داشته باشد و به گلدوزی با طزحهای پیچیدهتر و پرجزئیاتتر دسترسی پیدا کند. این روش دوخت بهدلیل زمانبر بودن برای انجام پروژههای بزرگتر عملی نیست.
در برودریدوزی، ایجاد سوراخ روی پارچه و همچنین گلدوزی آن بهوسیلۀ چرخهای خیاطی مخصوص نیز صورت میگیرد. در این روش، برودریدوزی سریعتر از روش دستی انجام میگیرد و برای انجام پروژههای بزرگتر عملی است اما ممکن است گلدوزی آن بهاندازۀ روش دستی دقیق یا پیچیده نباشد.[۱۰][دیدگاه ۱]
انواع دوختهای برودریدوزی
انواع دوختهای برودریدوزی شامل موارد زیر است:
یکی از انواع دوختهای برودریدوزی دوخت شلال است؛ این کوک نه تنها مرزهای طرح را تثبیت میکند، بلکه با پوششدهی دندانموشیهای برشخورده، مانع از باز شدن بافت میشود و چارچوبی مقاوم برای مراحل بعدی فراهم میسازد. برودری شبکهای که در آن پس از تثبیت مرزها با شلال، فضای مرکزی بریده شده و لبههای آن با دوخت گردونهای ظریف پوشانده میشود، تأثیری مشبک و توری ایجاد میکند. برجستهدوزی یا ساتندوزی به پر کردن کامل فضا با یک سطح صاف و براق گفته میشود؛ در این شیوه، استفاده از شلالهای کمکی در حاشیهها برای افزایش حجم و تفکیک طرح از زمینه ضروری است. در نهایت، کردونهدوزی به عنوان یک روش تکمیلی برای تزئینات پیشرفته استفاده میشود. این تکنیک با استفاده از شلال به عنوان پایه، سپس با دوخت افقی فشرده و در نهایت پوشش گردونهای، یک بُعد سهبعدی برجسته ایجاد میکند که غالباً برای جزئیات نهایی یا اپلیکهکاریهای تزئینی در لباسها به کار میرود. این توالی نشان میدهد که هر تکنیک، نقشی مشخص در تقویت، ایجاد فضای منفی یا افزودن عمق به اثر نهایی ایفا میکند.[۱۱]
کاربرد
برودریدوزی بهصورت ساده در انواع لباس و وسایل پارچهای و بهصورت حجمی در انواع ظروف و وسایل مورد نیاز برای تزیین استفاده میشود.[۱۲] از برودریدوزی برای تولیداتی نظیر دمپایی، شلوارهای زنانه، دور یقه، سرآستین، کوسن، سجاده، تابلو و جلد قرآن استفاده میشود.[۱۳] همچنین بهدلیل سبک و نازک بودن پارچۀ آن برای دوخت لباسهای نازک تابستانی نیز کاربرد دارد.[۱۴]
پانویس
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
- ↑ «برودریدوزی چیست؟ ابزارها، تکنیکها و ایدههای ابتکاری»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
- ↑ «مشاغل صنعت و صنایع ایران»، وبسایت صنعت و صنایع.
- ↑ «مشاغل صنعت و صنایع ایران»، وبسایت صنعت و صنایع.
- ↑ «برگزاری دورۀ تخصصی رودوزی سنتی در شهرستان بستک»، وبسایت جهاد دانشگاهی.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت بلوگفا.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت بلوگفا.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
- ↑ «برودریدوزی چیست؟ ابزارها، تکنیکها و ایدههای ابتکاری»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «برودریدوزی ساده و حجمی»، وبسایت صنایع دستی و هنر هما.
- ↑ «صنایع دستی استان هرمزگان»، وبسایت تبیان.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
- دیدگاههای ارزیابان
- ↑ میتوان خیلی کوتاه و فشرده این مطلب را گزارش کرد: برودریدوزی نوعی تزیین پارچه است که با ایجاد سوراخهایی بهشکل گل، برگ یا اشکال هندسی و گلدوزی اطراف آنها انجام میشود و بافتی برجسته ایجاد میکند. این هنر بهصورت دستی یا با چرخ خیاطی انجام میشود؛ روش دستی دقت و ظرافت بیشتری دارد اما زمانبر است، در حالیکه روش ماشینی سریعتر بوده و برای پروژههای بزرگ مناسبتر است، هرچند جزئیات کمتری دارد.
منابع
- «برگزاری دورۀ تخصصی رودوزی سنتی در شهرستان بستک»، وبسایت جهاد دانشگاهی، تاریخ درج مطلب: 25 فروردین 1400ش.
- «برودریدوزی»، وبسایت بلوگفا، تاریخ درج مطلب: 29 مرداد 1396ش.
- «برودریدوزی»، وبسایت هنری، تاریخ بازدید: 17 دی 1404ش.
- «برودریدوزی چیست؟ ابزارها، تکنیکها و ایدههای ابتکاری»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 15 دی 1404ش.
- «برودریدوزی ساده و حجمی»، وبسایت صنایع دستی هما، تاریخ درج مطلب: 25 فروردین 1398ش.
- «صنایع دستی استان هرمزگان»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: 25 اسفند 1395ش.
- «مشاغل صنعت و صنایع»، وبسایت صنعت و صنایع، تاریخ درج مطلب: 27 مهر 1400ش.