نامزدی

نامزدی؛ مرحلهٔ پس‌از خواستگاری و پیش‌از ازدواج به‌منظور آشنایی طرفین با یکدیگر.

حلقه نامزدی هماهنگ

پادکست مقاله | 🡇 noicon

نامزدی (Engagement/ خُطُوبَة) دوران آشنایی قبل از عقد دختر و پسر است؛ دوره‌ای که در آن دو انسان با تعهد اخلاقی به یکدیگر، فرصت می‌یابند یکدیگر را بهتر بشناسند و برای زندگی مشترک آماده شوند. این دوران در فرهنگ‌های مختلف، آداب‌ورسوم ویژهٔ خود را دارد؛ اما در همهٔ آن‌ها، هدف اصلی، شناخت واقعی و رسیدن به تفاهم است. اگر نامزدی به‌درستی و با هدف سپری شود، می‌تواند پایه‌ای محکم برای زندگی مشترکی پایدار باشد؛ اما اگر به دوره‌ای برای خوش‌گذرانی یا نادیده گرفتن واقعیت‌ها تبدیل شود، آسیب‌های آن دامن‌گیر زندگی آینده خواهد شد.

مفهوم‌شناسی

به دختر یا پسر جوانی که برای زناشویی قول‌وقرار گذاشته باشند، نامزد می‌گویند. اصطلاح نامزدی از به نام زدن، گرفته شده است؛ به این معنا که دو طرف تعهدی اخلاقی برای تحقق عقد ازدواج بر عهده می‌گیرند.

میان مفهوم عرفی و حقوقی نامزدی تفاوت‌هایی وجود دارد؛ از نظر عرفی، در بسیاری از فرهنگ‌ها از زمان جاری شدن عقد نکاح تا برگزاری جشن عروسی را دوران نامزدی می‌نامند، اما از نظر حقوقی، نامزدی به دوران پیش‌از انعقاد عقد نکاح گفته می‌شود که زن و مرد صرفاً در حال آشنایی با یکدیگر هستند. برخی خرده‌فرهنگ‌ها نیز فاصلهٔ میان عقد و عروسی را نامزدی می‌دانند. برپایی آیین نامزدی در واقع نوعی قرارداد اجتماعی است که طی آن، طرفین توافق می‌کنند در آینده با یکدیگر ازدواج کنند. این توافق معمولاً با جشن کوچکی همراه است و در آن، حلقه در دست کردن، مراسم بله‌برون و سایر سنت‌های محلی اجرا می‌شود.

تفاوت نامزدی با روابط دوستانه

نامزدی سرآغاز پیوند ازدواج میان دو انسان است و با روابط دوستانه تفاوت‌های اساسی دارد:

• تعهد وفاداری: دختر و پسری که دوران نامزدی را آغاز می‌کنند، متعهد به وفاداری به یکدیگر هستند؛ درحالی‌که چنین تعهدی در پیوند دوستی وجود ندارد.
• پذیرش اجتماعی: نامزدی یک قرارداد رسمی اجتماعی است که از سوی جامعه و خانواده‌ها پذیرفته شده و از قوانین یک قرارداد اجتماعی پیروی می‌کند؛ این ویژگی در دوستی میان دختر و پسر دیده نمی‌شود.
• ارزیابی رفتار: در دوران نامزدی، رفتار و روابط فردی و اجتماعی نامزدها و رعایت هنجارهای خانواده و اجتماع، توسط خانواده و افراد جامعه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

تاریخچه

پیشینهٔ نامزدی در بسیاری از جوامع به دوران باستان برمی‌گردد. از قرن پنجم میلادی، خانواده‌ها با قرار دادن حلقهٔ نامزدی در دست دختر جوان، ازدواج دختر و پسر را به دوستان، آشنایان و اقوام اعلام می‌کردند تا مردم آنان را به‌عنوان زن و شوهر بشناسند.

دیدگاه‌ها

دیدگاه حقوقی

در قوانین جمهوری اسلامی ایران، برخی ابعاد دوران نامزدی مورد توجه قرار گرفته است. مواد ۱۰۳۵ تا ۱۰۴۰ قانون مدنی به این امور اختصاص دارد و مسائلی چون تعیین تکلیف هدایای نامزدی، پس گرفتن آن‌ها و قابلیت به‌هم زدن نامزدی را مشخص می‌کند.

دیدگاه فقهی

براساس آموزه‌های اسلام، ایجاد هرگونه پیوند میان دختر و پسر نامحرم تنها از طریق عقد نکاح دائم یا موقت جایز است. از این منظر، آنچه در برخی مناطق معمول است که با توافق خانواده‌ها، دختر و پسر، نامزد شده و حلقه یا نشانهٔ نامزدی به دختر داده می‌شود، تا زمانی که عقد ازدواج خوانده نشود موجب محرمیت دختر و پسر نمی‌شود.

دوران نامزدی موفق

هدف اصلی دوران نامزدی، ایجاد فرصتی مناسب برای شناخت واقعی و حداکثری دختر و پسر از یکدیگر و سنجش درست طرف مقابل است. توجه به رعایت برخی موارد نظیر بررسی همهٔ معیارهای لازم برای ازدواج، صداقت در گفتار و رفتار، پرسیدن سؤالات درست، به‌جا و هدفمند، رعایت چارچوب‌های ارتباطی، مراجعه به مشاور ازدواج، چشم‌پوشی نکردن از واقعیت‌ها و توجه به علائم هشداردهنده، تعیین مدت زمان منطقی و معقول برای شناخت و پرهیز از کوتاه بودن یا طولانی شدن آن، سهم بسزایی در میزان موفقیت این دوران دارد.

آداب نامزدی در فرهنگ ملل

افغانستان

در افغانستان، دوران نامزدی از زمان خواستگاری یا اصطلاحاً شیرینی‌خوری و خویشی‌گری آغار می‌شود. آداب‌ورسوم نامزدی در میان اقوام مختلف این کشور متفاوت است. در بیشتر مناطق غیرشهری، داماد کمتر به دیدن نامزد خود می‌رود و فقط در برخی مناسبت‌ها همچون عید فطر، عید قربان و عید نوروز، برای بردن هدیه به خانهٔ نامزد می‌رود. در میان اقوام ازبک و ترکمن‌های سنی‌مذهب، دختر و پسر حق ملاقات همدیگر را در دوران نامزدی ندارند و گاهی حتی حق عبورومرور داماد از منطقهٔ محل سکونت نامزد نیز سلب می‌شود.

هند و پاکستان

در بیشتر مناطق هند و پاکستان، پس‌از برگزاری مراسم خواستگاری، دوران نامزدی آغاز می‌شود؛ اما دختر و پسر تا زمان جشن عروسی حق رفت‌وآمد و ملاقات یکدیگر را ندارند.

ایران

در ایران، آغاز نامزدی پس‌از خواستگاری از دختر و با موافقت خانوادهٔ او، با برگزاری جشنی در خانهٔ دختر یا تالار و با دعوت از دوستان و بستگان دو خانواده آغاز می‌شود. این جشن با صرف میوه و شیرینی ادامه می‌یابد و با دادن گل، هدایا و حلقهٔ نامزدی رسمیت پیدا می‌کند.

دوران نامزدی در ایران از زمان توافق دختر و پسر بر ازدواج و انجام خواستگاری تا زمان جشن عروسی است. در این دوران، نامزدها به‌منظور شناخت بیشتر اخلاق، رفتار، باورها، نگرش‌ها و هنجارهای خانواده‌های یکدیگر رفت‌وآمد و ملاقات دارند و این دوره در خانواده‌های ایرانی اهمیت بسیاری دارد. در این مدت عقد رسمی صورت نمی‌گیرد؛ اما برای محرم شدن دختر و پسر و حلال شدن رفت‌وآمد آن‌ها، عقد ازدواج موقت یا اصطلاحاً صیغهٔ محرمیت خوانده می‌شود.

عراق

در میان خانواده‌های عراقی، نامزدی پس‌از خواستگاری خانوادهٔ پسر از دختر مورد نظر و موافقت پدر دختر، در خانهٔ دختر و با صرف شام در حضور جمعی از خانواده‌های دو طرف و اهدای حلقهٔ نامزدی رسمیت پیدا می‌کند و تا زمان عروسی ادامه می‌یابد.

آثار و کارکردها

استحکام خانواده

به عقیدهٔ کارشناسان، اگر تمام مراحل ازدواج، به‌ویژه مرحلهٔ نامزدی، به‌صورت هدفمند و منطقی سپری شود، تأثیرات آن در استحکام دوره‌های بعدی زندگی نمایان خواهد شد. دوران نامزدی فرد را آمادهٔ ورود به زندگی مشترک کرده و موجب تغییر در رفتار، افکار و نگرش نامزدها می‌شود. در این دوره، آنها با اخلاق، افکار، بینش‌ها و نگرش‌های یکدیگر و همچنین آداب‌ورسوم و هنجارهای خانواده‌های هم آشنا می‌شوند. شناخت دقیق‌تر از سبک زندگی، وضعیت اقتصادی و نگرش‌های سیاسی، دینی و اجتماعی خانواده‌ها نیز نقش اساسی در استمرار ازدواج دارد.

براساس دیدگاه کارشناسان امور خانواده، دوران نامزدی نقش اساسی در افزایش شناخت زن و مرد از یکدیگر دارد و آنان را برای تفاهم و سازگاری در زندگی مشترک آماده‌تر می‌کند. افزایش شناخت متقابل، پایه‌گذاری برای استقلال آینده، افزایش محبت میان دختر و پسر، آماده شدن خانواده‌ها برای دوری از فرزندان و فراهم کردن مقدمات ازدواج، و شبیه‌سازی تجربهٔ زندگی مشترک در آینده، ازجمله آثار مثبت این دوران است.

ابراز محبت

ابراز محبت از طریق نامه، تلفن، پیامک، هدیه دادن و ملاقات‌های صمیمانه در دوران نامزدی، از عوامل مهم در ایجاد و افزایش محبت است و زمینه را برای جلب توجه و دلگرمی طرف مقابل فراهم می‌کند. همچنین رسیدگی به وضعیت ظاهری مانند پوشیدن لباس مناسب، آرایش سر و صورت و رعایت بهداشت فردی، از مواردی است که نامزدها در این دوران به آن توجه ویژه دارند و باعث دلگرمی آنان در زندگی مشترک می‌شود.

اصلاح رفتار

اصلاح و تغییر برخی صفات اخلاقی، رفتار، افکار، اعتقادات و نگرش‌های نامناسب، ازجمله اموری است که دوران نامزدی در تغییر و اصلاح آن‌ها مؤثر است. به باور کارشناسان تربیتی، به‌دلیل محبت، علاقه و احترامی که نامزدها در این دوران نسبت به هم دارند، بهترین زمان برای تغییر و اصلاح رفتار و افکار، پیش‌از آغاز زندگی مشترک است و این تغییرات در تداوم و استحکام ازدواج نقش عمده دارد.

احساس مسئولیت

هم‌زمان با نامزد شدن، دختر و پسر به‌عنوان زن و شوهر نسبت به یکدیگر، خانواده، جامعه، زندگی مشترک و آیندهٔ خود احساس مسئولیت می‌کنند. پرهیز از مصرف‌های غیرضروری، یافتن شغل مناسب، پرهیز از رفیق‌بازی و اتلاف وقت، از دیگر موارد احساس مسئولیت و آینده‌نگری نامزدها در این دوران است که آنان را برای یک زندگی مستقل خانوادگی آماده می‌کند.

آسیب‌شناسی

دوران نامزدی، باوجود شیرینی‌ها و فرصت‌های ارزشمندی که دارد، می‌تواند با چالش‌ها و آسیب‌هایی نیز همراه باشد:

• معرفی نکردن خود واقعی؛
• مثبت‌گرایی افراطی و نادیده گرفتن واقعیت‌ها؛
• وابستگی عاطفی؛
• نگرانی از روابط جنسی؛
• مشکلات ناشی از تعامل و ارتباط با خانواده‌ها؛
• انتظار تغییر کردن طرف مقابل پس‌از ازدواج؛
• طولانی شدن دورهٔ نامزدی و اضطراب و تنش ناشی از آن.

بسیاری از دختران و پسران جوان که وارد دوران نامزدی می‌شوند، آن را شیرین‌ترین دورهٔ زندگی تصور می‌کنند و به همین دلیل، این دوران مهم و سرنوشت‌ساز را صرف تفریح، خوش‌گذرانی و خرید می‌کنند و از هدف اصلی که شناخت واقعی ویژگی‌ها و خلقیات طرف مقابل است، دور می‌شوند. مقدم دانستن تعهد بر تفاهم و ابراز احساسات بر تفاهم و تغییر پس‌از ازدواج ازجمله باورهای اشتباهی هستند که در صورت عدم اصلاح، فرایند آشنایی و شناخت درست را با خطر جدی مواجه می‌سازند.

منابع

• «آداب مراسم نامزدی، آداب‌ورسوم مراسم نامزدی اولین جشن رسمی بعد از خواستگاری»، وب‌سایت سوربان، تاریخ بازدید: ۱۴ تیر۱۴۰۲ش.
• «آداب‌ورسوم ازدواج در عراق»، وب‌سایت مدیست‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دسامبر ۲۰۲۲م.
• «آیا از نظر اسلام چیزی به نام دوران نامزدی وجود دارد؟»، وب‌سایت کتابخانهٔ دیجتالی تبیان، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۲ش.
• ایراندوست، شقایق، «فواید دوران نامزدی که از آن اطلاعی ندارید!»، وب‌سایت آرگا، تاریخ درج مطلب: ۴ فروردین ۱۴۰۱ش.
• «اثرات مثبت دوران نامزدی از نظر روان‌شناسان»، وب‌سایت دلگرم، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «احکام و آثار دوران نامزدی در قانون مدنی»، وب‌سایت مشاورهٔ حقوقی دینا، تاریخ بازدید: ۱۹ تیر ۱۴۰۲ش.
• «اهمیت دوران نامزدی پیش از ازدواج، تفاوت نامزدی با آشنایی»، وب‌سایت مرکز مشاورهٔ مهر آیین، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۳۹۸ش.
• «اهمیت دورهٔ نامزدی»، وب‌سایت فیلیا، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
• پوپل، کریم، «رسوم ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت آژانس خبری پژواک، تاریخ درج مطلب: ۸ اکتبر ۲۰۱۷م.
• «تغییرات رفتاری در دوران نامزدی دختران و پسران افغانستانی»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۳۹۵ش.
• «چارچوب‌های دورهٔ نامزدی»، وب‌سایت هم‌اندیشان، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «چالش‌های دوران عقد»، وب‌سایت امیدنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اسفند ۱۴۰۰ش.
• «چگونه در دوران نامزدی رفتار کنیم؟ (رفتارهای دوران نامزدی چگونه باید باشد)»، وب‌سایت سوربان، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «حقوق دوران نامزدی»، وب‌سایت اندیشه، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۳۹۹ش.
• «دوران نامزدی برای چیست و چگونه دوران نامزدی موفقی داشته باشیم»، وب‌سایت زوجیم، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «دوران نامزدی چه کارهایی باید بکنیم؟»، وب‌سایت ذهن نو، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «دوران نامزدی موفق را چگونه بسازیم؟ همه چیز در مورد نامزدی»، وب‌سایت عروس‌کو، تاریخ درج مطلب: ۲۴ شهریور ۱۳۹۸ش.
• «رابطه دورهٔ نامزدی تا نحوه رفتار با نامزد»، وب‌سایت مشاورانه، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «رسم و رسوم ازدواج ترکمن‌های افغانستان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مرداد ۱۳۹۵ش.
• «رسوم سنتی ازدواج در پاکستان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۶ش.
• «فواید دوران نامزدی»، وب‌سایت شادیتو، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «مروری برتاریخچهٔ انگشتر نامزدی»، وب‌سایت نقره‌نما، تاریخ بازدید: ۱۰ تیر۱۴۰۲ش.
• «مسائل شرعی دوران نامزدی»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤلات دینی، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آذر ۱۳۹۰ش.
• «نامزدی طولانی مدت چه اثراتی به رابطه دارد؟»، وب‌سایت انتخاب نو، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۴۰۰ش.
• «نقش دوران نامزدی درزندگی مشترک»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۰ تیر۱۴۰۲ش.
• مؤذنی، ترانه، «اشتباهات دوران آشنایی»، وب‌سایت ترانه مؤذنی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۹۹ش.
• معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۳ بهمن ۱۴۰۱ش.
• معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، امیرکبیر، چاپ ۲۴، ۱۳۸۶ش.
• نجفی توانا، داود، «آنچه در دورهٔ نامزدی و شناخت باید بدانیم»، وب‌سایت دکتر نجفی توانا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۹۶ش.
• «۳ مشکل بزرگ دوران نامزدی»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.