یاسوج؛ شهری در دامنههای کوهستان زاگرس و مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد.
یاسوج، که به گویش لُری بهصورت «یاسیچ» تلفظ میشود، مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد است. این شهر در سمت جنوب غربی ایران واقع شده و همچنین مرکز شهرستان بویراحمد، با 3 شهر، 3 بخش و 9 دهستان است. یاسوج، در دامنههای کوهستان زاگرس و در نزدیکیهای «قله دنا» قرار دارد. مردم این شهر، لُر هستند و به زبان لُری صحبت میکنند.
یاسوج در زبان لُری بهمعنای مکانی است که گلهای یاس در آن میرویند. بعد از رشت، یاسوج که اقلیمی مدیترانهای دارد بهعنوان دومین شهر ایران از نظر میزان بارش باران و برف شناخته شده است.
همسایگان یاسوج
همسایگان این شهر عبارتاند از: اقلید، اردکان و نورآباد (استان فارس) از سمت شرق و جنوب، سیسخت از شمال شرق، دهدشت از غرب و جنوبغرب، لردگان (استان چهار محال و بختیاری) در قسمت شمال.[۱]
طبیعت و گردشگری یاسوج
دو کوه «تنگسرخ» و «تنگری» بهترتیب با ارتفاع 2720 و 1830 متر در این شهر قرار دارند. همچنین، دو رود «سپیدار» و «بشار» نیز در غرب و مرکز این شهر جریان دارند.[۲] رود بشار که از ارتفاعات کوه سرخ (تنگسرخ) سرچشمه میگیرد در میانهی راه با چند رود دیگر پیوند خورده و در نهایت پس از ادغام با رود کارون به خلیجفارس میریزد.[۳]
طبیعت یاسوج، دارای اماکن و نقاط دیدنی بسیاری است. آبشار زیبای این شهر که در فاصله 2 کیلومتری از مرکز شهر قرار دارد و پارک جنگلی آن، تنگه مهریان که مورد استقبال علاقهمندان به ورزشهای زمستانی است، پیست اسکی کاکان در دامنه قله دنا، آبشار تنگ تامردای و گوشه شاه قاسم از جمله مناطق زیبا و جذاب یاسوج هستند.
برخی آثار باستانی برجایمانده از هزاران سال قبل، مانند تل خسروی (تپه خسروی) که قدمت آن به هزاره سوم پیش از میلاد برمیگردد و «پایه یل» یا همان «تخت شاهنشین» که بهعنوان قدیمیترین پایهی پل و یادگار دوران هخامنشیان است و بر روی رودخانه بشار ساخته شده، گورستان پایهچول و محوطه باستانی گرد همواره برای گردشگران این منطقه جذاب بوده است.
اقلیم و مختصات یاسوج
مختصات جغرافیایی این شهر به صورت 00 َ36 ْ51 طول شرقی و 00 َ40 ْ30 عرض شمالی است و در فاصلهی 727 کیلومتری از تهران، پایتخت ایران، قرار دارد.[۴]
ارتفاع این شهر نیز حدود 1870 متر از سطح دریا است. میانگین بارندگی در شهر یاسوج حدودا 738 میلیمتر، آب و هوای آن معتدل و مایل به سرد، نیمه خشک، کوهستانی و نیمه جنگلی است.[۵]
میزان بارندگی در یاسوج، 9 برابر بیشتر از اصفهان و 2 برابر میزان بارندگی در کرمانشاه است. همچنین، بهدلیل بارش بسیار باران و برف در این شهر، یخچالهای طبیعی بسیاری نیز در آن شکل میگیرند.
پیشینهی یاسوج
یاسوج که امروزه بهعنوان مرکز استان و مرکز شهرستان مطرح است، در گذشته، تنها بهعنوان یک روستا خطاب میشد. هرچند، آثار باستانی کشفشده و قدمت آنها نشان از وجود مدنیت در این منطقه دارد و از «عصر برنز» محلی برای زندگی انسانها بوده است.[۶] یاسوج را ییلاق بزرگ تمدن ایلامی در ایران میدانند.[۷]
در 1342ش، فرمانداری کهگیلویه و بویراحمد تأسیس و پس از آن، یاسوج بهعنوان مرکز این فرمانداری کل انتخاب شد. در 1355ش، فرمانداری کل به استان تبدیل شد[۸] و همین منجر به پیشرفت شهر یاسوج شد و جمعیت زیادی از مناطق عشایری را در خود جای داد. در ادامهی این روند پیشرفت، برخی مراکز صنعتی، تولیدی و سازمانهای توسعه فعالیتهای دامداری و کشاورزی، بهعنوان شغل اصلی جمعیت زیادی از اهالی این شهر، احداث گردید. پس از آن، سد مخزنی «شاه قاسم» در فاصلهی 15 کیلومتری از یاسوج، بهمنظور تبدیل اراضی دیمی به آبی و بهعنوان یکی از تأسیسات زیربنایی مهار آب ساخته شد و مورد بهره برداری قرار گرفت.[۹]
جمعیت یاسوج
در سرشماری 1355ش، جمعیت این شهر حدود 4524 تن بود که در سرشماری 1375ش به 69133 تن (حدود 15 برابر) افزایش یافت.[۱۰] تعداد نفوس این شهر، در 1384ش به 122647 تن رسید.[۱۱] سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1395 نیز جمعیت این شهر را در حدود 134532 نفر اعلام کرد.
اقتصاد یاسوج
معمولا در یاسوج، تولیداتی مانند خوراک دام، قالی، سبدبافی، موزائیک و آجر بهعنوان عمدهترین محصولات تولیدی شناخته میشوند. همچنین در این شهر، واحدهای تصفیه و تولید شکر و نیز نیروگاه تولید برق (با سوخت زغال سنگ) وجود دارد که برق منطقه را تأمین میکند.
در 1393ش، یک واحد پتروشیمی، توسط بخش خصوصی در یاسوج راهاندازی شد که محصولاتی همچون بنزین، گازوئیل، گوگرد، آسفالت و گاز مایع تولید میکند.[۱۲]
پانویس
- ↑ دفتر تقسيمات كشوري، نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري، 1383ش؛ نقشة تقسيمات كشوري، 1383ش.
- ↑ اطلس گيتاشناسي استانهاي ايران، 1383ش، ص165.
- ↑ جعفري، گيتاشناسي ايران، ج2، رودها و رودنامة ايران، 1379ش، ص205-207.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور (وزارت راه و ترابري)، اطلس جادههاي ايران، 1380ش، ص103 و 104.
- ↑ جعفري، دايرةالمعارف جغرافيايي ايران، ج3، 1379ش.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي، جغرافياي استان بويراحمد و كهگيلويه، 1381ش، ص55 و 60.
- ↑ «یاسوج، ییلاق دولت بزرگ عیلامی بوده است»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ نگاهي به سير تقسيمات كشوري در ايران1383ش، بروشور 12 صفحهای.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي، جغرافياي استان بويراحمد و كهگيلويه، 1381ش، ص31.
- ↑ نورالهي،توزيع و طبقهبندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماريهاي 75-1335، 1382ش، ص135 و 195.
- ↑ مركز آمار ايران، بازسازي و برآورد جمعيت شهرستانهاي كشور، 1382ش، ص186.
- ↑ ‘Iran’s first private refinery’, Tehran times, 2014.
منابع
- اطلس گيتاشناسي استانهاي ايران، چ1، تهران، گيتاشناسي، 1383ش.
- جعفري، عباس، دايرةالمعارف جغرافيايي ايران، چ1، تهران، گيتاشناسي، 1379ش.
- جعفري، عباس، گيتاشناسي ايران، رودها و رودنامة ايران، چ2، تهران، گيتاشناسي، 1379ش.
- دفتر تقسيمات كشوري، نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري، تهران، دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383ش.
- سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي، جغرافياي استان بويراحمد و كهگيلويه، چ3، تهران، شركت چاپ و نشر كتابهاي درسي ايران، 1381ش.
- سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور (وزارت راه و ترابري)، اطلس جادههاي ايران، ويرايش دوم، تهران، همشهري، 1380ش.
- مركز آمار ايران، بازسازي و برآورد جمعيت شهرستانهاي كشور، تهران، مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382ش.
- نقشة تقسيمات كشوري، تهران، وزارت كشور، 1383ش.
- نگاهي به سير تقسيمات كشوري در ايران، تهران، دفتر تقسيمات كشوري، وزارت كشور، 1383ش.
- نورالهي، طه، توزيع و طبقهبندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماريهاي 75-1335، تهران، مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382ش.
- «یاسوج، ییلاق دولت بزرگ عیلامی بوده است»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ بارگذاری: 23 مرداد 1391ش.
- ‘Iran’s first private refinery’, Tehran times, 2014.