مدگرایی مردانه؛ چگونگی و میزان استفاده مردان از مدهای روز در پوشش و آراستگی.
مدگرایی مردانه، به مجموعهای از نگرشها، الگوهای مصرف و بازنماییهای مرتبط با پوشش، بدن و ظاهر مردان گفته میشود که بهعنوان زیرمفهومی از مد و مدگرایی، در پیوند با هویت مردانه، سبکزندگی و روابط اجتماعی شکل میگیرد. این پدیده که با گسترش مدلینگ مردانه، تبلیغات رسانهای و تحولات فرهنگی و فناورانه معاصر تقویت شده است، از یکسو بازتابدهندۀ تغییر در معناهای مردانگی و کمرنگشدن مرزهای جنسیتی و از سوی دیگر متأثر از منطق بازار، سودآوری صنعت مد و فشارهای اجتماعی برای تمایز و دیدهشدن است. در ایران، مدگرایی مردانه در تعامل میان الگوهای جهانی و ارزشهای فرهنگی–دینی تفسیر میشود و پیامدهای اجتماعی، روانشناختی و اخلاقی متعددی را در پی داشته است.
تعریف مدگرایی مردانه
مدگرایی مردانه از زیرمجموعههای مفهومی مد و مدگرایی است که به نقش مردان در مصرف، بازنمایی و معناپردازی مد میپردازد و با مدلینگ مردانه ارتباط نزدیکی دارد.[۱] در این چارچوب، مدهای مردانه بهعنوان کدهایی برای بیان هویت مردانه عمل کرده[۲] و نگرشها، باورها و روابط اجتماعی و جنسیتی مردان را بازتاب میدهند.[۳] این مفهوم دارای اشکال متعددی است که از جمله آنها میتوان به زنانهپوشی مردان اشاره کرد.[۴] گسترش مدلینگ مردانه بهعنوان پدیدهای نسبتاً نوظهور، بازنمایی مردانگی را در قالب سوژهای مصرفی برجسته کرده[۵] و همزمان منعکسکننده دگرگونیهای اجتماعی، فرهنگی و فناورانه معاصر است.[۶]
تاریخچه مدگرایی مردانه
بر مبنای پژوهشها در گذشته، لباسهای مردانه عمدتاً برای محافظت از بدن طراحی میشدند، اما بهتدریج لباس به یک نشانگر مهم برای موقعیت اجتماعی تبدیل شد.[۷] برخی محققین با اشاره به نسبت مد و جنسیت معتقدند؛ در گذشته برخی از مدها برای مردان عیب شمرده شده میشد و بازنمایی بدن، اعتبار خود را از ارزشهای جنسیتی و اجتماعی میگرفت. در سبکزندگی ایرانیاسلامی نیز، داشها و مشهدیها (مشتیها)، بعضاً آیه قرآن و مدعیان پهلوانی، تصاویری از حیوانات تنومند مانند پلنگ و شیر را بر بدن خود خالکوبی میکردند؛[۸] اما امروزه با کمرنگ شدن مرزهای جنسیتی، مردان به استفاده از مدهای زنانه تشویق میشوند[۹] و مد مردانه با طیف وسیعی از سبکهای متناسب با سلایق مختلف رشد یافته است.[۱۰] برخی، ورود مردان در حوزۀ مد را نقطه عطفی در نزدیکی دنیای مردانه و زنانه دانسته و معتقدند بازتولید و بازنمایی مردان با جذابیتهای ظاهری که محصولات مراقبت از پوست و مو را مصرف کرده و در حوزۀ مدلینگ نیز فعالیت میکنند، مفهوم زنانه شدن مردانگی را برساخته است.[۱۱]
مدگرایی مردانه در ایران
بر اساس پژوهشهای صورت گرفته در گذشته برای مردان ایرانی «نحوۀ بودن» موضوعیت جدی نداشت و «نحوۀ عملکرد» بازتابندۀ مردانگی بهشمار میآمد؛ اما با ورود فرهنگ مدرن، برای مردان نیز نحوۀ بودن، اهمیت یافته است؛ برخی مردان، مردانگی خود را نه در عملکرد که در صدد بازتعریف آن از طریق استایل و زیبایی اندام برشمرده[۱۲] و تمایل به مصرف مدهای غربی دارند. کارشناسان توجه فزاینده به اندام مردانه، لباسهای کوتاه، تنگ[۱۳] و تیشرتهایی با نوشتههای خاص، چیدن ابروها و لاکزدن پسران را از نمادهای این گرایش میدانند.[۱۴] طبق آمارها ۶۰ درصد مردان ایرانی به انجام عمل زیبایی بینی تمایل دارند.[۱۵] در برخی منابع از شصت مدل موی مردانه برای ارضای سلیقههای مردان بهعنوال ترندهای سال ۲۰۲۵م نام برده و تبلیغ میشود.[۱۶] از منظر کارشناسان فرهنگی؛ رسانههای ایران هرچند الگوی مردسالاری را نقد میکنند؛ اما در تصویرسازی الگوی مردانۀ متناسب با فرهنگ ایرانیاسلامی موفق نبودهاند.[۱۷]
عوامل مدگرایی مردانه
بر پایهٔ پژوهشها، مدگرایی مردانه عمدتاً از الگوهای سبکزندگی غربی تأثیر گرفته[۱۸] و با گسترش فردگرایی در جوامع معاصر ارتباط دارد.[۱۹] مردان در این روند برای دیدهشدن و تمایز اجتماعی، به مدهایی گرایش مییابند که بازتابدهندهٔ هویت فردی آنان باشد. برخی پژوهشگران نیز توجه روزافزون به بدن مردانه و گسترش مدگرایی مردان را پیامد سودگرایی، تبلیغات تجاری و الزامات اجتماعی جدید تفسیر کردهاند.[۲۰]
سودآوری
برمبنای گزارشها، صنعت مد از بازارهای سودآور جهان است.[۲۱] سودآوری نقش محوری در توسعۀ مدگرایی مردانه داشته است و امروزه ارزش صنعت مد مردانه، میلیاردها دلار برآورد میشود.[۲۲]
تبلیغات رسانهای
از منظر محققین، مردانگی در تعریف سنتی دلالت صریح بر قدرت داشت، اما در دنیای مدگرایی و مدلینگ، بدن عضلانی، کمال مطلوب اندام مردانه شمرده شده و بهعنوان عنصر زیباشناختی و ابژه جنسی بازنمایی میشود. اسطورۀ مردانگی که رسانهها بازنمایی میکنند؛ کسی است که برای آخرین ابزارهای الکترونیک، محصولات زیبایی و مد، پول خرج میکند.[۲۳] تبلیغات رسانهای، مردان زننما را نیز تیپ ایدهآل مردانه نشان داده و مردان را به الگوگیری از این مدلها تشویق میکند.[۲۴]
فشارهای اجتماعی
زیمل، نسبت مدگرایی مردانه و زنانه را مرتبط با فرصتهای زنان و مردان در تحرک اجتماعی تعیین میکند، به عقیدۀ وی، مردان زمینههای بیشتری برای تحرک اجتماعی داشته و کمتر نیازمند مد هستند؛[۲۵] اما برمبنای پژوهشهای دیگر، استایل ظاهری برای احراز موقعیتهای اجتماعی برای مردان نیز مهم است و آنها بهدلیل تحرک اجتماعی و اشتغال در کارهای فنی و اداری بیش از زنان خانهدار گرایش به مد دارند.[۲۶] برخی مردان برای جلب مقبولیت اجتماعی، اجتناب از برچسبهای ارتجاعی، به مصرف مد پرداخته[۲۷] و استفاده از کالاهای تجملی و مدل جدید را نشانۀ ارتقای منزلت اجتماعی میدانند.[۲۸]
پیامدهای مدگرایی مردانه
برخی دیدگاهها، مدگرایی افراطی مردانه را دارای پیامدهایی برای فرد، خانواده و جامعه میدانند:
پیامدهای اخلاقی و اجتماعی
- کاهش منزلت مرد در سطح مصرفکنندۀ کالاهای مد روز.[۲۹]
- رفتوآمد غیر هدفمند پسران جوان در مراکز فروش کالاهای لوکس.[۳۰]
- بحران خانوادگی ناشی از ناسازگاری برخی زنان با مردان زننما.[۳۱]
پیامدهای روانشناختی
اسلام و مدگرایی مردانه
بر مبنای پژوهشهای اسلامی، مدگرایی مردانه با ارجاع به مطلوبیت آراستگی مردان،[۳۵] اجتناب از اسراف،[۳۶] حفظ عفت و حریم،[۳۷] تناسب با ارزشهای اعتقادی و هویت مردانگی، ارزشگذاری میشود.[۳۸] بر همین مبنا در اسلام ضمن تأیید مدگرایی مردانه مطابق با معیارهای دینی، بر اجتناب مردان از پوشیدن لباسهای شهرت تأکید شده است.[۳۹] برخی کارشناسان بهمنظور تقویت فرهنگ آراستگی و جلوگیری از پیامدهای مدگرایی افراطی مردانه در جامعۀ اسلامی ایران، معتقد به سیاستگذاری، نظارت و تقویت فرهنگ عمومی در حوزۀ صنعت مد مردانه، متناسب با منزلت مردانگی در فرهنگ ایرانی اسلامی هستند.[۴۰]
پانویس
- ↑ کارپرور، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، 1390ش، ص136-137.
- ↑ موسوی، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، 1403ش، ص25.
- ↑ مقصودیپور، «جایگاه مد در سیاست، جامعه و جنسیت چیست؟»، وبسایت مدرسه هنری ایده.
- ↑ موسوی، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، 1403ش، ص22.
- ↑ عبداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهیهای تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، 1398ش، ص78.
- ↑ خراسانی، «مد و هویت مردانه»، وبسایت جامعهسرا.
- ↑ خراسانی، «مد و هویت مردانه»، وبسایت جامعهسرا.
- ↑ گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش، ص226.
- ↑ گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش، 208.
- ↑ خراسانی، «مد و هویت مردانه»، وبسایت جامعهسرا.
- ↑ عبداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهیهای تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، 1398ش، ص86.
- ↑ علیخواه، «مردانگی و کرم ضدآفتاب»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران.
- ↑ گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش،229- 228.
- ↑ «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وبسایت اندیشکده رهیافت.
- ↑ نقدی و دیگران، «تحلیل جامعهشناختی بازتعریف هویت اجتماعی زنان در پرتو تمایلات مصرفگرایانه مورد مطالعه: زنان متولد دهههای50، 60 و 70 شهر اصفهان»، 1397ش، ص185.
- ↑ «60 مدل موی جدید پسرانه»، وبسایت فروشگاه شیکسون.
- ↑ عبداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهیهای تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، 1398ش، ص78.
- ↑ «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وبسایت اندیشکده رهیافت.
- ↑ علیخواه، «مردانگی و کرم ضدآفتاب»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران
- ↑ موسوی، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، 1403ش، ص25.
- ↑ کارپرور، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، 1390ش، ص143.
- ↑ «غولهای صنعت فشن، چطور دنیای پوشاک را میچرخانند؟»، پایگاه خبری اتاق بازرگانی.
- ↑ عبداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهیهای تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، 1398ش، ص86-88.
- ↑ موسوی، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، 1403ش، ص24.
- ↑ مؤذن سلطانآبادی و مریجی، «بررسی مناسبات هویت و جنسیت با مصرف در دو رهیافت غربی و اسلامی»، 1395ش، ص60-61.
- ↑ رفیعی و بخارایی، «زنان و گرایش به مد»، 1395ش، ص316.
- ↑ موسوی، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، 1403ش، ص25.
- ↑ نقدی و دیگران، «تحلیل جامعهشناختی بازتعریف هویت اجتماعی زنان در پرتو تمایلات مصرفگرایانه مورد مطالعه: زنان متولد دهههای50، 60 و 70 شهر اصفهان»، 1397ش، ص184.
- ↑ عبداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهیهای تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، 1398ش، ص78.
- ↑ کارپرور، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، 1390ش، ص143.
- ↑ موسوی، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، 1403ش، ص28.
- ↑ موسوی، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، 1403ش، ص26.
- ↑ کارپرور، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، 1390ش، ص139.
- ↑ کارپرور، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، 1390ش، ص143.
- ↑ پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص226.
- ↑ سوره سباء، آیه 34.
- ↑ سوره نور، آیه 31.
- ↑ موسوی، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، 1403ش، ص21.
- ↑ «حجاب مردان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وبسایت اندیشکده رهیافت.
دیدگاههای ارزیابان
منابع
- قرآن کریم.
- پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحة مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، دنیای دانش، ۱۳۸۲ش.
- «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وبسایت اندیشکده رهیافت، تاریخ بازدید مطلب: ۲۰ آبان ۱۴۰۴ش.
- «حجاب مردان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مرداد ۱۳۹۷ش.
- خراسانی، صالح، «مد و هویت مردانه»، وبسایت جامعهسرا، تاریخ بازدید مطلب: ۲۸ آبان ۱۴۰۴ش.
- رفیعی، ملکه و بخارایی، احمد، «زنان و گرایش به مد»، زن در توسعه و سیاست، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۵ش.
- عبداللهیان، حمید و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهیهای تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، جامعهپژوهی فرهنگی، شماره ۳۳، آذر ۱۳۹۸ش.
- علیخواه، فردین، «مردانگی و کرم ضدآفتاب»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۴ش.
- «غولهای صنعت فشن، چطور دنیای پوشاک را میچرخانند؟»، پایگاه خبری اتاق بازرگانی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۳۹۵ش.
- کارپرور، ریحانه، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، طهورا، شماره ۱۱، زمستان ۱۳۹۰ش.
- گنجی، مهدی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، مطالعات زن و خانواده، شماره ۱۳، بهار و تابستان ۱۳۹۸ش.
- مقصودیپور، محمدرضا، «جایگاه مد در سیاست، جامعه و جنسیت چیست؟»، وبسایت مدرسه هنری ایده، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
- مؤذن سلطانآبادی، معصومه و مریجی، شمسالله، «بررسی مناسبات هویت و جنسیت با مصرف در دو رهیافت غربی و اسلامی»، دو فصلنامه دین و سیاست فرهنگی، شماره ۷، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.
- موسوی، سیدهطاهره، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، تبلیغ و خانواده، شماره ۵، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش.
- نقدی، اسداله و دیگران، «تحلیل جامعهشناختی بازتعریف هویت اجتماعی زنان در پرتو تمایلات مصرفگرایانه مورد مطالعه: زنان متولد دهههای۵۰، ۶۰ و ۷۰ شهر اصفهان»، جامعهشناسی کاربردی، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۷ش.
- «۶۰ مدل موی جدید پسرانه»، وبسایت فروشگاه شیکسون، تاریخ بازدید مطلب: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ش.