شهلا شرکت؛ فعال فمینیستی، روزنامهنگار و مدیر مسئول و صاحب امتیاز نشریه زنان امروز و ماهنامه زنان.
زندگینامه
شهلا شرکت در دهم فروردینماه ۱۳۳۴ش در شهر اصفهان متولد شد. وی فعالیت روزنامهنگاری را با همکاری در نشریه پویندگان راه زینب (اطلاعات بانوان) پیش از انقلاب آغاز کرد و به واسطۀ آشنایی خواهرش با زهرا رهنورد، سردبیر آن نشریه، به جمع نویسندگان پیوست و سپس به عضویت شورای سردبیری آن درآمد.[۱] پس از تعطیلی این نشریه، شرکت به دعوت سیدمحمد خاتمی به مؤسسه کیهان رفت و در کنار چهرههایی چون شمسالواعظین، رخصفت و تهرانی به فعالیت پرداخت. وی به مدت ده سال مدیرمسئول و سردبیر نشریۀ زن روز در مؤسسه کیهان بود. به گفته خود او، پس از خروج سید محمد خاتمی از مؤسسه، بهدلیل آنچه اتهامات فمینیستی و غربزدگی یا اختلاف دیدگاه فکری و بینش اجتماعی با مدیر وقت خوانده شد، از کیهان اخراج شد. شرکت بعدها در مصاحبهای اذعان داشت که در آن دوره، طرح مسائل مرتبط با زنان در دنیای مدرن و مباحث فمینیستی با حساسیت مواجه بوده است. وی سپس انتشار ماهنامه «زنان» را با گرایشی همراستا با ماهنامه «کیان» آغاز کرد و تا ۱۳۸۶ش مدیرمسئول و سردبیر این نشریه بود.[۲] شرکت پس از شش سال وقفه، در ۱۳۹۳ش ماهنامه «زنان امروز» را راهاندازی کرد و همچنان سردبیری آن را بر عهده دارد. انتشار زنان امروز تاکنون تداوم یافته و در کنار آن، تولید محتوا در شبکههای اجتماعی نیز دنبال میشود.[۳]
دیدگاه
بازخوانی دیدگاههای فقهی و نوگرایی دینی
شهلا شرکت از جمله فعالانی است که خود را در طیف فمینیستهای مسلمان معرفی میکند. وی بر ضرورت بازخوانی دیدگاههای فقهی در حوزه مسائل زنان تأکید دارد و معتقد است فقه شیعه ظرفیت لازم برای پاسخگویی به مقتضیات زمان و مکان را داراست. به باور وی، کمتوجهی به این انعطافپذیری از سوی برخی جریانهای دینی، گروهی از زنان مذهبی را در تداوم دینداری در جهان مدرن دچار تردید میکند. شرکت نشریه «زن روز» را زمینهساز طرح مباحثی میداند که بعدها در ماهنامه «زنان» پیگیری شد و به اصلاحات حقوقی در حوزه زنان انجامید.[۴]
تحول در تعریف نهاد خانواده و جنبش زنان
شرکت معتقد است تحولات اجتماعی، مفاهیم سنتی از جمله تعریف خانواده را دچار دگرگونی کرده و در جوامع صنعتی، ترکیبهایی چون «یک پدر و یک فرزند» نیز خانواده محسوب میشود. وی همچنین جنبش زنان در ایران را فاقد ساختارهای کلاسیک رهبری و سازماندهی ارزیابی و آن را با تعبیر «جنبش با چراغ خاموش» توصیف میکند.[۵] این دیدگاه با تأکید بر تغییرات اجتماعی و پویایی مفاهیم، بازتعریف جنبشهای نوین اجتماعی را ضروری میداند. او این مباحث را در طول سالها فعالیت مطبوعاتی خود در نشریه «زنان» به بحث گذاشته است.[۶]
نقد سیاستهای مرتبط با زنان و استقلال اقتصادی
شهلا شرکت برخی سیاستهای حمایتی از زنان شاغل مانند نیمهوقت کردن اشتغال و افزایش مرخصی زایمان را بهدلیل تشدید بیمیلی کارفرمایان به استخدام زنان و گسترش زنهراسی در بازار کار نقد میکند. وی همچنین بر ضرورت استقلال مالی زنان تأکید دارد و مشارکت مالی زن در هزینههای خانواده را به عنوان الگویی جدید در روابط زناشویی مطرح میسازد. به گفته او، در دوران ریاستجمهوری محمود احمدینژاد، برخی منابع منتشرشده در حوزه زنان جمعآوری و فضای نقد در این زمینه محدود شد.[۷]
دیدگاه دیگران دربارۀ شهلا شرکت
برخی رسانهها و فعالان سیاسی خارج از کشور، شهلا شرکت و ماهنامه زنان را ذیل جریان فمینیسم اسلامی طبقهبندی کردهاند که با بازخوانی متون دینی، به دنبال اصلاح قوانین خانواده در حوزههایی چون ارث، ازدواج، طلاق و حضانت بوده است. به نوشته والنتین مقدم، این جریان با برقراری ارتباط و ائتلاف با فمینیستهای سکولار نظیر شیرین عبادی و مهرانگیز کار، نقش مؤثری در طرح مسئله زنان در مطبوعات و فضای عمومی ایران ایفا کرد. محمدعلی همایون کاتوزیان نیز شرکت را از چهرههای مؤثر بیرون از ساختار رسمی سیاسی در جنبش فمینیستی و اصلاحطلبی معرفی کرده است. در مقابل، برخی تحلیلگران داخلی مانند پیام فضلینژاد معتقدند ماهنامه «زنان» که پس از خروج تیم «زن روز» از مؤسسه کیهان و همزمان با حلقه «کیان» شکل گرفت، در سیر تحول خود از فمینیسم اسلامی به سوی گفتمان سکولار و رادیکال حرکت کرد و ارزشهای سنتی جامعه ایران را به چالش کشید.[۸]
همکاران شهلا شرکت در ماهنامه زنان
جدای از مواضع و عمکلرد چند ساله شهلا شرکت، بررسی افکار و اعتقادات نویسندگان ماهنامه زنان و سرنوشت آنها میتواند گویای برخی حقایق باشد.
وی در اظهارنظری با تأیید حضور و فعالیت افراد سکولار در ماهنامه زنان میگوید که اعتقادی به خط کشی بین آدمها ندارد و بدون اشاره به اینکه بسیاری از مباحث فمینیستی مطرح شده در مجله اش با اصول اسلامی و احکام شرعی در تضاد است و در توجیه عدم همکاری بانوان مذهبی در نشریه ادعا میکند "اگر حضور زنان دیندار در مجله کمرنگ است به دلیل همت کم آنها در این حوزه است به ویژه که معتقدم کسی که می خواهد از موضع دین در دنیای پرتحرک و پرتحول امروز حرف بزند باید رفتارش پرمایه و جذاب باشد." وی به عنوان نمونه به نحوه حضور مهرانگیز کار در ماهنامه زنان اشاره میکند : «من وقتی مجله زن روز بودم مجله های قبل انقلاب را که ورق می زدم مکرر مطالبی می دیدم از خانمی به اسم مهرانگیز کار که در شرایط آن روز نسبت به حقوق زنان خیرخواهانه و مدافعانه بود، به این دلیل به سراغش رفتم.» [۹] لازم به ذکر است که مهرانگیز کار نیز یکی از افراد حاضر در کنفرانس برلین بود که بعد از آن بازداشت و به 4 سال زندان محکوم شد اما از کشور خارج شد که همان زمان همسرش،سیامک پورزند، با اقرار به مطالبی بیان کرد که آنها توسط یک نهاد جاسوسی آمریکا برای براندازی حکومت در ایران تلاش میکنند. از دیگر همکاران او می توان به شیرین عبادی، رزا افتخاری ( مدیر مسئول نشریه آنلاین زن نگار که زیر نظر برنامه ایران در موسسه گزارشگری جنگ و صلح در لندن اداره میشود) و پرستو دوکوهکی ( روزنامه نگار اصلاحطلب که در سال 86 به اتهام اجتماع و تبانی به قصد برهم زدن امنیت کشور ، اخلال در نظم عمومی و تمرد در مقابل پلیس بازداشت و بار دیگر در سال 90 بازداشت شده بود) اشاره کرد.[۱۰]
انتقاد به دیدگاهها و فعالیت شهلا شرکت
از منظر منتقدان، فعالیتها و دیدگاههای شهلا شرکت بهعنوان مدیر مسئول ماهنامههای زنان و زنان امروز، در چارچوب گفتمان فمینیستی و لیبرالیستی ارزیابی میشود که با مبانی و احکام اسلامی در حوزه خانواده و حقوق زنان دارای تناقضات اساسی است. به باور منتقدان، رویکرد فمینیستی شرکت که خود نیز بدان اذعان دارد، در طول سالها فعالیت مطبوعاتی وی تداوم یافته و نشریات تحت مدیریت او به بستری برای ترویج نگرشهای سکولار و غربمحور در مطالبات زنان تبدیل شده است. از نگاه آنان، سیاستهای تحریریه این نشریات با تأکید بر برابری مطلق حقوقی زن و مرد، نادیده انگاشتن تفاوتهای جنسیتی مبتنی بر نظام تکوین و تشریع، و تضعیف نهاد سنتی خانواده، در تقابل با ارزشهای اسلامی قرار دارد.[۱۱] منتقدان همچنین شرکت را از جمله فعالانی میدانند که با بزرگنمایی مشکلات و سیاهنمایی از وضعیت زنان در جمهوری اسلامی، به القای ناامنی روانی در جامعه دامن زده است. یکی از مصادیق این رویکرد، طرح موضوع «ازدواج سفید» در نشریه «زنان امروز» بود که از سوی منتقدان بهعنوان تلاشی برای عادیسازی روابط خارج از چارچوب شرعی و ترویج سبک زندگی غربی تفسیر شد. به اعتقاد مخالفان، تداوم این رویکرد در قالب نشریه جدید نیز نشانه استمرار پروژهای است که پیشتر به لغو امتیاز ماهنامه «زنان» به اتهام اخلال در امنیت روانی جامعه و تضعیف نهادهای انقلابی انجامیده بود.[۱۲]
پانویس
- ↑ «شاهکاری دیگر از وزارت ارشاد +عکس»، وبسایت جهان امروز.
- ↑ «بازخوانی مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، خبرگذار مشرق
- ↑ «من دختر شانزدهسالهام را از دست دادم»، وبسایت امروز
- ↑ «بازخوانی مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، خبرگذار مشرق
- ↑ «شاهکاری دیگر از وزارت ارشاد +عکس»، وبسایت جهان امروز.
- ↑ «بازخوانی مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، خبرگذار مشرق
- ↑ «شهلا شرکت در گفت وگو با «اعتماد»: همه زنان اقیانوس آرام نیستند»، وبسایت مگیران
- ↑ «مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، وبسایت افکارنیوز.
- ↑ «گفتوگو با شهلا شركت، مدیرمسوول و سردبیر ماهنامه «زنان»»، وبلاگ زنان
- ↑ «بازخوانی مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، خبرگذاری مشرق
- ↑ «بازخوانی مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، خبرگذاری مشرق
- ↑ «بانوی فمنیست نشریات زنجیره ای با «زنان امروز» بازگشت!»، وبسایت نماینده.
منابع
- «بازخوانی مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، خبرگذاری مشرق، تارخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
- «بانوی فمنیست نشریات زنجیره ای با «زنان امروز» بازگشت!»، وبسایت نماینده، تاریخ درج مطلب: 7 خرداد 1393ش.
- «شاهکاری دیگر از وزارت ارشاد +عکس»، وبسایت جهان امروز، تاریخ درج مطلب: 20 اردیبهشت 1303ش.
- «گفتوگو با شهلا شركت، مدیرمسوول و سردبیر ماهنامه «زنان»، وبلاگ زنان، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
- «شهلا شرکت در گفت وگو با «اعتماد»: همه زنان اقیانوس آرام نیستند»، وبسایت مگیران، تاریخ درج مطلب: 29 اردیبهشت 1398ش، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
- بهرامی راد، شیرین، «فمینیسم اسلامی؛ موافقان و منتقدان آن (بخش پایانی)»، وب سایت عصر نو، تاریخ درج مطلب: 22 آبان 1389ش، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
- «من دختر شانزدهسالهام را از دست دادم»، وبسایت امروز، 10 آذر 1403ش.
- «مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، وبسایت افکارنیوز، تاریخ درج مطلب: 13 خرداد 1393ش.