اغتشاشات دی ۱۴۰۴

اغتشاشات دی ۱۴۰۴؛ تخریب اموال عمومی، ایجاد رعب در میان شهروندان، اختلال عمدی در نظم جامعه و تضعیف حاکمیت ملی توسط اغتشاشگران در ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ش.

در دی‌ماه ۱۴۰۴ش، ایران شاهد موجی از ناآرامی‌ها بود که در ابتدا به‌عنوان اعتراضات مسالمت‌آمیز اقتصادی علیه نوسانات ارزی و دغدغه‌های معیشتی آغاز شد؛ اما این حرکت به‌سرعت با مداخلهٔ عناصر مسلح و گروه‌های تروریستی و همچنین تحریک رسانه‌های خارجی مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران، به‌سمت خشونت، تخریب اموال عمومی و درگیری‌های خونین سوق یافت. بر اساس آمار رسمی، این حوادث منجر به کشته‌شدن هزاران نفر از شهروندان و نیروهای امنیتی و تخریب گستردهٔ زیرساخت‌ها شد. به نظر تحلیل‌گران ترکیبی از نارضایتی‌های داخلی و طراحی و اجرای پیچیدهٔ بازیگران خارجی در تبدیل اعتراض به اغتشاش نقش اساسی داشته است.

شروع درگیری و اغتشاشات

ناآرامی‌های دی ۱۴۰۴ش از هفتم دی‌ماه با تجمعات مسالمت‌آمیز بازاریان و گروه‌هایی از مردم در اعتراض به نوسانات شدید نرخ ارز و مشکلات معیشتی در تهران و چند شهر دیگر آغاز شد. دولت بلافاصله گفت‌وگو با معترضان را در دستور کار قرار داد؛ اما طی روزهای نهم تا هفدهم و به‌ویژه ۱۸ تا ۱۹ دی که با فراخوان رضا پهلوی همراه بود، ماهیت این تجمعات با ورود افراد مسلح و توزیع سلاح به‌طور چشمگیری تغییر کرد. این بازۀ زمانی با درگیری‌های مسلحانه، آسیب به زیرساخت‌های شهری و همچنین ورود خسارت به اماکن عبادی و نمادهای مذهبی و ملی همراه شد که به گفتۀ ناظران، حاکی از هدف قرار گرفتن مراکز فرهنگی و دینی بود. مسئولان رسمی ایران، افزایش خشونت‌ها و تخریب‌های صورت گرفته را نتیجۀ برنامه‌ریزی و مداخلۀ گروه‌های مسلح و سرویس‌های اطلاعاتی برخی کشورها از جمله آمریکا و اسرائیل عنوان کردند. در ادامۀ این رویدادها، در ۲۲ دی‌ماه ۱۴۰۴ش، راهپیمایی‌های گسترده‌ای در شهرهای مختلف با هدف حمایت از ثبات داخلی و ابراز مخالفت با خشونت‌های خیابانی برگزار شد که مشارکت‌کنندگان در آن بر حفظ پیوستگی ملی تأکید کردند.

زمینه‌ها و عوامل اغتشاشات

زمینه‌های داخلی

کارشناسان در تحلیلی از ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ش بحران‌های معیشتی و شکاف نسلی را از مهم‌ترین عوامل داخلی این رویدادها می‌دانند. تورم شدید، کاهش قدرت خرید و نابرابری طبقاتی بستر نارضایتی را فراهم کرد و نسل جدید که در فضای مجازی با الگوهای جهانی آشنا شده، در مواجهه با محدودیت‌های ساختاری دچار بحران هویت شده است. نبود چشم‌انداز اقتصادی روشن و احساس بن‌بست در مسیرهای ارتقای اجتماعی نیز بر شدت اعتراضات افزود. به باور آنان، بحران مشروعیت ادراکی و ناکارآمدی در پاسخگویی به مطالبات از عوامل سیاسی این رویدادها بوده و تفکیک میان معترضان مدنی و اغتشاشگران ضروری است. در این تحلیل، عبور پایدار از این وضعیت نیازمند پروژۀ ملی بلندمدت برای بازسازی اعتماد عمومی، مبارزه با فساد اقتصادی و پاسخگویی ساختاری به مطالبات نسل جدید ارزیابی شده است.

عوامل خارجی

به باور تحلیل‌گران، ریشه‌های خارجی ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ش در چارچوب یک جنگ ترکیبی با هدف فرسایش ارادهٔ ملی و بی‌ثبات‌سازی درونی نظام و ملت ایران قابل ارزیابی است. از این منظر، استفاده از اتاق‌های عملیات سایبری برای هدایت شبکه‌های اغتشاش و ترویج خشونت‌های سازمان‌یافته، در کنار اعمال تحریم‌های اقتصادی به‌عنوان ابزار تحریک اجتماعی، با هدف تبدیل نارضایتی‌های معیشتی به خشم سیاسی صورت گرفته است. کارشناسان معتقدند پروژهٔ بین‌المللی مشروعیت‌زدایی از طریق گزارش‌های جهت‌دار و هم‌افزایی اپوزیسیون برون‌مرزی با دولت‌های متخاصم، تلاش کرده است تا حاکمیت را نظامی اصلاح‌ناپذیر جلوه داده و مسیر مطالبات را به‌سمت تقابل فیزیکی سوق دهد. در نهایت بومی‌سازی الگوهای انقلاب‌های رنگی و آشوب‌های نیابتی در ایران، نشان‌دهندهٔ تلاشی سازمان‌یافته برای سوءاستفاده از مطالبات مشروع به‌منظور ایجاد بی‌ثباتی و اسقاط ساختار سیاسی است.

نقش آمریکا و اسراییل

مایک پمپئو وزیر خارجۀ پیشین آمریکا در شبکۀ اجتماعی ایکس به حضور مأموران موساد در میان معترضان ایرانی اعتراف کرده است. وی در این پیام خطاب به معترضان و مأموران اسرائیلی سال نو میلادی را بر ایرانی‌هایی که در خیابان‌ها حضور دارند و همچنین عوامل موساد که در کنار آنها راه می‌روند، تبریک گفته است. برخی رسانه‌های اسرائیلی نیز به استقرار مأموران موساد مسلط به زبان فارسی در خیابان‌های تهران اذعان کرده‌اند.

اظهارات برخی مقامات و کارشناسان غربی نیز این ادعا را پشتیبانی می‌کند؛ به‌طور مثال، اظهارات لارنس ویلکرسون به نقش مشترک موساد و سیا و تحلیل جفری ساکس از الگوی مشترک جنگ ترکیبی این دو کشور اشاره دارد. در سطح رسانه‌ای نیز برخی گزارش‌ها در رسانه‌های اسرائیلی مانند جروزالم پست، به درگیری موساد در جنگ سایه‌ها در ایران اذعان داشته‌اند.

کارشناسان پیام‌های مختلف ترامپ در مراحل مختلف حوادث دی 1404ش را در راستایی پشتیبانی مستقیم وی از اغتشاشات ارزیابی می‌کنند:

تاریخ	بستر/رسانه	محور اصلی موضع‌گیری	گزاره‌های کلیدی و اقدامات
۸ دی	کنفرانس مشترک با نتانیاهو	تهدید نظامی مشروط	هشدار نسبت به بازسازی توان نظامی؛ تهدید به نابودی سریع تأسیسات در صورت پیشرفت فعالیت‌ها.
۱۲ دی	تروث سوشال	اعلام آمادگی برای مداخله	ادعای آمادگی برای اقدام فوری و نجات معترضان؛ قرارگرفتن نیروهای آمریکایی در وضعیت آماده‌باش.
۱۴ دی	گفتگو با خبرنگاران	الگوسازی از ونزوئلا	مقایسه وضعیت ایران با مدل بازداشت مادورو، رییس‌جمهور ونزوئلا.
۲۰ دی	تروث سوشال	حمایت از نمادهای سیاسی	بازنشر تصاویر پرچم شیر و خورشید بر فراز سفارت ایران در لندن؛ اعلام آمادگی مجدد برای کمک.
۲۲ دی	بیانیه رسمی	فشار حداکثری اقتصادی	وضع تعرفه ۲۵ درصدی برای کشورهای طرف معامله با ایران جهت خفه‌کردن شریان‌های مالی.
۲۳ دی	تروث سوشال و سخنرانی	تحریک به کنش تهاجمی	تکرار عبارت کمک در راه است؛ فراخوان به تصرف نهادهای دولتی و ثبت نام نیروهای حافظ نظم.
۲۴ دی	اظهارات رسانه‌ای	تغییر لحن ناگهانی	ادعای توقف خشونت‌ها در ایران بر اساس منابع موثق؛ عقب‌نشینی موقت از هشدارهای تند نظامی.
۲۶ دی	تروث سوشال	قدردانی و دیپلماسی	تشکر از مقامات ایران بابت ادعای لغو اعدام‌ها؛ تلاش برای ایجاد فضای مثبت.
۲۷ دی	گفتگو با پولیتیکو	تغییر ساختار سیاسی	صراحت در بیان لزوم جستجو برای یافتن رهبری جدید در ایران.
۶ بهمن	گفتگو با اکسیوس	نمایش قدرت دریایی	اشاره به حضور ناوگان عظیم در سواحل ایران؛ تأکید همزمان بر تمایل به توافق و معامله.
۸ بهمن	تروث سوشال	پیوند اعتراضات به هسته‌ای	هشدار درباره عملیات چکش نیمه‌شب؛ تهدید به حمله مخرب در صورت عدم پذیرش توافق جدید.
۱۰ بهمن	حاشیه اکران ملانیا	تعیین شروط نهایی	تعیین دو شرط اصلی توقف هسته‌ای و توقف برخورد با معترضان برای اجتناب از اقدام نظامی.

جنگ رسانه‌ای و روایت‌سازی

کارشناسان رسانه معتقدند در جریان وقایع دی‌ماه ۱۴۰۴ش رسانه‌های مخالف خارجی تنها به پوشش خبری بسنده نکردند، بلکه با ایفای نقشی فعال در جنگ ترکیبی، به دنبال تأثیرگذاری بر افکار عمومی بودند. این رسانه‌ها با استفاده از تکنیک‌های روانی و روایت‌سازی هدفمند، تلاش کردند تصویری غیرواقعی و احساسی از رویدادها ارائه دهند و ادراک عمومی را تغییر دهند. آنها با پخش گستردۀ اخبار تأییدنشده، عادی‌نمایی خشونت و ایجاد این باور که نظام در آستانه فروپاشی است، خواسته‌های مدنی و اقتصادی معترضان را به سمت تقابل با حاکمیت سوق دادند. مراحل عملیات رسانه‌ای آنها در جدول ذیل آمده است:

مرحله عملیاتی	کلیدواژه محوری	هدف و سازوکار اجرایی	پیامد و خروجی در میدان
گام اول: تهییج	آخرین نبرد	بهره‌برداری از احساسات و تهییج جوانان؛ شعله‌ور ساختن آتش هیجان در فضای عمومی.	تبدیل فضای آرام به بستری برای رفتارهای هیجانی و خیابانی.
گام دوم: سازماندهی	دعوت به درگیری	فراخوان صریح برای حمله به مراکز امنیتی و دولتی؛ تبدیل اعتراض به آشوب سازمان‌یافته.	کشاندن مسیر مطالبات به سمت خشونت عریان و درگیری با قوای انتظامی.
گام سوم: تثبیت و گسترش	کمک در راه است	القای امید واهی به پشتیبانی بیگانگان؛ ادعای واهی مبنی بر رسیدن کمک‌های خارجی.	داغ‌ترکردن میدان اغتشاش و رساندن دامنۀ ناامنی به نقطۀ اوج.
گام نهایی: تغییر فاز	مرثیه‌سرایی	فرار از مسئولیت پس از شکست پروژه براندازی؛ استفاده از هنرمندان اجاره‌ای برای مظلوم‌نمایی.	فراموشی عامدانۀ نقش خود در تهییج جوانان و کشاندن آنها به خط مقدم آشوب.

جریان‌ها و گروه‌های شرکت‌کننده در اغتشاشات

نام گروه / جریان	نوع فعالیت	جزئیات میدانی
جریان سلطنت‌طلب و رضا پهلوی	صدور فراخوان برای تجمع و ایجاد انحراف در مطالبات اقتصادی.	فراخوان‌های ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه که به درگیری‌های خیابانی منجر شد، به این جریان منتسب شده است.
سازمان مجاهدین خلق	مدیریت و هدایت عملیاتی آشوب‌ها و تبادل پیام با سرشبکه‌ها در داخل.	این سازمان به‌صورت رسمی از جان‌باختن یکی از وابستگان خود در بلوار وکیل‌آباد مشهد خبر داد.
گروهک‌های تجزیه‌طلب کومله، پاک و پژاک و	مشارکت مسلحانه در مناطق غربی و اجماع برای ورود به میدان.	اعتراف عبدالله مهتدی به حضور میدانی و گزارش‌های رویترز از حضور نیروهای مسلح این گروه‌ها در داخل خاک ایران.
جیش‌العدل	حمله به مراکز نظامی در جنوب شرق کشور.	حمله به پاسگاه جنگل راسک در استان سیستان و بلوچستان همزمان با ناآرامی‌های کشوری.
فرقه دراویش	نفوذ اجتماعی از طریق مراکز خیریه و حمله به اماکن مذهبی.	شاخه ری‌استارتی متهم به آتش زدن مساجد و شاخه گنابادی دارای سابقه درگیری مسلحانه در سال‌های ۹۰ و ۹۶ است.
هسته‌های نفوذی در تهران	انجام اقدامات تخریبی و خط‌دهی به تجمعات پایتخت.	دستگیری لیدرهایی در تهران که طبق گزارش‌ها از استان‌های غربی آمده بودند.
سلبریتی‌ها	تشویق مردم به اغتشاشات	تحریک مستقیم به درگیری: استفاده از عباراتی نظیر رحم نکنید و دست خالی نروید.

ویژگی‌ها

• نویسندگان در تحلیل اغتشاشات دی‌ماه ۱۴۰۴ش ویژگی‌های متمایزی را استخراج کرده‌اند که آن را از ناآرامی‌های پیشین جدا می‌سازد. بر اساس گزارش‌های تحلیلی، مهم‌ترین این وجوه به شرح زیر است:
• کاربرد اقتصاد به‌عنوان ابزار بی‌ثبات‌سازی: در این دوره، اقتصاد به‌طور عمده نه به‌عنوان محرک اعتراض، بلکه به‌منزلهٔ نقطهٔ ورود طراحی‌شده برای ایجاد بی‌ثباتی ادراکی و اجتماعی به کار گرفته شد.
• تمرکز بر جنگ شناختی و تخریب نظم ادراکی: طراحی بحران بر تخریب تصویر ذهنی از ثبات و مشروعیت، از طریق روایت‌سازی پیشین و مخدوش‌کردن عامدانهٔ مرزهای اعتراض و اغتشاش متمرکز بود.
• الگوی کنش خیابانی فرسایشی: کنش‌های میدانی به‌صورت پراکنده، کوتاه‌مدت و با هدف خسته‌سازی نیروهای امنیتی و تداوم بی‌ثباتی سازماندهی شد.
• اعمال تروریسم اقتصادی: با تهدید و ارعاب کسبه برای تعطیلی اجباری بازارها، تلاش شد تا با ایجاد اختلال در زنجیرهٔ تأمین، شوک معیشتی ایجاد و نارضایتی را تشدید کند.
• عملیات روانی-سایبری گسترده: با بهره‌گیری از شبکه‌های رباتیک و الگوریتم‌ها، حجم مصنوعی از حمایت‌ها ساخته شد تا اکثریت کاذب را القا و نیروهای خاکستری را تهییج کند.
• رادیکالیزه‌شدن سریع شعارها: فضای اعتراضی با شتاب از بیان مطالبات اقتصادی به‌سمت شعارهای سرنگونی‌طلبانه سوق داده شد تا امکان هرگونه گفت‌وگو یا مسیر اصلاحی مسدود شود.
• تلاش برای گسترش ناآرامی به محیط‌های دانشگاهی: با تحریک محیط‌های علمی، تلاش شد تا حمایت قشر تحصیل‌کرده جلب و هزینه‌های سرکوب رسانه‌ای برای حاکمیت افزایش یابد.
• ورود به فاز مسلحانه و خشونت سازمان‌یافته: کشف سلاح‌های غیرنظامی در برخی مناطق، نشان از برنامه‌ریزی برای تبدیل اغتشاش به شورش مسلحانه و آزمودن آستانهٔ تحمل امنیتی کشور داشت.
• استفاده ابزاری از زنان و کودکان: قرار دادن عمدی زنان و کودکان در خطوط جلوی درگیری، به‌منظور ایجاد محدودیت عمل برای نیروهای امنیتی و تولید محتوای رسانه‌ای جهت محکومیت بین‌المللی صورت گرفت.
• خشونت سازمان‌یافته: مثله‌کردن پیکر نیرو‌های خدمت‌رسان، امدادی و انتظامی، به‌آتش‌کشیدن آمبولانس‌ها، ماشین‌های آتش‌نشانی، مراکز هلال‌احمر و بانک‌ها و مراکز خدمات عمومی و خانه‌ها، مغازه‌های مردم به‌ویژه فروشگاه‌های مواد غذایی نشان‌دهندۀ طراحی عملیات‌های ضربتی و هدفمند برای ایجاد ناامنی و بی‌ثباتی در کشور.

ویژگی‌های جمعیت‌شناختی اغتشاشگران

بر اساس گزارش‌های تحلیلی مبتنی بر داده‌های میدانی که از پروفایل ۲۵۲.۱۱ نفر از دستگیرشدگان حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴ش گرفته شده است، تصویری روشن از تیپولوژی معترضان ارائه می‌شود. یافته‌ها حاکی از آن است که این پدیده به‌طور عمده ماهیتی اجتماعی، هویتی و اقتصادی دارد و نمی‌توان آن را صرفاً به خوانش‌های امنیتی یا ایدئولوژیک تقلیل داد.

الگوی غالب معترضان را مردان جوان، مجرد، کم‌تحصیل، فاقد سابقهٔ کیفری و متعلق به طبقات متوسط و فرودست تشکیل می‌دهند. آمارها نشان می‌دهد ۷۷درصد دستگیرشدگان زیر ۳۰ سال و ۲۷درصد زیر ۱۸ سال سن داشته‌اند. ۸۲درصد مجرد بودند که این امر با عواملی مانند ناپایداری هویتی، ریسک‌پذیری بالاتر و ضعف پیوندهای اجتماعی سنتی مرتبط است. از نظر اقتصادی، ۶۵درصد متعلق به طبقهٔ متوسط و ۳۲درصد متعلق به طبقهٔ فرودست بودند که بیانگر تأثیر احساس نابرابری و فقدان تحرک اجتماعی حتی در اقشار غیرفقیر است. از نظر تحصیلی، ۸۸درصد دارای دیپلم یا سطح پایین‌تر بوده و تنها ۲درصد شاغل در بخش دولتی بودند. حضور ۱۷درصدی دانش‌آموزان در این آمار، زنگ خطری برای نهادهای آموزشی کشور محسوب می‌شود.

اقدامات اغتشاشگران

حوزه اقدام	نوع فعالیت و جزئیات عملیاتی	مصادیق خسارات و تلفات انسانی
آماده‌سازی روانی و عملی	تجهیز، آموزش و تخدیر	دریافت آموزش‌های هدفمند؛ مصرف مواد مخدر و مشروبات الکلی برای کاهش ترس؛ همراه داشتن اسپری فلفل برای ایجاد آشوب و اختلال در کنترل جمعیت.
به‌کارگیری جنگ‌افزار	سلاح‌های گرم و سنگین	استفاده از کلت کمری، یوزی اسرائیلی، کلاشینکف، شاتگان، سلاح شکاری و شلیک با تیربار به سمت تجمع از پشت‌سر.
	سلاح‌های سرد و انفجاری	به‌کارگیری چاقو، قمه، شمشیر، تبر، پنجه‌بکس، افشانه‌های آتش، زنجیر و چوب‌های میخ‌دار؛ پرتاب کوکتل‌مولوتوف، نارنجک جنگی و دست‌ساز.
تلفات انسانی و پروژه کشته‌سازی	هدف‌قراردادن نیروهای حافظ امنیت و مردم	کشتن ۲ هزار و ۴۲۷ نفر شامل نیروهای حافظ امنیت و قشرهای مختلف مردم.
	هدف‌قرار دادن کودکان و جوانان	کشتن بهار سیفی ۲ ساله در نیشابور، ملینا اسدی ۳ ساله در کرمانشاه، آنیلا ۸ ساله در خودرو و سپهر ابراهیمی ۱۸ ساله با دشنه
	دروغ‌های رسانه‌ای	تأیید سلامت افرادی که رسانه‌های معاند مانند اینترنشنال آنها را کشته اعلام کرده بودند: ۱. محمدعلی زنگویی ۲. هانی بورقی ۳. امیر عباس رعنایی ۴. علی صادقی ۵. مهدی سماواتی ۶. محمد رسول بیاتی ۷. سعید ریاضی ۸. علی خانی ۹. مهدیسا ۱۰. رضا نیک‌نام ۱۱. آرین شمس ۱۲. سمیرا عتمادی ۱۳. کامران مرادی ۱۴. پویا سامعی ۱۵. مبیا (مبینا) بهشتی ۱۶.
حمله به مقدسات	اماکن مذهبی و مذهبی	آسیب و تحریق ۳۵۰ مسجد در کشور؛ حمله به حرم امامزاده سبزقبا دزفول؛ آتش‌زدن بقاع امامزادگان در مازندران، گیلان، فارس، اصفهان، مشهد، ایلام و چهارمحال‌وبختیاری.
	هتک حرمت شعائر و نمادهای ملی	آتش زدن قرآن کریم در جریان حمله به امامزادگان، آسیب به ۲ کلیسای ارامنه و آتش‌زدن به پرچم ایران.
حمله به مراکز نظامی	هجوم مسلحانه	حمله به ۷۴۹ کلانتری از جمله تهرانپارس، کیانمهر کرج، کلانتری ۱۰۸، کرمان، چناران، ازنا و چالوس و ۱۲۰ مرکز بسیج.
تخریب اموال و زیرساخت‌ها	ناوگان امدادی و شهری	آسیب سنگین به ۳۰۵ آمبولانس و اتوبوس، ۵۳ خودروی آتش‌نشانی، ۳۸۶ ایستگاه اتوبوس، ۴ ایستگاه مترو، ۱۰۰۰ چراغ راهنمایی و ۷ هزار مخزن زباله.
	مراکز عمومی و رفاهی	تخریب ۷۵۰ بانک، ۷۰۰ فروشگاه، ۶۰۰ دستگاه خودپرداز، ۲۴ جایگاه سوخت، ۴۱۴ ساختمان دولتی، ساختمان‌های قوه قضائیه، ۲۰۰ مدرسه، ۸۹ حوزۀ علمیه، ۱۵ کتابخانه، آتش‌زدن بازار رشت و سوختن اموال صاحبان بیش از ۵۰۰ مغازه در شهر رشت.

واکنش‌ها

واکنش‌های داخلی

• مراجع قضایی از برخورد قاطع و قانونی با آشوبگران و عوامل محارب خبر دادند و تشکیل دادگاه‌های ویژه برای رسیدگی به این پرونده‌ها را اعلام کردند. آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، در واکنش به این اغتشاشات، ماهیت رویداد را یک فتنه با ویژگی‌های شبه‌کودتا توصیف و طراحی و هدایت آن را به نهادهای اطلاعاتی خارجی نسبت داد. همچنین بر وجود دستورکار کشته‌سازی و هدف قراردادن عمدی مراکز حاکمیتی، امنیتی و اماکن مذهبی برای ایجاد بی‌ثباتی تأکید کرد.
• رسانه‌های ملی ایران در پوشش اغتشاشات دی‌ماه ۱۴۰۴ش، رویکردی مبتنی بر تبیین‌گری و تفکیک میدان را در پیش گرفتند. بر اساس اعلام مقامات رسانهٔ ملی، تمرکز بر بازنمایی تخریب‌های صورت‌گرفته توسط گروه‌های تروریستی و هشدار به جامعه دربارهٔ اهداف جریانات معاند بود. همچنین، با پوشش گستردهٔ اجتماعات مردمی حمایتی نظیر تجمع ۲۲ دی، سعی در تقویت روایت اتحاد ملی علیه نقش‌آفرینی دشمن خارجی داشتند. این رسانه‌ها عملکرد خود را واکنشی در مقابل روایت‌سازی مغرضانه رسانه‌های معاند و در جهت آگاهی‌بخشی و بازگرداندن آرامش به جامعه توصیف کردند.
• در ادامه این رویدادها، در ۲۲ دی‌ماه ۱۴۰۴ش، واکنش گسترده‌ای از سوی مردم در سراسر کشور به‌شکل راهپیمایی‌های خودجوش و سراسری نمود یافت. این تجمعات که با حضور اقشار مختلف جامعه در شهرهای متعدد برگزار شد، با هدف محکومیت اقدامات تخریبی و اعلام همبستگی ملی در برابر تلاش‌های بی‌ثبات‌کنندهٔ سازماندهی شد. حضور مردم در این روز، در چارچوب روایت رسانه‌های ملی، به‌عنوان «خیزش عظیم مردمی» و نمایش همدلی و حمایت از نظام در مقابله با فتنه بازنمایی شد.
• مراجع تقلید و علمای دین نیز در بیانیه‌های جداگانه، اقدامات تخریب‌گرانه و آشوب‌های اخیر را محکوم کرده و بر تفکیک میان اعتراض مشروع و اغتشاش سازمان‌یافته تأکید کردند. آنان با تقدیر از حضور گستردهٔ مردم در راهپیمایی ۲۲ دی، این حضور را نشانهٔ بصیرت و وفاداری ملت به نظام و آرمان‌های انقلاب توصیف کردند. همچنین، از نیروهای مسلح و امنیتی برای حفظ نظم عمومی تقدیر و بر لزوم برخورد قضایی قاطع و بدون اغماض با عوامل آشوب و تخریب اموال عمومی تأکید شد.
• نمایدگان مجلس شورای اسلامی و چهره‌های سیاسی کشور نیز ضمن محکومیت اقدامات خشونت‌آمیز و تخریب اموال عمومی، بر حمایت از تلاش‌های نهادهای امنیتی برای بازگرداندن آرامش تأکید کردند. برخی از این چهره‌ها همچنین با اشاره به اعتراضات اقتصادی، خواستار توجه جدی‌تر به مطالبات معیشتی مردم شدند و پاسخ‌های نهادی به وقایع اخیر را مورد تأیید قرار دادند.
• جامعهٔ ورزشکاران و هیئت‌های مذهبی با انتشار بیانیه‌ای، اقدامات خشونت‌آمیز اخیر را محکوم کرده و ضمن تفکیک اعتراضات مسالمت‌آمیز از آشوب، بر حمایت خود از مردم و ارزش‌های دینی تأکید کردند.

واکنش کشورهای خارجی

گزارش‌های رسانه‌ای بیانگر آن است که بلوک غرب و در رأس آنها ایالات متحدهٔ آمریکا، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های نهادهای بین‌المللی همچون شورای امنیت و شورای حقوق بشر سازمان ملل، بر ضرورت بررسی تحولات داخلی ایران تأکید ورزیدند. این رویکرد که بر مبنای تلقی حوادث به‌عنوان اعتراضات مسالمت‌آمیز استوار بود، از سوی مقامات رسمی ایران به‌عنوان تلاشی برای مداخله در امور داخلی و منزوی‌سازی سیاسی تلقی شد. در این نشست‌ها، نمایندهٔ ایران مواضع واشینگتن را غیرمشروع قلمداد کرده و آن را پوششی برای تحریک به بی‌ثباتی توصیف کرد.

نمایندهٔ ایران در این نشست‌ها درخواست آمریکا را شرم‌آور و غیرمشروع خواند و آن را پوششی برای همدستی واشینگتن در تشویق به خشونت و بی‌ثبات‌سازی توصیف کرد. در مقابل، نمایندگان روسیه این اقدامات را سیرکی پوچ و نمایشی برای تأمین منافع آمریکا ارزیابی کرده و اقدام واشینگتن در دعوت از عناصر ضدایرانی مقیم خود را محکوم کرد. نمایندهٔ چین نیز رویکرد مداخله‌جویانهٔ غرب را مورد انتقاد قرار داد. نمایندهٔ پاکستان با تأکید بر دوستی دیرینه با ایران، ضمن ابراز نگرانی از تخریب اموال عمومی، با رفتارهای گزینشی علیه ایران مخالفت کرد و تحریم‌ها را تشدیدکنندهٔ وضعیت حقوق بشر دانست.

برآیند این تحرکات دیپلماتیک به تصویب قطعنامه‌ای در شورای حقوق بشر علیه ایران منجر شد. از منظر تحلیل‌گران و مقامات تهران، کشورهای غربی در این قطعنامه با چشم‌پوشی از ماهیت تروریستی اغتشاشات و تخریب گستردهٔ زیرساخت‌ها، رویکردی مداخله‌جویانه در پیش گرفتند. به باور تهران، این اقدام مصداق بهره‌برداری ابزاری از حقوق بشر و تلاشی برای فریب افکار عمومی و فشار سیاسی بر جمهوری اسلامی ایران ارزیابی می‌شود.

مواجهه پلیس با اغتشاشات

بر اساس اظهارات مقامات انتظامی، نیروهای پلیس در روزهای ابتدایی حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴ش، با هدف جلوگیری از تشدید خشونت و حفظ جان شهروندان، آغلی از ابزارهای غیرکشنده و روش‌های کنترل جمعیت بهره بردند. با این حال، پس از تشدید حملات مسلحانه و تخریب‌های گسترده از ۱۹ دی، رویکرد انتظامی با قوت بیشتری برای بازپس‌گیری صحنه و مقابله با عناصر مسلح و خرابکار متمرکز شد. در این چارچاب، فرماندهی کل انتظامی با تفکیک میان افرادی که به گفتهٔ وی از روی فریب در آشوب حضور یافته‌اند، از اغتشاشگران سازمان‌یافته و لیدرها، بر دو نوع برخورد متفاوت تأکید کرد. بر این اساس، با گروه اول با رویکردی تساهل‌آمیز و بر اساس شأن نظام جمهوری اسلامی برخورد خواهد شد؛ اما با عاملان و رهبران اغتشاشات مطابق قانون و با شدت عمل رفتار می‌شود. همچنین اعلام شد که تعداد زیادی از اغتشاشگران شناسایی شده‌اند و روند قانونی برای برخورد با آنان به‌صورت مرحله‌ای در حال پیگیری است. در این مرحله، همکاری بخش‌هایی از جامعه با نیروهای امنیتی و انتظامی، به‌عنوان عاملی مؤثر در تثبیت سریع‌تر اوضاع گزارش شده است. به گفتهٔ پلیس این عملیات با محوریت تفکیک معترضان مسالمت‌آمیز از اغتشاشگران مسلح و با هدف بازگرداندن امنیت عمومی به اجرا درآمده است.

پیامدها

پیامدهای اجتماعی

پژوهشگران حوزهٔ جامعه‌شناسی، مهم‌ترین پیامد غیرمادی این حوادث را سایش سرمایهٔ اجتماعی و کاهش سطح اعتماد عمومی در لایه‌های مختلف جامعه می‌دانند. به اعتقاد این محققان، بروز خشونت‌های گسترده در جریان ناآرامی‌ها، فضای بدبینی و دوقطبی‌سازی را میان طیف‌های مختلف اجتماعی تشدید کرده و به امنیت روانی شهروندان آسیب جدی وارد ساخته است. این ناظران تأکید دارند که فعال شدن گسل‌های اجتماعی در چنین بستری، انسجام داخلی را با چالش‌های ساختاری مواجه کرده است.

برخی تحلیلگران بر ابعاد ایجابی این تحولات نیز تأکید کرده و عبور از بحران را منجر به شکل‌گیری نوعی خودآگاهی جمعی در شناسایی و خنثی‌سازی مداخلات خارجی می‌دانند. از این منظر، مواجهه با چالش‌های امنیتی موجب فعال‌سازی ظرفیت‌های انسجام ملی و تقویت همبستگی میان جامعه و حاکمیت در برابر تهدیدات شده است. این تجربهٔ تاریخی با ارتقای تاب‌آوری اجتماعی و بازتعریف وحدت ملی، در نهایت به تحکیم پایه‌های امنیت و همگرایی بیشتر در لایه‌های مختلف جامعه می‌انجامد.

پیامدهای سیاسی

تحلیل‌گران مسائل سیاسی و امنیت ملی، این حوادث را زمینه‌ساز طمع دشمنان برای سرمایه‌گذاری مستمر بر چالش‌های داخلی با هدف تضعیف اقتدار ملی ارزیابی می‌کنند. در بعد بین‌المللی نیز، محققان بر این باورند که رسانه‌های غربی و گروه‌های اپوزیسیون با ارائه روایت‌های جانبدارانه و مخدوش کردن وجههٔ جمهوری اسلامی ایران در افکار عمومی جهان، تلاش کردند تا بستر حقوقی و سیاسی لازم را برای اعمال فشارهای دیپلماتیک و انزوای بین‌المللی کشور فراهم آورند.

پیامدهای اقتصادی

محققان حوزهٔ اقتصاد، بار مالی این رویداد را شامل هزینه‌های مستقیم ناشی از تخریب زیرساخت‌های شهری، ناوگان حمل‌ونقل و اموال عمومی و خصوصی ارزیابی می‌کنند که ارقام قابل توجهی را به بودجه‌های استانی تحمیل کرده است. در کنار این هزینه‌ها، کارشناسان بر زیان‌های غیرمستقیم ناشی از اختلال در اکوسیستم کسب‌وکارهای دیجیتال تأکید دارند که روزانه خسارات هنگفتی به بخش تجارت و خدمات وارد آورده است. از منظر این پژوهشگران، افزایش نااطمینانی و ریسک سرمایه‌گذاری، منجر به ایجاد اثرات انقباضی بر فعالیت‌های مولد اقتصادی در میان‌مدت خواهد شد.

جزئیات خسارات وارده به تفکیک استان‌ها

استان / شهر	مهم‌ترین موارد تخریب و خسارت به زیرساخت‌ها، اموال و اماکن
تهران	۵۰ شعبه بانک (آتش‌سوزی)، ۵۰ دستگاه اتوبوس سوخته، بیش از ۱۰۰۰ خودروی شخصی (آتش‌سوزی)، ۵۴ دستگاه خودروی آتش‌نشانی، ۵۰ دستگاه آمبولانس (تخریب و ضرب‌وشتم رانندگان)، ۳۴ مسجد و حسینیه، حمله به کلانتری‌ها، پاسگاه‌ها و پایگاه‌های بسیج، تخریب ایستگاه‌های BRT و علائم راهنمایی.
گیلان (رشت)	۵۰۰ مغازه بخش خصوصی، ۱۳ مسجد، ۱۶ شعبه بانک، ۱۱ اداره دولتی، ۱۷ خودرو آتش‌نشانی، ۱ درمانگاه، ساختمان دادگستری، ۱ پل هوایی و تعدادی منازل مسکونی.
خراسان رضوی (مشهد)	۱۲ اتوبوس (نابود شده)، ۲ اتوبوس (خسارت سنگین)، ۱ ایستگاه آتش‌نشانی، ۳ خودرو آتش‌نشانی، تجهیزات ۶۰ تقاطع و میدان اصلی، بخشی از مترو.
اصفهان	۵ دستگاه اتوبوس (سوخته)، ایستگاه‌های اتوبوس، علائم راهنمایی، سیستم‌های هوشمند حمل‌ونقل و قطع شبکه فیبر نوری.
فارس (شیراز)	ایستگاه‌های مترو و اتوبوس، علائم رانندگی، چراغ‌های راهنمایی و کلیه تأسیسات حوزه ترافیکی.
کرمان	۲۵۰ اصله درخت، ۸۰درصد مبلمان شهری، ۱۵ ایستگاه اتوبوس، ۱۰۰ مخزن زباله، ۲ خودرو آتش‌نشانی و دوربین‌های پایش تصویری.
همدان	۲۰ دستگاه اتوبوس، ۱۲ دوربین ترافیکی، ۱۲۰ تابلو معرفی معابر، یک طبقه از ساختمان شهرداری منطقه ۳ و نرده‌های بلوارها.
گلستان (گرگان و آزادشهر)	تخریب کامل ساختمان فرمانداری، ساختمان ۴ بانک، ۸۳ دستگاه خودپرداز، ۸ فروشگاه زنجیره‌ای، ۳۰ خودرو و ساختمان دادسراها.
مرکزی (اراک)	اموال و اماکن عمومی، زیرساخت‌های شهری و خدمات عمومی.
چهارمحال و بختیاری (شهرکرد)	۲ دستگاه اتوبوس، ۲ خودرو آتش‌نشانی، تجهیزات ترافیکی، تابلوهای برق، فضای سبز و بهسازی‌های دیواری.
لرستان (خرم‌آباد)	۱۵۰ سطل زباله مکانیزه.
خوزستان (ایذه)	انبار امدادی و پشتیبانی هلال احمر، ۵ خودروی امدادی و ۱ دستگاه آمبولانس.
کرمانشاه (اسلام‌آباد غرب)	ساختمان اداره پست، تجهیزات و سرورها، غارت و آتش زدن بسته‌های پستی و مرسولات مردم.

ماهیت حقوقی و ابعاد

بر اساس تحلیل مقامات قضایی و امنیتی ایران، حوادث سازمان‌یافتهٔ روزهای ۱۸ تا ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ش مشتمل بر طیف گسترده‌ای از جرائم از جمله اقدام علیه امنیت ملی، محاربه، افسادفی‌الارض، جاسوسی، تبانی با دشمن، همکاری با رژیم صهیونیستی، قتل، ایراد ضرب و جرح عمدی، تحریک به خشونت، تخریب و سوزاندن اموال عمومی و خصوصی، توهین به مقدسات و اقدام مسلحانه نسبت به مأموران بود. از منظر نظام حقوقی ایران، ماهیت سازمان‌یافته و مسلحانهٔ این اقدامات که با قصد برهم‌زدن اساس نظم عمومی و حاکمیت صورت گرفت، ذیل عنوان بغی (شورش مسلحانه) یا محاربه قابل تعریف و تعقیب است.

تعقیب کیفری

مرکز وکلای قوه قضائیه با تبیین حوادث ۱۸ تا ۲۱ دی‌ماه به‌عنوان روز سیزدهم از جنگ 12 روزه، از ثبت شکوائیۀ کیفری علیه حدود ۵۰ شخصیت حقیقی و حقوقی خبر داد؛ این پیگیری قضایی شامل مقام‌ها و نهادهای دولتی ایالات متحده، بنیاد پهلوی، برخی رسانه‌های فارسی‌زبان برون‌مرزی و سلبریتی‌های مقیم خارج از کشور است که با اتهاماتی نظیر هدایت شبکه‌های سازمان‌یافته، قاچاق اسلحه، پول‌شویی و تحریک مستقیم به خشونت عریان تحت تعقیب قرار گرفته‌اند تا در کنار رسیدگی کیفری، فرآیند مطالبۀ جبران خسارات وارده به زیرساخت‌های شهری، ناوگان امدادی و اماکن مذهبی نیز طی شود.

منابع

• «آزمون هوشیاری و انسجام مردم در مقابل دسیسه‌های دشمنان»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۴ش.
• «اجتماع مردم مشهد در پی اهانت به پرچم مقدس ایران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 18 دی 1404ش.
• «اسامی کشته‌هایی که زنده شدند! + عکس»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 19 بهمن 1404ش.
• «آسیب‌شناسی آماری ناآرامی‌های اخیر در کشور؟»، خبرگزاری رکنا، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «آسیب‌شناسی حوادث اخیر بر اساس داده های 25 هزار بازداشتی»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 8 بهمن 1404ش.
• «آشوبگران چه میزان آسیب به اموال عمومی وارد کرده‌اند؟ / آمار تجمیعی حجم خسارات وارده به استان‌ها در حوادث تروریستی اخیر»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «اعترافات برخی از عناصر بازداشت‌شده در جریان اغتشاشات اخیر، از آموزش‌های سازمان‌یافته برای ایجاد درگیری پرده برمی‌دارد.»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 30 دی 1404ش.
• «اعتراف تل‌آویو به حمایت تسلیحاتی سرویس‌های خارجی از اغتشاشات ایران»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 25 دی 1404ش.
• «اعتراف رئیس سابق سیا: ماموران موساد در بین معترضان ایرانی حضور دارند»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1404ش.
• «اغتشاشات دی‌ماه از کجا سرچشمه گرفت؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «اقدامات موساد، سازمان سیا و ام‌آی۶ در ایران، همگی توسط دونالد ترامپ حمایت می‌شوند»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 27 دی 1404ش.
• «ایران‌ستیزان چگونه آتش اغتشاشات را شعله‌ور کردند؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «ایرانیان از هر قومیتی بار دیگر شانه به شانه هم ایستادند»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۴۰۴ش.
• «بازار رشت همچنان در شوکِ آتش»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: دی 1404ش.
• «برآورد خسارت اقتصادی اغتشاشات دی ۱۴۰۴»، وب‌سایت چارسوی اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «بیانیه جامعه ورزش در محکومیت اغتشاشگران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۴ش.
• «بیانیه شورای امنیت کشور دربارهٔ ناآرامی‌های دی‌ماه: یک جنایت تمام عیار علیه ملت ایران شکل گرفت»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «بیانیه هشدارآمیز انجمن جامعه‌شناسی ایران دربارهٔ ناآرامی‌های اخیر؛ جامعه وارد چرخه‌ای از خشونت فزاینده شده است»، وب‌سایت آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «پاسخ رسمی سفارت ایران به رسانه‌های غربی دربارهٔ ناآرامی‌های اخیر»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «پلیس در اغتشاشات اخیر از سلاح گرم استفاده نکرده است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «پشت‌پرده یارگیری فرقه‌های تروریستی مسلح در اغتشاشات/ عامل موساد به دنبال نفوذ اجتماعی در تهران!+ تصاویر»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: 11 بهمن 1404ش.
• «تأکید معاون اول قوه قضاییه بر برخورد قاطع با عوامل اغتشاشات»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «تحلیل جمیله کدیور از ناآرامی‌های اخیر/ پسر شاه را با چه هدفی وارد ماجرا کردند؟ / پادگان رسانه‌هایی چون اینترنشنال با مهندسی خشم مردم و «ساده‌سازی» عبور از جمهوری اسلامی، بر تکرار «سرنگونی قریب‌الوقوع» و «نبرد نهایی» تمرکز کردند»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «ترامپ از جان ایران چه می‌خواهد؟»، وب‌سایت نور نیوز، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1404ش.
• «تعداد شهدا و جان‌باختگان حوادث تروریستی اخیر اعلام شد»، خبرگزاری تسینم، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ا۴۰۴ش.
• «جزئیات جدید از خسارات اغتشاشات در کشور»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «حضور مزدوران خارجی در اغتشاشات اخیر / از کومله و جیش الظلم تا گروهک رجوی»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 1 بهمن 1404ش.
• «در ۱۸ و ۱۹‌ دی‌ماه چه اتفاقی در کشور افتاد؟»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: 23 دی 1404ش.
• «دست‌های آشکار پشت آشوب»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «دی ۱۴۰۴؛ اغتشاشات مهندسی‌شده با محور اقتصاد، جنگ شناختی و فاز مسلحانه»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «دی ۱۴۰۴ در ایران چه گذشت؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «روز سیزدهم از جنگ ۱۲ روزه»، وب‌سایت روزنامۀ فرهیختگان، تاریخ درج مطلب: 20 دی 1404ش.
• «رهبر انقلاب: فتنه اخیر شبیه به کودتا بود؛ سردسته‌های اغتشاشات در بالا بردن تعداد جان‌باختگان موفق شدند، دل انسان برای این جوانان غافل و بی‌توجه می‌سوزد»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «سلبریتی‌هایی که مردم را قربانی پروژه آشوب کردند»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 4 بهمن 1404ش.
• «شعار نمایندگان مجلس در محکومیت اغتشاشات اخیر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۴ش.
• «شکایت کیفری مرکز وکلا علیه ترامپ و پهلوی در ارتباط با اغتشاشات اخیر»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 30 دی 1404ش.
• «طی اغتشاشات ۳۴ مسجد به آتش کشیده شد/ حمله به مراکز نظامی خط قرمز است»، ایران آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۴۰۴ش.
• «فرسایش اعتماد عمومی مهم‌ترین علت اعتراض خیابانی است/ بی‌اعتبارسازی نخبگان یعنی انسداد سیاسی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «فیلم | اغتشاشگران به چند حوزه علمیه حمله کردند؟»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: 2 بهمن 1404ش.
• «فیلم/ سردار رادان خطاب به اغتشاشاگران: خودتان را تسلیم کنید»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۴ش.
• «کالبدشکافی فتنه ۱۴۰۴ از منظر امنیت اجتماعی؛ اعتمادسازی کلید حل مسئله است»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: 21 بهمن 1404ش.
• «ماجرای طراحی یک جنگ تمام عیار شهری چه بود؟ | ۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 7 بهمن 1404ش.
• «مأموریت رسانه‌ای صداوسیما برای روشنگری ریشه‌های اغتشاشات اخیر و حفظ انسجام ملی»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۴ش.
• «مواضع مراجع تقلید و علما در محکومیت اقدامات اغتشاشگران»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: 27 دی 1404ش.
• «میزان تخریب‌ها و خسارت به اموال عمومی و خصوصی در ناآرامی‌های دی ماه ۱۴۰۴ به تفکیک استان‌ها مشخص شد + تصاویر»، خبرگزاری جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۴۰۴ش.
• «نسخه تجویزی قانون برای برخورد با اغتشاشگران»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «واکنش هیئات و تشکل‌های دینی به اغتشاشات؛ پای کار اسلام و انقلاب هستیم»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۴ش.
• «یازدهمین روز اعتراض‌ها؛ معترضان در ده‌ها شهر ایران شعار ضدحکومتی سر دادند»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 17 دی 1404ش.