سید مجتبی خامنه‌ای

سید مجتبی خامنه‌ای؛ سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران.

سید مجتبی حسینی خامنه‌ای روحانی ایرانی است که در پی درگذشت سیدعلی خامنه‌ای در جریان حملات ترکیبی آمریکا و رژیم صهیونیستی در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش، با رأی مجلس خبرگان رهبری به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد. او دومین فرزند رهبر پیشین انقلاب اسلامی است که تحصیلات حوزوی خود را در تهران و قم پیگیری کرد و سال‌ها به تدریس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم اشتغال داشت. پیشیهٔ حضور در جبهه‌های جنگ تحمیلی در سال‌های نوجوانی، تحصیل در نزد اساتید برجستهٔ حوزه و سال‌ها فعالیت علمی و پژوهشی از جمله ویژگی‌های شخصیتی او به‌شمار می‌رود. انتخاب او در شرایط جنگی و با وجود تهدیدات مستقیم صورت گرفت و با حمایت گستردهٔ نهادهای داخلی و واکنش‌های بین‌المللی همراه بود، اما انتقاداتی مبنی بر موروثی‌شدن رهبری و نادیده‌گرفته‌شدن وصیت پدرش نیز مطرح شد.

زندگی‌نامه

تولد و کودکی

سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای در ۱۷ شهریور ۱۳۴۸ش در مشهد متولد شد. او دومین فرزند از شش فرزند سیدعلی خامنه‌ای و منصوره خجسته باقرزاده است. دوران کودکی و نوجوانی وی هم‌زمان با فعالیت‌های سیاسی پدرش در جریان مبارزه با حکومت پهلوی سپری شد. او پس از پایان تحصیلات دبیرستان در مدرسه علوی تهران، وارد حوزه علمیه قم شد.

خاندان

خاندان سید مجتبی خامنه‌ای از خانواده‌های روحانی و شناخته‌شده ایران است و نسب آنان به امام سجاد می‌رسد. پدربزرگ او، سید جواد خامنه‌ای، از علمای زاهد و مدرس برجسته حوزهٔ علمیه مشهد به‌شمار می‌رفت و از شاگردان میرزای نائینی و آقا ضیاء عراقی بود. پدرش، سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، از مبارزان پیش از انقلاب و از یاران نزدیک امام خمینی به‌شمار می‌رود و سال‌ها زندان، تبعید و شکنجه را تجربه کرده است. مادربزرگ وی بانویی آشنا با قرآن، حدیث و ادبیات بود که در مبارزات خانوادگی علیه حکومت پهلوی با فرزندانش همگامی داشت. جد مادری او، سید هاشم میردامادی، از شاگردان آخوند خراسانی و از مفسران قرآن بود که در جریان سیاست کشف حجاب دوران رضاخان تبعید شد. برخی معتقدند رشد و تربیت در چنین محیط خانوادگی، زمینه‌ساز شکل‌گیری شخصیت علمی، اخلاقی و سیاسی او شد.

ازدواج

سید مجتبی خامنه‌ای در 1376ش با زهرا حداد عادل، دختر غلامعلی حداد عادل، رئیس اسبق مجلس شورای اسلامی، ازدواج کرد. این ازدواج همزمان با اقامت دوم وی در قم جهت ادامۀ تحصیلات حوزوی صورت گرفت. به‌گفتهٔ حداد عادل، این ازدواج با سادگی و بدون تشریفات خاصی انجام شد و هزینۀ حلقۀ عروسی حدود ۶۰۰ هزار تومان بوده است. حاصل این ازدواج سه فرزند به نام‌های محمدباقر، فاطمه و محمدطاها است. بر اساس گزارش‌ها، زهرا حداد عادل در جریان حمله آمریکا و اسرائیل به محل اقامت سیدعلی خامنه‌ای، شهید شده است.

ویژگی‌های شخصیتی

برخی گزارش‌ها ویژگی‌های شخصیتی سید مجتبی خامنه‌ای را متأثر از سبک زندگی و شیوه تربیتی پدرش، سیدعلی خامنه‌ای، توصیف کرده‌اند. در این روایت‌ها از گرایش او به ساده‌زیستی یاد شده و برای نمونه گفته می‌شود در آپارتمانی حدود ۷۰ متری زندگی می‌کرده است. شماری از نزدیکان نیز او را فردی متواضع و پرهیزکار توصیف کرده‌اند که در برابر اتهام‌ها و انتقادها معمولاً سکوت اختیار می‌کند. غلامعلی حداد عادل، پدر همسر او، نیز در اظهاراتی با اشاره به سال‌های آشنایی با وی، این ویژگی‌ها را بازتابی از تربیت خانوادگی در خانواده آیت‌الله خامنه‌ای دانسته است.

از دیگر ویژگی‌هایی که در برخی گزارش‌ها و توصیف‌ها درباره او مطرح شده است، می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• تداوم‌بخشی به گفتمان سیدعلی خامنه‌ای: در برخی تحلیل‌ها از او به‌عنوان فردی یاد شده است که در امتداد گفتمان ایران قوی و رویکردهای مطرح‌شده از سوی رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران قرار دارد.
• ارتباط با سنت علمی حوزه: برخی منابع او را از پرورش‌یافتگان حوزه‌های علمیه دانسته و به پیوند او با سنت علمی و اخلاقی این نهاد اشاره کرده‌اند.
• تعامل با نخبگان و دانشگاهیان: در برخی توصیف‌ها از ارتباط و آشنایی او با محافل دانشگاهی و نخبگانی و توجه به مسائل علمی و تخصصی یاد شده است.
• تجربه در حوزه حکمرانی: در برخی تحلیل‌ها از برخورداری او از تجربه در موضوعات مرتبط با مسائل کلان حکمرانی و مشارکت در فرایندهای مشورتی سخن گفته شده است.

حضور در جبهه جنگ

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، سید مجتبی خامنه‌ای در دوران نوجوانی و هم‌زمان با تحصیل دروس مقدماتی حوزوی در مدرسه علمیه مجتهدی تهرانی، مدتی در جبهه‌های جنگ ایران و عراق حضور داشته است. آغاز این حضور به حدود ۱۷ سالگی او بازمی‌گردد. وی در این دوران به عضویت گردان حبیب‌بن‌مظاهر از لشکر ۲۷ محمد رسول‌الله درآمد.

منابع مختلف از مشارکت او در چند عملیات نظامی، از جمله بیت‌المقدس ۲، ۳ و ۴، والفجر ۱۰ و مرصاد یاد کرده‌اند. بنا بر برخی خاطرات فرماندهان جنگ، او در عملیات بیت‌المقدس ۳ با وجود توصیه‌های حفاظتی در کنار نیروهای خط مقدم حضور یافت و ترجیح داد با نام مستعار حسینی معرفی شود. در روایت برخی منابع، به نگرانی فرماندهان از احتمال اسارت وی اشاره شده است؛ به‌گونه‌ای که سیدعلی خامنه‌ای، پدر او، بنا بر نقل‌هایی، شهادت فرزندش را بر اسارت وی ترجیح داده بود تا از بهره‌برداری تبلیغاتی دشمن جلوگیری شود.

گزارش‌ها درباره حضور او در جبهه، از گرایشش به ساده‌زیستی، دوری از انظار و اقامه نماز در نقاط خلوت اردوگاه‌ها یاد کرده‌اند. در عملیات مرصاد نیز گفته می‌شود عمدتاً در زمینه جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات برای فرماندهان میدانی فعالیت داشته است.

تحصیلات و سوابق علمی

دوران تحصیل و اساتید

آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای دروس مقدماتی حوزوی را در مدرسهٔ علمیه مجتهدی تهرانی گذراند. او پس از پایان جنگ در سال ۱۳۶۸ش برای ادامه تحصیل به قم رفت و تا سال ۱۳۷۱ش در این شهر به تحصیل پرداخت. سپس به مدت پنج سال در تهران اقامت داشت و از سال ۱۳۷۶ش بار دیگر به قم بازگشت. وی دروس سطح عالی حوزه را نزد استادانی چون علی احمدی میانه‌جی، رضا استادی و حسین اوسطی فراگرفت. او همچنین در دوره دروس خارج فقه و اصول از درس شماری از استادان برجسته حوزه‌های علمیه بهره برده است؛ از جمله: سیدعلی خامنه‌ای، جواد تبریزی، حسین وحید خراسانی، سیدموسی شبیری زنجانی، آقامجتبی تهرانی و محمد مؤمن قمی.

تدریس در حوزه علمیه

فعالیت آموزشی سیدمجتبی خامنه‌ای از مدرسه علمیه مجتهدی تهران آغاز شد. او از ۱۳۷4ش به تدریس متون فقهی و اصولی پرداخت. او ابتدا کتاب‌های معالم‌الاصول و سپس مجموعه حلقات اثر محمدباقر صدر را تدریس کرد و از سال ۱۳۷۷ش تدریس رسائل و مکاسب را در حوزه علمیه قم ادامه داد. دروس خارج فقه و اصول وی از حدود سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹ش به‌صورت عمومی برگزار شد و طبق گزارش‌ها با استقبال گسترده طلاب همراه بود.

برخی منابع ویژگی‌هایی برای تدریس او بیان کرده‌اند که موجب استقبال گسترده طلاب شده است. از جمله این ویژگی‌ها می‌توان به اتخاذ شیوه‌ای متمایز در ارائه مباحث اشاره کرد؛ روشی که با طرح نکات تفسیری قرآن در آغاز جلسات آغاز می‌شود و سپس با عرضه‌ای منظم و نظام‌مند از مباحث فقهی و اصولی ادامه می‌یابد. وی در چارچوب این سبک، طلاب را به نقد علمی و گفت‌وگوی آزاد درباره مبانی گذشتگان ترغیب می‌کرد و بخشی از فروعات فقهی را برای ارائه و تحلیل به خود آنان واگذار می‌کرد تا توانایی استنباط و ارزیابی آنان تقویت شود. افزون بر این، برگزاری نشست‌های علمی خارج از قالب رسمی درس نیز از دیگر مؤلفه‌های روش آموزشی او دانسته شده است.

در سال ۱۴۰۲ش با وجود ثبت‌نام بیش از ۱۳۰۰ نفر برای شرکت در دروس وی، خامنه‌ای به‌طور ناگهانی تعطیلی کلاس‌ها را اعلام کرد. او علت این تصمیم را مسئله‌ای شخصی و معنوی عنوان کرد و از شاگردان خواست به سایر اساتید حوزه مراجعه کنند. این اقدام بازتاب‌های گوناگونی در رسانه‌ها داشت؛ برخی آن را با مسائل امنیتی و گمانه‌زنی‌های مربوط به جانشینی پدرش مرتبط دانستند، در حالی که سعید صلح میرزایی، عضو مجلس خبرگان، در واکنشی این تصمیم را نشانه نهایت پرهیزکاری او و اقتدا به سنت اخلاقی علمای پیشین دانست که در موارد خاص برای تهذیب نفس، درس پرمخاطب خود را تعطیل می‌کنند.

ویژگی‌های علمی

روش فکری او بر پایه دیدگاه‌های فقهی و اصولی شماری از فقیهان برجسته شیعه، از جمله شیخ انصاری، آخوند خراسانی، محقق نائینی و سیدروح‌الله خمینی شکل گرفته است. در شیوه پژوهش و استنباط فقهی وی، توجه ویژه‌ای به آثار اصحاب ائمه، آرای فقیهان نخستین امامیه و درک رایج و پذیرفته‌شده در دوران معصومان دیده می‌شود.

در برخی منابع، ویژگی‌های علمی زیر برای او گفته شده است:

1. ارائه دیدگاه‌ها و تقریرات نو در برخی مباحث مبنایی فقه و اصول، از جمله در موضوعاتی مانند حقیقت و ماهیت حکم شرعی، مراتب حکم، ملاکات احکام، تعدد حکم و مسئله رجوع قیود؛
2. طرح رویکردی در فرایند استنباط که بر نقش ارتکاز عصر معصوم و توجه جدی به میراث روایی و فقهی اصحاب ائمه و آراء فقهای متقدم امامیه تأکید دارد؛
3. تسلط بر مکاتب فقهی و اصولی برجسته حوزه، از جمله شیخ انصاری و تلاش برای ارائه چارچوبی منسجم از مبانی فقهی و اصولی.

تجربیات مدیریتی و مطالعاتی

• اشراف بر حکمرانی: وی مطالعاتی در زمینه‌های ثبات اقتصادی، مسکن، تحول در کشاورزی و هوش مصنوعی داشته و با کارگزاران ارشد نظام، جلسات کاری برگزار کرده است.
• ارتباط با جبهه مقاومت: ارتباط مستمر با فرماندهان نظامی و رهبران جبههٔ مقاومت از جمله سیدحسن نصرالله و قاسم سلیمانی از دیگر ابعاد فعالیت‌های وی گزارش شده است.
• تقویت مراکز فقهی: وی به تأسیس و پشتیبانی از مدارس فقهی و مراکز علمی با هدف تقویت بنیهٔ فقاهت در حوزه علمیه قم اقدام کرده است.

تحریم توسط آمریکا

در ۱۳ آبان ۱۳۹۸ش وزارت خزان‌هداری آمریکا سیدمجتبی خامنه‌ای را به همراه ۸ تن از نزدیکان رهبر ایران تحریم کرد. ایران همان روز با صدور بیانیه‌ای این اقدام را محکوم و آن را نشانۀ اعتیاد آمریکا به تحریم و تلاشی برای فرار از سرخوردگی در برابر ملت ایران توصیف کرد. سخنگوی وزارت خارجه با اشاره به توافق‌نامه الجزایر (۱۹۸۱م)، این تحریم‌ها را قلب واقعیت و تحریف تاریخ خواند.

گمانه‌زنی‌ها پیرامون سید مجتبی خامنه‌ای

دربارهٔ سید مجتبی خامنه‌ای در سال‌های اخیر گزارش‌ها و دیدگاه‌های متفاوتی در رسانه‌ها و منابع مختلف مطرح شده است. این دیدگاه‌ها عمدتاً به وضعیت معیشتی، فعالیت‌های سیاسی، اقتصادی و خانوادگی او مربوط می‌شود و ارزیابی‌ها در این زمینه‌ها گوناگون است.

وضعیت زندگی و فعالیت اقتصادی: برخی رسانه‌های منتقد، به وجود ثروت و دارایی‌های کلان در خارج از کشور از جمله حساب‌های میلیاردی در بانک‌های لندن اشاره کرده‌اند. بنا بر گزارش منابع نزدیک به او و مشاهدات طلاب، وی به ساده‌زیستی شناخته می‌شود و در واحدی مسکونی معمولی سکونت دارد. ادعاهایی نیز درباره برخورداری از امکانات رفاهی ویژه، از جمله نقل اسب شخصی با هواپیما انتشار یافته است که تاکنون هیچ سند و مدرکی در رسانه‌ها برای آن ارائه نشده است. برخی رسانه‌ها از ارتباط او با شرکت‌های بزرگ و فعالیت در حوزه نفت و ارتباطات سخن گفته‌اند و او را مالک شرکت ایرانسل می‌دانند. اما در بیانیه‌ها و گفتارهای رسمی بر این نکته تأکید شده که فرزندان رهبر جمهوری اسلامی از هرگونه فعالیت اقتصادی خصوصی بازداشته شده‌اند و تاکنون هیچ مدرکی رسمی در این زمینه منتشر نشده است.

مسائل خانوادگی: برادر همسر سید مجتبی خامنه‌ای، در توصیف روابط خانوادگی او، از اخلاق‌مداری، آرامش رفتاری، ساده‌زیستی عاطفی، انسجام فضای خانوادگی سخن گفته است. درباره محل تولد فرزندان او، نقل‌هایی درباره هزینه یک میلیون پوندی در انگلیس برای تولد فرزند منتشر شده است. منابع پزشکی داخلی و نزدیکان وی، تولد فرزند او را در یکی از بیمارستان رسالت تهران تأیید کرده‌اند و این گزارش‌ها را فاقد پشتوانه پزشکی و سند معتبر دانسته‌اند.

فعالیت سیاسی و مدیریتی: با وجود اینکه به‌ادعای منابع داخلی هیچ مدرکی در رسانه‌ها درباره مشارکت سازمان‌یافته یا فعالیت اجرایی سیاسی او وجود ندارد، اما برخی مدعی نقش‌ داشتن او در پشتیبانی از جریان‌های انتخاباتی انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ش شده‌اند. برخی رسانه‌ها نیز از نقش مدیریتی او در نهادهای نظامی و امنیتی مثل سپاه پاسداران سخن گفته‌اند. به‌گفته محمدحسین خوش‌وقت برادر همسر مصطفی خامنه‌ای، به‌دلیل شباهت رفتاری و فکری سیدمجتبی به پدرش سیدعلی خامنه‌ای، گاهی او مورد مشورت در زمینه مسائل مختلف کشور از سمت مسؤلین قرار گرفته است.

صلاحیت علمی: به‌گفته برخی رسانه‌ها مجتبی خامنه‌ای در میان روحانیان ایران به عنوان یکی از چهره‌های رده‌بالای مذهبی شناخته نمی‌شود. او در حوزه علمیه قم نزد چند روحانی تحصیل کرده، اما عنوان «آیت‌الله» ندارد. برخی دیگر از رسانه‌های خارجی گزارش داده‌اند که در رسانه‌های حوزوی «آیت‌الله» معرفی شده است. گزارش‌های مختلفی از تدریس و دیدگاه‌های علمی او منتشر شده است. در این گزارش‌ها با اشاره به تدریس وی در سطح درس خارج گفته‌اند در سیستم حوزه علمیه شیعه، درس خارج فقه عالی‌ترین درس در سطوح آموزشی این نهاد دینی و مذهبی به شمار می‌رود و عموما افرادی که در چنین سطحی تدریس می‌کنند در ادامه به عنوان مرجع تقلید شیعیان مطرح می‌شوند.

انتخاب به رهبری

پس از ترور سیدعلی خامنه‌ای در جریان حملات ترکیبی آمریکا و رژیم صهیونیستی در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش مجلس خبرگان رهبری فرایند انتخاب رهبر جدید را آغاز کرد. این فرایند در شرایط جنگی و با وجود حملات به دبیرخانهٔ مجلس خبرگان در قم انجام شد. این مجلس در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش با صدور بیانیه‌ای رسمی، از انتخاب سید مجتبی حسینی خامنه‌ای به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران با ۷۵ درصد آراء خبر داد. شباهت زیاد سیدمجتبی خامنه‌ای به پدرش از نظر رفتاری، علمی، سیاسی و سبک زندگی، ویژگی بارز او در میان سایر گزینه‌های رهبری توصیف شده است. به نظر تحلیلگران این شباهت که با اشراف بر امور کشور همراه است، سبب شده بود تا او بیشترین مقبولیت را در اذهان عمومی و فضای مجازی نیز داشته باشد.

بعد از انتخاب سید مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر سوم، معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه در پیامی، وی را دارای ویژگی‌های زیر توصیف کرده است: فقیه و مجتهد زبده، نوآور، مسلط بر اصول و مبانی استنباط، شجاع، ساده‌زیست و بی‌تکلف، شهرت‌گریز، هوشمند و ژرف‌اندیش، دارای ذهن نقاد و بصیر، دایرةالمعارف علوم و معارف اسلامی، وارث فضایل اخلاقی، آگاه از نظام حکمرانی و روابط بین‌الملل، دارای تجربهٔ مدیریتی، برخوردار از تجربه مشاورهٔ در کنار پدر گرامی.

بازتاب رسانه‌ای

انتخاب سید مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران توسط مجلس خبرگان، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت. برای مثال شبکه‌های خبری و پایگاه‌های معتبر جهانی از جمله سی‌ان‌ان، رویترز، الجزیره، اسپوتنیک، بلومبرگ، فاکس نیوز و نیویورک تایمز این رویداد را در تیترهای اصلی خود پوشش دادند. رسانه‌هایی مانند رویترز بر نادیده‌گرفته‌شدن تهدیدهای آمریکا توسط ایران در این انتخاب تأکید کردند و فایننشیال تایمز نیز این تصمیم را نشانه تداوم راه مقاومت از سوی جمهوری اسلامی دانست.

واکنش‌ها

حوزه واکنش	نهاد / شخصیت	محتوای راهبردی و موضع‌گیری رسمی
حمایت‌های مردمی	تجمعات مردمی از جمله دانشجویان، طلاب، اعضای بسیج، صاحبان مغازه و تجار، مسئولان در سطوح مختلف، نخبگان علمی، علما، امامان جماعت و نماز جمعه	برگزاری تجمعات خودجوش و سازمان‌یافته در میادین اصلی شهرها، سردادن شعارهای حمایتی و اعلام بیعت با رهبری جدید جهت حفظ ثبات ملی.
سران قوا	رئیس‌جمهور، رؤسای مجلس و قوه قضائیه	تبریک انتخاب مشاور امین رهبر شهید، تأکید بر تحکیم وحدت ملی، وجوب شرعی تبعیت از رهبری جدید و آمادگی کامل دولت و دستگاه قضا برای همکاری در شرایط جنگی.
سازمان‌های نظامی و امنیتی	ستاد کل نیروهای مسلح، سپاه، ارتش، فراجا	تجدید میثاق با فرمانده جدید کل قوا، تأکید بر استمرار دکترین دفاعی، آمادگی رزمی برای دفاع از امنیت ملی و وفاداری به آرمان‌های مقاومت.
نهادهای مذهبی و حوزوی	مراجع تقلید و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم	تأکید بر صلاحیت‌های فقهی و جایگاه علمی آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای؛ توصیف این انتخاب به‌عنوان ضامن بقای فقاهت و مایه یأس دشمنان نظام.
شخصیت‌های سیاسی	نمایندگان مجلس شورای اسلامی، رؤسای جمهور پیشین و چهره‌های برجسته	پیام‌های تبریک از سوی سیدمحمد خاتمی، محمود احمدی‌نژاد، حسن روحانی چهره‌هایی چون سیدحسن خمینی، محسن رضایی، سعید جلیلی، صادق آملی لاریجانی و علی لاریجانی، با تأکید بر حفظ انسجام و ثبات کشور.
احزاب و تشکل‌های سیاسی	جریان‌های مختلف از جمله حزب اعتماد، ندای ایرانیان، اعتدال و توسعه، جامعه اسلامی مهندسین	توصیف انتخاب وی به‌عنوان جلوه بلوغ نهادی نظام؛ تأکید بر عقلانیت، اعتدال و انسجام ملی؛ خنثی‌شدن طرح دشمن برای ایجاد آشوب و ضرورت پرهیز از تفرقه در شرایط پساجنگ.
اهالی فرهنگ، هنر و رسانه	هنرمندان، صداوسیما، حوزهٔ هنری، سازمان اوج و ۸۰ هزار هنرمند	اعلام بیعت گسترده با تعابیری چون طلوع دوباره خورشید ولایت و برخاستن ققنوس از خاکستر؛ تأکید بر اشراف تخصصی وی بر هنر تصویری و ادبیات؛ عهد برای تربیت نسل شجاع و پیروزی در نبرد آخرالزمانی رسانه‌ای.
ورزش و جوانان	جامعهٔ ورزشی کشور از جمله کمیته ملی المپیک و پارالمپیک، و و باشگاه‌های استقلال و پرسپولیس	با شعار اهتزاز پرچم در میادین بین‌المللی؛ توصیف انتخاب او به‌عنوان عامل ثبات و اطمینان در شرایط جنگی؛ تأکید باشگاه‌ها بر استمرار هدایت انقلاب در خاندان سادات و علمای بزرگ.
جامعه اهل سنت	ائمه جمعه و علمای برجسته اهل سنت ایران	صدور بیانیه‌های تبریک و وفاداری؛ تأکید بر نقش رهبری در صیانت از وحدت اسلامی، تقریب مذاهب و ایستادگی در برابر تهدیدات مشترک علیه کیان ایران.
قدرت‌های جهانی	روسیه و چین	روسیه (پوتین): تبریک صمیمانه و تأکید بر حمایت راهبردی از تهران. چین: توصیف تحول به‌عنوان موضوع داخلی ایران و تأکید بر احترام به حاکمیت ملی بدون مداخله خارجی.
همسایگان	عراق، تاجیکستان، آذربایجان، ارمنستان و پاکستان	تاجیکستان (امام‌علی رحمان) و آذربایجان (علی‌اف): تأکید بر پیوندهای تاریخی و تمدنی؛ ابراز امیدواری برای پیروزی بر چالش‌ها و توسعه روابط بر پایه احترام متقابل.
محور مقاومت	حزب‌الله لبنان، انصارالله یمن و گروه‌های عراقی	اعلام بیعت رسمی و پیروی از فرامین رهبری جدید؛ تأکید بر استمرار هماهنگی‌های عملیاتی و سیاسی در چارچوب جبهه مقاومت.
آمریکا	دونالد ترامپ	انتخاب مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر جدید اشتباه بود.
رسانه‌های اسراییل	کانال ۱۴ اسرائیل	گزارش تحلیلی مبنی بر شباهت راهبردی رهبری جدید به سلف خویش؛ اذعان به برخورداری وی از ویژگی‌های فقهی و نظامی رهبر فقید و تأکید بر انتخاب از طریق فرآیندهای قانونی و مشورتی.

انتقادها

• برخی انتخاب سید مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبری را موروثی‌شدن این جایگاه قلمداد کرده‌اند؛ در جواب گفته شده است که تحقق مفهوم موروثی‌بودن زمانی است که رهبری سابق به‌صورت مشخص، وی را برای جانشینی خود وصیت کرده باشد. از طرف دیگر انتخاب سید مجتبی خامنه‌ای بر اساس صلاحیت‌های علمی و فقهی توسط مجلس خبرگان صورت گرفته و انتخاب فرزند دوم به جای فرزند ارشد، نشان‌دهندهٔ خروج از قواعد مرسوم توارث است. همچنین با استناد به نمونه‌های تاریخی در نظام‌های دینی مانند انبیا و نواب اربعه، تداوم مسئولیت در میان منسوبین شایسته تنها بر پایهٔ کفایت و ضرورت‌های حکمرانی تبیین می‌شود. از سوی دیگر، پذیرش این مسئولیت نه بر مبنای تمایل شخصی، بلکه به‌عنوان یک تکلیف شرعی و پس از تأکید مراجع عظام تقلید مبنی بر ضرورت‌های زمانه صورت پذیرفته است.
• بر اساس گزارش رسانهٔ بریتانیایی امواج میدیا، انتخاب سید مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران در شرایط جنگی و با وجود مخالفت‌هایی صورت گرفته که از جمله می‌توان به نادیده‌گرفته‌شدن وصیت‌نامهٔ کتبی پدرش مبنی بر معیارهایی چون داشتن تجربهٔ منصب انتخابی که مجتبی فاقد آن بود، اشاره کرد. به گزارش این رسانه، در این فرایند، حسین طائب نقش کلیدی در هدایت جریان جانشینی موروثی داشت که با انتقاد چهره‌هایی مانند علی لاریجانی مواجه شد، اما اشتباه محاسباتی مسعود پزشکیان و اظهارات دونالد ترامپ به نفع تندروها تمام شد.
• به نظر تحلیلگران با توجه به جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی، این مقام همواره از سوی مخالفان و منتقدان خارجی هدف انتقاد و اتهام‌زنی قرار داشته است. در مورد سید مجتبی خامنه‌ای نیز به‌دلیل شباهت رفتاری و سبک زندگی با پدرش، این انتقادات و اتهامات از سوی رسانه‌های معاند و دولت‌های غربی همیشه مطرح شده است. به باور برخی تحلیلگران، هر فرد دیگری نیز که به این جایگاه می‌رسید، فارغ از عملکردش، با موجی از اتهام از سوی همان جریان‌ها مواجه می‌شد، مگر آن‌که گزینه‌ای مورد قبول آمریکا باشد.

منابع

• «آنچه دربارهٔ سید مجتبی خامنه ای باید بدانیم»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مرداد ۱۳۹۳ش.
• «آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای رهبر جدید ایران کیست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای شخصیتی در تقاطع علم، جهاد و سیاست»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «از منتخب خبرگان رهبری تا واکنش مقامات و شخصیت‌های سیاسی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «بازتاب انتخاب رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران در رسانه‌های جهان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «بیعت اهل سنت با سومین رهبر؛ در رکاب رهبربرای سربلندی ایران ایستاده‌ایم»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «بیعت جامعه فرهنگی هنری با رهبر سوم انقلاب اسلامی»، خرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «بیعت جامعه ورزش با سومین رهبر انقلاب/ برای اهتزاز پرچم ایران می‌ایستیم»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «بیعت مدیران و هنرمندان با امام امت؛ پیش به سوی پیشرفت برای ایران قوی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسنفد ۱۴۰۴ش.
• «پاسخ تمام شبهه‌های آینده در مورد رهبری آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «پاشینیان انتخاب مجتبی خامنه‌ای به عنوان رهبر ایران را تبریک گفت»، خرگزاری آناتولی، تاریخ درج مطلب: ۹ مارس ۲۰۲۶م.
• «پیام حسن روحانی دربارهٔ انتخاب سومین رهبر انقلاب»، وب‌سایت صدای میانه، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «پیام‌های تبریک مراجع، شخصیت‌ها و مقامات حوزوی و کشوری درپی انتخاب رهبر جدید انقلاب اسلامی»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «پیام تبریک احمدی‌نژاد خطاب به رهبر انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «تبریک نخست‌وزیر پاکستان به رهبر انقلاب؛ اسلام‌آباد بر تحکیم روابط با تهران تأکید کرد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۹اسفند ۱۴۰۴ش.
• «توضیح عضو مجلس خبرگان دربارهٔ تعطیلی کلاس خارج فقه سید مجتبی خامنه‌ای»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۴۰۳ش.
• «جدیدترین واکنش‌های بین‌المللی به انتخاب رهبر جدید انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «چرا مجتبی خامنه‌ای درس خارج از فقه و اصول خود را تعطیل کرد؟»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۴م.
• «خاتمی: برای رهبر جدید در این مقطع خطیر و سخت آرزوی توفیق دارم»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مهر ۱۴۰۴ش.
• «خاطرات بزرگان دربارهٔ مقام معظم رهبری»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۳۹۰ش؛
• «دربارهٔ مجتبی خامنه‌ای چه می‌دانیم؟»، وب‌سایت دویجه وله، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «رئیس‌جمهور تاجیکستان انتخاب رهبر جدید ایران را تبریک گفت»، خبرگزای تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «رئیس‌جمهور عراق انتخاب رهبر جدید ایران را تبریک گفت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند.
• «روایت رسانه بریتانیایی از انتخاب مجتبی: وصیت‌نامه خامنه‌ای در رد رهبری فرزنش نادیده گرفته شد»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۹ مارس۲۰۲۶م.
• «رهبر انقلاب گفتند اجازه ندهید آقا مجتبی اسیر شود»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «رهبر سوم انقلاب اسلامی معرفی شد؛ بیعت دوباره ملت با ولایت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «رهبری مجتبی؛ از تبریک صمیمانه پوتین تا بیعت گروه‌های نیابتی»، وب‌سایت دویجه‌ولی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «سلیمانی: حلقه مفقوده جهاد تبیین معرفی شخصیت رهبری به نسل جوان است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسنفد ۱۴۰۴ش.
• «سیدمجتبی خامنه‌ای»، وب‌سایت اصلاحات نیوز، تاریخ بازدید: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «مجتبی خامنه‌ای»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بازدید: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «مجتبی خامنه‌ای و مهدی هاشمی همرزمان دوران دفاع مقدس»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۳۸۶ش.
• «مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر انتخاب کرد»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۹ مارچ ۲۰۲۶م.
• «میلیون‌ها ایرانی در مراسم بیعت عمومی با سید مجتبی خامنه‌ای شرکت کردند»، وب‌سایت سبأ، تاریخ درج مطلب: ۹ مارس ۲۰۲۶م.
• «نگاهی به سلوک و ساده‌زیستی مقام معظم رهبری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۳ش.
• «نگاهی گذرا به زندگی‌نامهٔ حضرت آیت‌الله شهید سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش.
• «واکنش ایران به تحریم نزدیکان خامنه‌ای: آمریکا به تحریم‌های یکجانبه اعتیاد دارد»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۴ نوامبر ۲۰۱۹م.
• «واکنش کانال ۱۴ اسرائیل به انتخاب مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر ایران»، وب‌سایت اصلاحات نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «۵ ویژگی منحصر به فرد سومین رهبر انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.