ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران؛ کشتن افراد دارای سمت نظامی، قضایی یا سیاسی در نظام جمهوری اسلامی توسط گروههای تروریستی.
مفهومشناسی
واژۀ ترور برگرفته از واژهٔ فرانسوی Terreur، بهمعنای کشتن مخالفان سیاسی بهصورت ناگهانی است.[۱] پژوهشگران ویژگیهای اصلی ترور را توسل به زور و اقدامات خشونتآمیز برای ایجاد ترس، اقدام بهصورت غیرمشروع، هدفگذاری بر اساس اهداف سیاسی و ایدئولوژیک و همچنین کسب یا حفظ قدرت دانستهاند.[۲] برخی از محققان واژۀهای ذکرشده در متون روایی مانند «فَتْک»، «اِغْتِیال»، «اِرْهاب» و «محاربه» را مترادف با مفهوم ترور میدانند.[۳] به این ترتیب، ترور مسئولان جمهوری اسلامی نیز بهمعنای کشتن افرادی است که در نظام جمهوری اسلامی سمت نظامی یا سیاسی داشتهاند.[۴]
تاریخچه
به گواهی اسناد تاریخی ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران اندکی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران آغاز شد و در سه مرحله ادامه پیدا کرده است:
- مرحله اول از ابتدای 1358ش آغاز شد و بهطور عمده توسط گروه فرقان انجام میگرفت.[۵] نخستین ترور در 3 اردیبهشت 1358ش رخداد و طی آن محمدولی قرنی، رییس ستاد کل ارتش وقت، توسط گروه فرقان در حیاط منزلش کشته شد. وی پیش از انقلاب مدت زیادی بهدلیل فعالیتهای انقلابی خود به زندان افتاد و پس از پیروزی انقلاب با حکم امامخمینی بهعنوان نخستین فرمانده ارتش جمهوری اسلامی ایران منصوب شد.[۶] بعد از آن مرتضی مطهری، محمد مفتح و ترور نافرجام اکبری هاشمی رفسنجانی توسط گره فرقان انجام شد. این مرحله با دستگیری اعضای اصلی فرقان در دی ماه 1358ش خاتمه پیدا کرد.[۷]
- مرحله دوم توسط مجاهدین خلق پس از عزل بنی صدر از مقام ریاستجمهوری با ترور ناکام سیدعلی خامنهای در 6 تیر 1360ش و سپس ترور سیدمحمد بهشتی همراه 72 تن از یاران وی در 7 تیر 1360ش آغاز شد.[۸] ترور محمدعلی رجایی و باهنر و ترور امامان جمعه در دهۀ 60 و پس از پایان جنگ تحمیلی نیز با ترور اسدالله لاجوردی و علی صیاد شیرازی در دهه 1370ش ادامه پیدا کرد. این ترورها توسط مجاهدین خلق و تحت هدایت اسراییل و آمریکا در دهۀ 1380ش برخی مسئولان هستهای ایران را هدف قرار داد.[۹]
- مرحلۀ سوم ترورهای مسئولین جمهوری اسلامی با حملات تروریستی مستقیم اسراییل در 1404ش آغاز شد. ابتدا در 23 خرداد این سال در حملۀ شبانه که دولت جمهوری اسلامی ایران آن را تجاوز اسرائیل به آسمان مقدس ایران توصیف کرد، محمد باقری رییس ستاد مشترک ارتش، حسین سلامی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و تعداد از دیگر از فرماندهان را شتند.[۱۰] در 9 اسفند این 1404ش آمریکا و اسراییل به ایران حمله کردند و سیدعلی خامنهای رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، به همراه جمعی از مسئولان نظامی و انظامی کشور را ترور کردند.[۱۱][۱۲]
زمینهها
پژوهشگران زمینههای ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران را در چارچوب تقابل راهبردی غرب بهویژه ایالات متحده آمریکا و اسراییل با نظام اسلامی تحلیل کردهاند. این تقابل ریشه در تضادهای معرفتشناختی و هستیشناختی دارد؛ جایی که نظام فکری اسلام مبتنی بر خدامحوری در برابر اومانیسم و سکولاریسم غربی قرار گرفته و انقلاب اسلامی با طرح شعارهای ضداستکباری و حمایت از مستضعفان، منافع راهبردی آمریکا و اسرائیل در منطقه را به چالش کشیده است. پژوهشگران نشان دادهاند که این تقابل به کارگیری «دیپلماسی تروریستی» از سوی غرب را در پی داشته که شامل سه مرحله متهمسازی ایران به حمایت از تروریسم، حمایت مالی و تسلیحاتی از گروههای تروریستی علیه ایران و اقدام مستقیم تروریستی است.[۱۳] بر اساس این مطالعات، سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بهعنوان مهمترین گروه تروریستی تحت حمایت غرب، مسئول بیشتر ترورهای مقامات عالیرتبه ایران در اوایل انقلاب بوده است. همچنین اسناد موجود نشان میدهد سرویسهای اطلاعاتی آمریکا و رژیم صهیونیستی در ترور مسئولان و دانشمندان هستهای ایران از جمله دکتر مسعود علیمحمدی، دکتر مجید شهریاری، دکتر مصطفی احمدیروشن و دیگران نقش مستقیم داشتهاند. این پژوهشها همچنین به ابعاد دیگر تروریسم علیه ایران از جمله تروریسم اقتصادی در قالب تحریمهای یکجانبه و تروریسم فرهنگی-رسانهای برای مخدوشسازی چهره ایران اشاره کردهاند که همگی در راستای توقف پیشرفتهای علمی و فروپاشی نظام اسلامی طراحی شدهاند.
ایران پس از انقلاب در ۱۳۵۷ش در حمایت از فلسطین، رابطه خود با اسرائیل را قطع و سفارت اسرائیل را به سفارت فلسطین تبدیل کرد. مبارزه با رژیم صهیونیستی و حامیانش و حمایت از فلسطین از ارکان اصلی سیاستهای راهبردی و موضع همیشگی جمهوری اسلامی ایران شمرده شده است. مخالفت و دشمنی ایران با رژیم صهیونیستی را به جهت نامشروع، جعلی و غاصب بودن آن رژیم و ایجاد این رژیم برای سلطه بر جهان اسلام بیان کردهاند. به دلیل دشمنی ایران با اسرائیل پس از سال ۱۳۵۷ش، اسرائیل بارها علیه ایران کارشکنی کرده و دانشمندان و شخصیتهای ایرانی متعددی را ترور کرده است.
این دشمنی در سال 1979، زمانی كه ایرانیان شاه را كه مورد حمایت آمریكا بود سرنگون كردند، شروع شد. شاه همان كسی بود كه پس از سرنگونی نخست وزیر ایران، محمد مصدق، كه به صورت دمكراتیك انتخاب شده بود و آمریكا و انگلیس را با ملی كردن صنعت نفت به زحمت انداخته بود، با كودتا دوباره به قدرت بازگشته بود. از زمان سرنگونی شاه، واشنگتن به دنبال جنگ با ایران بوده است، چه از طریق دست نشانده ای مثل صدام حسین و چه از راه تحریم، كودتا، جنگ سایبری و چه از طریق تهدید به حمله نظامی. هدف این است كه ایران دوباره زیر سلطه آمریكا قرار گیرد. پایان دادن به برنامه هسته ای ایران یا اگر بخواهم دقیق تر بگوییم تولید سوخت هسته ای در داخل، تنها بخشی از هدفی بزرگتر است.[۱۴]
تروریسم در ایران توسط حکومت پهلوی و گروههای دست نشانده آمریکا گسترش یافت. به نوشته برخی منابع حدود 35 گروه تروریستی در ایران شکل گرفت.[۱۵]
اهداف
هدف ترورها به زانودر آوردن بود با حذف فرماندهان و مقامات و مهم جمهوری اسلامی و دانشمندان هسته ای. حذف ارامش و امنیت از مردم با ایجاد رعف افکنی و بمب گذاری در بین مردم[۱۶]
ترور با عملیات انتحاری
تعدادی از مسئولان از جمله مدنی، محمد صدوقی و هاشمی نژاد با علمیات انتاری ترور شدند[۱۷]
مسئولان ترورشده
| ردیف | نام و نام خانوادگی | تاریخ ترور | مکان ترور | مسئولیت در نظام جمهوری اسلامی | متهم/فرد/گروه/ کشور ترورکننده |
|---|---|---|---|---|---|
| محمدولی قرنی | 3 اردیبهشت 1358ش | تهران | رییس ستاد کل ارتش اسلامی جمهوری اسلامی ایران | گروه فرقان[۱۸] | |
| مرتضی مطهری | 11 اردیبهشت 1358ش | قم | رییس شورای انقلاب اسلامی | گروه فرقان[۱۹] | |
| هاشمی رفسنجانی (ترور ناموفق) | ۴ خرداد 1358ش | تهران/ در منزل شخصی | عضو شورای عالی انقلاب اسلامی | گروه فرقان[۲۰] | |
| محمد مفتح | عضو شورای گسترش آموزش عالی کشور
و سرپرستی دانشکده الهیات دانشگاه تهران |
گروه فرقان[۲۱] | |||
| سیدعلی خامنهاای (ترور ناموفق) | ۶ تیر ۱۳۶۰ش | تهران/در مسجد ابوذر | |||
| علیاصغر آقازمانی | 7 تیر 1360ش | مسئول دفتر هاشمی رفسنجانی | سازمان مجاهدین خلق | ||
| جواد اسداللهزاده | 7 تیر 1360ش | معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی | سازمان مجاهدین خلق | ||
| رحمان استکی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم شهرکرد در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | ||
| هادی امینی | 7 تیر 1360ش | از سرپرستان بنیاد مستضعفان | سازمان مجاهدین خلق | ||
| حسن اجارهدار | 7 تیر 1360ش | عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی | سازمان مجاهدین خلق | ||
| عباس ابراهیمیان | 7 تیر 1360ش | فعال واحد تشکیلات حزب جمهوری | سازمان مجاهدین خلق | ||
| محمدصادق اسلامی | 7 تیر 1360ش | معاون پارلمانی وزارت بازرگانی | سازمان مجاهدین خلق | ||
| علیاکبر اژهای | 7 تیر 1360ش | فعال سیاسی و فرهنگی حزب | سازمان مجاهدین خلق | ||
| حسین اکبری | 7 تیر 1360ش | مدیرعامل بانک کشاورزی | سازمان مجاهدین خلق | ||
| مهدی امینزاده | 7 تیر 1360ش | معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی | سازمان مجاهدین خلق | ||
| حسن بخشایش | 7 تیر 1360ش | عضو حزب جمهوری اسلامی | سازمان مجاهدین خلق | ||
| محمد بالاگر | 7 تیر 1360ش | مسئول واحد سمعی و بصری حزب | سازمان مجاهدین خلق | ||
| سیدمحمد بهشتی | 7 تیر 1360ش | رئیس دیوان عالی کشور | سازمان مجاهدین خلق | ||
| محمد پورولی | 7 تیر 1360ش | عضو بخش سیاسی حزب جمهوری | سازمان مجاهدین خلق | ||
| سیدرضا پاکنژاد | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم یزد در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | ||
| سیدمحمد پاکنژاد | 7 تیر 1360ش | عضو هیئت مدیره کاغذ و چوب | سازمان مجاهدین خلق | ||
| رضا ترابی | 7 تیر 1360ش | مسئول تبلیغات شاخه دانشجویی حزب | سازمان مجاهدین خلق | ||
| محمود تفویضی | 7 تیر 1360ش | معاون وزارت راه و ترابری | سازمان مجاهدین خلق | ||
| عباس جهانبخشی | 7 تیر 1360ش | معاون آموزش سازمان بهزیستی | سازمان مجاهدین خلق | ||
| علیرضا چراغزاده دزفولی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم هفتگل و رامهرمز در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | ||
| غلامحسین حقانی | 7 تیر 1360ش | نماینده مجلس و سرپرست سازمان تبلیغات | سازمان مجاهدین خلق | ||
| ۲۲ | سیدمحمدباقر لواسانی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم تهران در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۲۳ | محمدعلی حیدری | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم همدان در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۲۴ | عباس حیدری | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم بوشهر در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۲۵ | شمسالدین حسینی نائینی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم نائین در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۲۶ | محمدتقی طباطبایی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم زابل در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۲۷ | مهدی حاجیان مقدم | 7 تیر 1360ش | مسئول آموزش واحد مهندسین حزب | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۲۸ | محمد خوشزبان | 7 تیر 1360ش | مسئول انتظامات نماز جمعه | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۲۹ | عبدالحمید دیالمه | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم مشهد در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۳۰ | سیدمحمد کاظم دانش | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم شوش و اندیمشک در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۳۱ | غلامرضا دانش | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم تفرش و خلجستان در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۳۲ | علیاکبر دهقان | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم تربتجام در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۳۳ | علی درخشان | 7 تیر 1360ش | مسئول امور مالی حزب جمهوری اسلامی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۳۴ | سیدفخرالدین رحیمی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم ملاوی در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۳۵ | محمد رواقی | 7 تیر 1360ش | مدیرعامل شرکت فرش ایران | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۳۶ | توحید رزمجومین | 7 تیر 1360ش | عضو هیئت مدیره گروه صنعتی ملی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۳۷ | حسن سعادتی | 7 تیر 1360ش | عضو حزب جمهوری اسلامی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۳۸ | جواد سرحدی | 7 تیر 1360ش | مدیرعامل سازمان تعاون شهر و روستا | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۳۹ | جواد سرافراز | 7 تیر 1360ش | عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۴۰ | علیاکبر جهرمی | 7 تیر 1360ش | دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۴۱ | سمحمد جواد شرافت | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم شوشتر در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۴۲ | عباس شاهوی | 7 تیر 1360ش | مدیرعامل مرکز تهیه و توزیع فلزات | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۴۳ | میربهزاد شهریاری | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم رودباران در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۴۴ | ایرج شهسواری | 7 تیر 1360ش | معاون اداری مالی وزارت آموزش و پرورش | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۴۵ | قاسم صادقی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم مشهد در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۴۶ | محمدحسین صادقی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم ازنا در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۴۷ | محمدحسن طیبی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم اسفراین در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۴۸ | سیدنورالله طباطبائینژاد | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم اردستان در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۴۹ | سیفالله عبدالکریمی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم لنگرود در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۵۰ | حسن عباسپور | 7 تیر 1360ش | وزیر نیرو | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۵۱ | حسن عضدی | 7 تیر 1360ش | معاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۵۲ | علیاکبر فلاح | 7 تیر 1360ش | دبیر دبیرستان | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۵۳ | محمدعلی فیاضبخش | 7 تیر 1360ش | وزیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۵۴ | محمود قندی | 7 تیر 1360ش | وزیر پست و تلگراف و تلفن | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۵۵ | عبدالوهاب قاسمی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم ساری در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۵۶ | موسی کلانتری | 7 تیر 1360ش | وزیر راه و ترابری | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۵۷ | عمادالدین کریمی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم نوشهر در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۵۸ | محسن مولائی | 7 تیر 1360ش | عضو حزب جمهوری اسلامی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۵۹ | محمد منتظری | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم نجفآباد در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۶۰ | علیمحمد مجیدی | 7 تیر 1360ش | مشاور عمرانی وزارت کشور | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۶۱ | حبیبالله مهدیزاده طالعی | 7 تیر 1360ش | عضو جهاد سازندگی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۶۲ | غلامعلی معتمدی | 7 تیر 1360ش | معاون رفاه و تعاون وزارت کار | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۶۳ | جواد مالکی | 7 تیر 1360ش | عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۶۴ | حبیبالله مالکی | 7 تیر 1360ش | فرماندار ایرانشهر | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۶۵ | سیدمحمد موسویفر | 7 تیر 1360ش | عضو حزب جمهوری اسلامی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۶۶ | محمدحسین محمدعینی | 7 تیر 1360ش | فعال اداری مجلس شورای اسلامی | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۶۷ | سیدکاظم موسوی | 7 تیر 1360ش | معاون پژوهش وزارت آموزش و پرورش | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۶۸ | حبیبالله مهمانچی | 7 تیر 1360ش | معاون پارلمانی وزارت کار | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۶۹ | عباسعلی ناطق نوری | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم نور در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۷۰ | مهدی نصیری لاری | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم لارستان در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۷۱ | علی هاشمی سنجانی | 7 تیر 1360ش | نماینده مردم اراک در مجلس | سازمان مجاهدین خلق | |
| ۷۲ | محمد پاکنژاد | 7 تیر 1360ش | عضو هیئت مدیره چوب و کاغذ[۲۲] | سازمان مجاهدین خلق | |
| محمد کچویی | 8 تیر 1360ش | تهران | رییس زندان اوین[۲۳] | سازمان مجاهدین خلق | |
| محمدعلی رجایی | 8 شهریور 1360ش | تهران | رییسجمهوری[۲۴] | سازمان مجاهدین خلق | |
| محمدجواد باهنر | 8 شهریور 1360ش | تهران | نخستوزیر [۲۵] | سازمان مجاهدین خلق | |
| سیداسدالله مدنی | 20 شهریور 1360ش | تبریز | امام جمعه و نماینده امامخمینی در تبریز | سازمان مجاهدین خلق | |
| سیدعبدالکریم هاشمی نژاد | 7 مهر 1360ش | تهران | فعال سیاسی و مدرس | سازمان مجاهدین خلق | |
| سیدعبدالحسین دستغیب | شیراز | امام جمعه و نماینده امامخمینی در استان فارس | سازمان مجاهدین خلق | ||
| علی قدسی | 14 شهریور 1360 | تهران | دادستانی کل کشور | سازمان مجاهدین خلق | |
| عطاءاللّه اشرفی اصفهانی | 23 مهر 1361ش | مسجد جامع کرمانشاه | امام جمعه | سازمان مجاهدین خلق | |
| محمد صدوقی | 11 تیرماه 1361ش | یزد | امام جمعه | سازمان مجاهدین خلق | |
| واعظ طبسی (ترور ناموفق) | 29 بهمن 1361ش | مشهد | امام جمعه | سازمان مجاهدین خلق | |
| اسدالله لاجوردی | 1 شهریور 1377ش | تهران | رییس زندان اوین | سازمان مجاهدین خلق | |
| علی صیاد شیرازی | |||||
| سیدعلی خامنهای | 9 اسنفد 1404ش | تهران/دفتر رهبری | رهبر انقلاب اسلامی ایران | آمریکا و اسراییل | |
| سید عبدالرحیم موسوی | 9 اسنفد 1404ش | تهران/دفتر رهبری | رئیس ستاد کل نیروهای مسلح[۲۶] | آمریکا و اسراییل | |
| محمد پاکپور | 9 اسنفد 1404ش | تهران/دفتر رهبری | فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۲۷] | آمریکا و اسراییل | |
| علی شمخانی | 9 اسنفد 1404ش | تهران/دفتر رهبری | شاور علی خامنه ای و دبیر شورای دفاع[۲۸] | آمریکا و اسراییل | |
| حمد باصری | 9 اسنفد 1404ش | تهران/دفتر رهبری | از مسئولان وزارت اطلاعات[۲۹] | آمریکا و اسراییل | |
| غلامرضا رضائیان | 9 اسنفد 1404ش | رئیس سازمان اطلاعات فراج[۳۰] | آمریکا و اسراییل | ||
| حسین جبلعاملیان | 9 اسنفد 1404ش | رئیس سازمان سپند و مسئول صنایع نظامی و دفاعی[۳۱] | آمریکا و اسراییل | ||
| صالح اسدی | 9 اسنفد 1404ش | رئیس سازمان اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیاء[۳۲] | آمریکا و اسراییل | ||
| محمد شیرازی | 9 اسنفد 1404ش | رئیس دفتر فرمانده کل قوا[۳۳] | آمریکا و اسراییل | ||
| محسن درهباغی | 9 اسنفد 1404ش | معاون آماد و پشتیبانی نیروهای مسلح[۳۴] | آمریکا و اسراییل | ||
| اکبر ابراهیمزاده | 9 اسنفد 1404ش | جانشین رئیس دفتر فرمانده معظم کل قوا[۳۵] | آمریکا و اسراییل | ||
| بهرام حسینی مطلق | 9 اسنفد 1404ش | رئیس اداره طرح و عملیات معاونت عملیات ستادکل نیروهای مسلح[۳۶] | آمریکا و اسراییل | ||
| حسنعلی تاجیک | 9 اسنفد 1404ش | رئیس اداره آماد ستادکل نیروهای مسلح[۳۷] | آمریکا و اسراییل |
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه دهخدا، ذیل واژ، ترور، وبسایت واژهیاب.
- ↑ عبداللهینژاد و عباسپور مقدم، «ترور از دیدگاه فقه»، 1390ش، ص۱۵۶.
- ↑ برجی، پژوهشی فقهی و حقوقی درباره ترور و دفاع مقدس، ۱۳۸۶ش، ص۲۸-۳۰؛ حاتمی، «خوانش اسلام از ترور و تروریسم، واکاوی واژگان معادل»، 1394ش، ص۸-۱۰.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ «پروندهای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین.
- ↑ «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هستهای در حمله تروریستی اسرائیل»، وبسایت تابناک،.
- ↑ «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک.
- ↑ "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes". BBC. 2026-02-28.
- ↑ دانشور محمدزادگان و شفیعزاده برمی، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان.
- ↑ «آمریكا و هدفی فراتر از توافق هسته ای با ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ فضلزرندی و ابراهیمی، «دیدگاه آیتالله خامنهای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیتهای جهان اسلام»، 1402ش، ص323.
- ↑ فضلزرندی و ابراهیمی، «دیدگاه آیتالله خامنهای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیتهای جهان اسلام»، 1402ش، ص323.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ شیرعلینیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۲۰۸ و ۲۰۹.
- ↑ طلایهدار وحدت (شهادت دکتر آیت اللَّـه مفتح)، مجله گلبرگ، ۱۳۸۴ش.
- ↑ «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «بیانیه سپاه در پی ترور سپهبد شهید پاکپور»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنهای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید-بروزرسانی-می-شود
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
منابع
- «آمریكا و هدفی فراتر از توافق هسته ای با ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آذر 1399ش.
- «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 10 اسفند 1404ش.
- «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسهٔ مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۹ش.
- «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1403ش.
- «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 21 خرداد 1396ش.
- برجی، یعقوبعلی، پژوهشی فقهی حقوق درباره ترور و دفاع مشروع، قم، نشر زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش،
- «پروندهای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1395ش.
- «تعداد شهدای ترور کشور از ۲۳ هزار نفر گذشت»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1404ش.
- حاتمی، بهادر، «خوانش اسلام از ترور و تروریسم، واکاوی واژگان معادل»، در خردنامه، شماره ۱۴، ۱۳۹۴ش.
- دانشور محمدزادگان، فاطمه و شفیعزاده برمی، سمانه، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان، تاریخ درج مطلب: 20 آبان 1404ش.
- «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1402ش.
- «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هستهای در حمله تروریستی اسرائیل»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 23 خرداد 1404ش.
- شیرعلینیا، جعفر، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، نشر سایان، ۱۳۹۵ش.
- عبداللهینژاد، عبدالکریم و رمضان عباسپور مقدم، «ترور از دیدگاه فقه»، فصلنامه مطالعات اسلامی فقه و اصول، شمارۀ ۸۷، ۱۳۹۰ش.
- «فجیعترین ترورهای بعد از انقلاب در ایران/ از دهه ۶۰ خونین تا اقدامات تروریستی موساد و تکفیریها»، وبباشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 12 شهریور 1400ش.
- فضلزرندی، فهیمه و ابراهیمی، علیرضا، «دیدگاه آیتالله خامنهای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیتهای جهان اسلام»، مجلۀ پژوهشهای انقلاب اسلامی، شماره 49، 1402ش.
- «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وبسایت هابلیان، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند 1403ش.
- "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes". BBC. 2026-02-28.