رضا پهلوی

رضا پهلوی؛

رضا پهلوی زادهٔ ۱۳۳۹ش در تهران، فرزند ارشد محمدرضا پهلوی و فرح پهلوی، آخرین ولیعهد نظام پادشاهی در ایران و از برجسته‌ترین چهره‌های مخالف جمهوری اسلامی ایران است. او که در جریان انقلاب ۱۳۵۷ش در نوجوانی و به‌عنوان خلبان‌ آموزش‌دیده در خارج از کشور به سر می‌بُرد، از بازگشت به ایران محروم ماند و از آن زمان تاکنون در تبعید زندگی می‌کند. پهلوی طی چهار دهۀ گذشته به‌عنوان یک فعال سیاسی، نویسنده و مدافع دموکراسی سکولار، خواهان تغییر نظام حکومتی ایران از طریق روش‌های مختلف و برگزاری همه‌پرسی برای تعیین نوع حکومت آینده توسط مردم ایران است.

تولد و خانواده

رضا پهلوی در ۹ آبان ۱۳۳۹ خورشیدی در خیابان مولوی تهران چشم به جهان گشود. او فرزند ارشد محمدرضا شاه پهلوی، آخرین شاه ایران و فرح پهلوی، شهبانوی وقت ایران است. رضا پهلوی چهار خواهر و برادر دارد:

1. فرحناز پهلوی، زادۀ ۱۳۴۱ش؛
2. علیرضا پهلوی زادۀ ۱۳۴۵ش که در سال 1389ش با شلیک گلوله به زندگی خود پایان داد.
3. لیلا پهلوی زادۀ ۱۳۴۹ش که در سال 1380ش، بر اثر مصرف بیش از حد دارو درگذشت.
4. شهناز پهلوی خواهر ناتنی رضا پهلوی، زادۀ ۱۳۱۹ش که از ازدواج نخست محمدرضا شاه است.

تولد او به‌عنوان نخستین پسر شاه، که پیش از آن، از دو ازدواج پیشین خود صاحب فرزند پسر نشده بود، با استقبال گستردۀ مردم و مقامات مواجه شد و جشن‌های ملی برپا شد. تنها پنج روز پس از تولد، پدرش فرمان ولیعهدی او را صادر کرد و در مراسم تاج‌گذاری پدرش در ۴ آبان ۱۳۴۶ش، رضا پهلویِ ۷ساله به‌طور رسمی به‌عنوان ولیعهد ایران معرفی شد.

خانوادۀ پهلوی پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ش، از ایران خارج شدند و عمدتاً در مراکش، مکزیک، ایالات متحده و سپس مصر و دیگر کشورها اقامت موقت یا طولانی داشتند. پس از درگذشت محمدرضا شاه در قاهره در سال ۱۹۸۰م، رضا پهلوی به‌عنوان بزرگ‌ترین پسر او در میان هواداران نظام سلطنتی، جایگاه نمادین وارث تاج و تخت را به‌دست آورد.

کودکی و نوجوانی

رضا پهلوی، دوران کودکی و نوجوانی را در فضایی ویژه برای تربیت پادشاه آینده سپری کرد. از شش‌سالگی در کاخ اختصاصی خود، کوشک احمدشاهی در مجموعه نیاوران، سکونت گزید و زیر نظر معلمانی خصوصی از جمله یک مربی فرانسوی به آموزش زبان، تاریخ و آداب درباری پرداخت.

آموزش نظامی و خلبانی

علاقه به هوانوردی از ویژگی‌های برجستۀ خانوادۀ پهلوی بود. محمدرضا شاه، شخصاً از ۱۳سالگی پرواز را به پسرش آموخت. رضا پهلوی در ۲۳ اسفند ۱۳۵۶ش و در سن ۱۷سالگی، نخستین پرواز انفرادی خود را با جنگنده اف-۵ در پایگاه شکاری دزفول انجام داد و به‌عنوان جوان‌ترین خلبان جت جنگندۀ ایران شناخته شد. در تابستان ۱۳۵۷ش و با شدت‌گرفتن ناآرامی‌های انقلابی در ایران، او برای تکمیل دوره‌های پیشرفته خلبانی راهی ایالات متحده آمریکا شد و در پایگاه نیروی هوایی ریس در تگزاس به آموزش با جنگنده‌های اف-۱۶ مشغول شد. با پیروزی انقلاب و خروج خانواده سلطنتی از ایران در دی‌ماه ۱۳۵۷ش، او دیگر نتوانست به کشور بازگردد و این دوره را در تبعید به پایان رساند.

تحصیلات دانشگاهی

​پس از استقرار در تبعید، رضا پهلوی ابتدا در سپتامبر ۱۹۷۹م، تحصیل در کالج ویلیامز در ماساچوست را آغاز کرد، اما به‌دلیل بیماری و درگذشت پدرش در قاهره، آن را نیمه‌کاره رها کرد. مدتی به‌صورت نامنظم در دانشگاه آمریکایی قاهره حضور یافت و نهایتاً به‌صورت مکاتبه‌ای توانست مدرک کارشناسی خود را در رشته علوم سیاسی از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC) در سال ۱۹۸۵م دریافت کند. او به زبان‌های فارسی، انگلیسی و فرانسوی تسلط کامل دارد و از این زبان‌ها در ارتباطات بین‌المللی و رسانه‌ای خود استفاده می‌کند.

ازدواج

رضا پهلوی در ۲۲ خرداد ۱۳۶۵ش، با یاسمین اعتماد امینی ازدواج کرد. یاسمین پهلوی، زادۀ ۱۳۴۷ش، فارغ‌التحصیل دکترای حقوق از دانشگاه جرج واشنگتن است و سال‌ها به‌عنوان وکیل در مرکز حقوق کودکان در واشنگتن فعالیت داشته است. او همچنین بنیاد خیریه بنیاد کودکان ایران را برای کمک به کودکان نیازمند ایرانی تأسیس کرده است. این زوج صاحب سه دختر هستند: نور پهلوی زادۀ فروردین ۱۳۷۱ش، ایمان پهلوی زادۀ شهریور ۱۳۷۲ش، فرح پهلوی زادۀ دی ۱۳۸۲ش. فرزندان رضا پهلوی گهگاه در رسانه‌های فارسی و بین‌المللی حضور عمومی دارند.

رضا پهلوی هم‌اکنون در خارج از ایران زندگی می‌کند و مقیم ایالات متحده است. رضا پهلوی در اقدامی بی‌سابقه در سنت خاندان سلطنتی ایران، اعلام کرده که با اعتقاد به برابری زن و مرد، دخترانش را وارثان خود می‌داند.

فعالیت‌های سیاسی

دهۀ 1360

رضا پهلوی فعالیت سیاسی خود را بلافاصله پس از مرگ پدرش در سال ۱۹۸۰م (مرداد ۱۳۵۹ش)، آغاز کرد. او در ۹ آبان ۱۳۵۹ش، هم‌زمان با ۲۱ سالگی‌اش، طی بیانیه‌ای خود را پادشاه قانونی ایران خواند، اما شرط احراز این مقام را به رأی و خواست مردم در آینده موکول کرد. در همان سال‌ها و با شروع جنگ ایران و عراق، او که یک خلبان جنگی ماهر بود، از طریق سفارت سوئیس به نیروی هوایی ایران پیشنهاد داد تا برای دفاع از کشور در جنگ شرکت کند، اما این درخواست هرگز پاسخی دریافت نکرد.

دهه‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰

پهلوی در دهه‌های اخیر تلاش کرده است تا طیفی وسیع از مخالفان جمهوری اسلامی را گرد هم آورد. او کنفرانس‌ها و ائتلاف‌هایی مانند کنفرانس همکاری ملی برای نجات ایران را سازماندهی کرد و از جمله امضاکنندگان بیانیه ائتلاف برای دموکراسی و آزادی در ایران، بوده است. پس از جنبش‌های اعتراضی ۱۳۸۸ش، ۱۳۹۶ش و ۱۳۹۸ش، جایگاه او به‌عنوان نمادی برای بخشی از معترضان پررنگ‌تر شد. با این حال، تلاش‌های او برای ایجاد ائتلافی پایدار میان گروه‌های مختلف اپوزیسیون از سلطنت‌طلبان تا جمهوری‌خواهان، با دشواری‌هایی همراه بوده و برخی از این ائتلاف‌ها دوام چندانی نیاورده‌اند.

پذیرش رهبری خیزش ملی

در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ش که پس از مرگ مهسا امینی آغاز شد، نام و شعارهای هواداران پهلوی مانند «جاوید شاه» در برخی از راهپیمایی‌ها طنین‌انداز شد. اگرچه سنجش دقیق میزان محبوبیت او در داخل ایران دشوار است، اما نظرسنجی‌های بین‌المللی او را دارای پایگاه اجتماعی بین ۳۰ تا ۴۰ درصد، در میان گزینه‌های مختلف سیاسی معرفی کرده‌اند. در واکنش به درخواست‌های مکرر معترضان، او سرانجام در ۲۴ آبان ۱۴۰۳ش، طی یک بیانیۀ تصویری، رسماً آمادگی خود را برای هدایت انقلاب ملی و رهبری دوران گذار، اعلام کرد و استراتژی پنج‌ستونی خود را برای گذار دموکراتیک معرفی کرد.

دیدگاه‌ها و اصول سیاسی

رضا پهلوی در طول سال‌ها فعالیت خود، چارچوب فکری خود را به شرح زیر تبیین کرده است:

• مخالفت با جمهوری اسلامی: او خواستار برچیده شدن نظام جمهوری اسلامی و جایگزینی آن با یک دموکراسی سکولار و پارلمانی است.
• روش مبارزه: او در صحبت‌های خود قاطعانه بر مبارزه مسالمت‌آمیز و غیرخشونت‌آمیز از طریق نافرمانی مدنی و اعتصابات تأکید داشته و خواستار همراهی ارتش و نیروهای امنیتی با مردم بوده است. رضا پهلوی پیش از آغاز حملات گسترده به ایران در تاریخ 9 اسفند 1404ش و ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران، در پیام‌ها و مصاحبه‌هایی، از جمله خطاب مستقیم به دونالد ترامپ، خواستار آمادگی برای مداخله و کمک به مردم ایران در برابر سرکوب حکومتی شد و مداخلۀ خارجی را بخشی از حمایت از خیزش ملی معرفی کرد. وی در مصاحبه با سی‌ان‌ان پیش از تشدید درگیری، صریحاً از ایالات متحده خواست با حملات هوایی ابزار سرکوب جمهوری اسلامی به‌ویژه سپاه پاسداران را هدف قرار دهد و گفت تنها راه کمک به مردم غیرمسلح، خنثی‌کردن این توان سرکوب با پوشش هوایی است. رسانه‌ها و تحلیل‌گران داخلی و خارجی یادآوری کرده‌اند که او طی سال‌های اخیر چند بار در مصاحبه‌ها و تریبون‌های مختلف، از جمله فاکس‌نیوز و کنفرانس امنیتی مونیخ از تحریم حداکثری عبور کرده و تلویحاً یا صریحاً توصیه به حمله نظامی برای تغییر نظام در ایران کرده است. در روایت موافقان، این درخواست‌ها به‌عنوان تلاش برای خنثی کردن ماشین سرکوب و نجات جان معترضان توصیف شده، اما در طیف گسترده‌ای از رسانه‌ها و منتقدان، این مواضع، معادل دعوت به بمباران و جنگ علیه مردم ایران ولو با هدف تغییر رژیم، ارزیابی شده است.
• تعیین سرنوشت توسط مردم: او بارها اعلام کرده که هدفش بازگشت بی‌چون و چرای نظام پادشاهی نیست، بلکه خواستار برگزاری یک همه‌پرسی آزاد است تا مردم ایران خود در مورد نوع حکومت آینده، اعم از جمهوری یا پادشاهی مشروطه تصمیم بگیرند.
• تمامیت ارضی: او در سخنرانی‌های خود بر حفظ یکپارچگی و حاکمیت ملی ایران تأکید داشته است.
• جدایی دین از سیاست: او مدافع سرسخت جدایی نهاد دین از حکومت، برابری حقوقی همه شهروندان، آزادی‌های فردی و اجتماعی و حقوق برابر برای زنان است.

آثار

رضا پهلوی تاکنون چند اثر مکتوب و ده‌ها مقاله و یادداشت سیاسی منتشر کرده است؛ مهم‌ترین آثار او سه کتاب درباره اوضاع ایران و آینده نظام سیاسی آن است.

کتاب‌های اصلی

1. «گذشته و آینده»، (Gozashteh va Ayandeh): کتابی به زبان فارسی، منتشرشده توسط انتشارات کیهان در سال ۲۰۰۰ میلادی، که به نقد جمهوری اسلامی، تحلیل وضعیت پس از انقلاب ۱۳۵۷ و طرح کلی مسیر گذار به مردم‌سالاری در ایران می‌پردازد.
2. «نسیم دگرگونی: آینده دموکراسی در ایران»، (Winds of Change: The Future of Democracy in Iran): کتابی به زبان انگلیسی، منتشرشده توسط Regnery Publishing در سال ۲۰۰۲م، که در آن رضا پهلوی از مبارزۀ بدون خشونت، نافرمانی مدنی، سکولاریسم، حقوق بشر و همه‌پرسی درباره شکل نظام آینده ایران دفاع می‌کند و سناریوهای مختلف حکومت در ایرانِ پس از جمهوری اسلامی را بررسی می‌کند.
3. «زمان انتخاب»، (Iran: L’Heure du Choix / The Deciding Hour): کتابی به زبان فرانسوی، منتشرشده توسط انتشارات Denoël در سال ۲۰۰۹م، که به تحلیل وضعیت ایران، نقد ساختار جمهوری اسلامی، خطرات سیاست‌های حاکمیت و ضرورت انتخاب تاریخی مردم ایران میان تداوم وضع موجود و گذار به دموکراسی سکولار می‌پردازد.

سایر نوشته‌ها و فعالیت‌های مکتوب

• در کنار این سه کتاب، منابع رسمی و زندگی‌نامه‌ای اشاره می‌کنند که او مقالات متعددی درباره وضعیت سیاسی، حقوق بشر و آینده دموکراسی در ایران منتشر کرده است.
• برخی منابع به ستون یا یادداشت‌های او در رسانه‌هایی مانند هافینگتون پست، اشاره دارند که در آن‌ها دیدگاه‌هایش دربارۀ سیاست ایران، منطقه و نقش جامعۀ جهانی را طرح کرده است.

جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل

در سال‌های اخیر، تنش میان ایران از یک‌سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر به جنگی تمام‌عیار در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶م، رسیده و رضا پهلوی به‌عنوان یکی از چهره‌های شاخص اپوزیسیون در خارج از کشور، آشکارا این فشارها و به‌ویژه حملات هدفمند نظامی علیه حاکمیت ایران را کمک و مداخله بشردوستانه توصیف کرده است. ارزیابی نقش او در این وضعیت، محل اختلاف جدی است: برخی او را همراه مردم و برخی او را حامی جنگ خارجی علیه ایران می‌دانند.

زمینه تنش ایران با آمریکا و اسرائیل

پس از انقلاب ۱۳۵۷ش و اشغال سفارت آمریکا در تهران، روابط ایران و آمریکا قطع شد و در دهه‌های بعد، مسئله برنامه هسته‌ای ایران، نفوذ منطقه‌ای تهران و حمایت از گروه‌های مسلح مانند حزب‌الله و حماس، محور اصلی رویارویی شد. اسرائیل نیز برنامه هسته‌ای و نفوذ منطقه‌ای ایران را تهدیدی مستقیم برای امنیت خود قلمداد کرده و در همین چارچوب، علاوه‌ بر ترور شماری از دانشمندان هسته‌ای و نظامی ایران، طی سال‌های اخیر چندین بار پایگاه‌ها و نیروهای وابسته به ایران را در سوریه، لبنان، عراق و سپس در داخل خاک ایران هدف حمله قرار داده است. از سال ۲۰۲۳ میلادی، هم‌زمان با جنگ غزه، سطح درگیری‌های نیابتی و مستقیم میان ایران و اسرائیل به‌طور چشمگیری افزایش یافت و سرانجام در سال ۲۰۲۵م، جنگی دوازده‌روزه به وقوع پیوست که در آن، حملات گسترده اسرائیل و نیز یک حمله هوایی آمریکا به برخی تأسیسات هسته‌ای ایران انجام شد. این سلسله تحولات، زمینه‌ساز گسترش تنش‌ها و بروز رویارویی بزرگ‌تری در سال ۲۰۲۶م میلادی شد.

جنگ ۲۰۲۶ ایران با آمریکا و اسرائیل

در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م، آمریکا و اسرائیل در حالی‌که مذاکرات هسته‌ای با ایران با میانجیگری عمان در حال انجام بود، در یک عملیات از پیش طراحی‌شده، مجموعه‌ای از اهداف در ایران را هدف قرار دادند؛ از جمله تأسیسات موشکی و نظامی و نیز ساختار رهبری سیاسی، که به کشته‌شدن آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی و چند تن از نزدیکان او منجر شد. هدف اعلام‌شدۀ این عملیات، تضعیف جدی توان هسته‌ای و موشکی ایران و در عین حال، ضربه‌زدن به ستون‌های اصلی حکومت بود. ایران نیز در واکنش، با موشک‌ها و پهپادهای متعدد به اهدافی در اسرائیل و پایگاه‌های مرتبط با آمریکا و زیرساخت‌های انرژی و غیرنظامی در منطقه حمله کرد و در نتیجه، جنگ به چند کشور کشیده شد. طبق برآوردها، هزاران نفر از غیرنظامیان و نظامیان در ایران، اسرائیل و منطقه کشته شده‌اند و هنوز افق روشنی برای پایان سیاسی درگیری دیده نمی‌شود.

جایگاه رضا پهلوی در جنگ 2026

رضا پهلوی، ولیعهد پیشین و چهره شناخته‌شده اپوزیسیون در تبعید، سال‌ها در رسانه‌های غربی و منطقه‌ای خود را مدافع گذار به دموکراسی سکولار در ایران معرفی می‌کند و از کشورهای غربی می‌خواهد که به‌جای معامله با حکومت ایران، از مردم و اپوزیسیون حمایت کنند. او مخالف جدی مذاکرات هسته‌ای میان آمریکا و جمهوری اسلامی بوده و بارها تأکید کرده که ایرانی‌ها جان نداده‌اند تا نتیجه‌اش فقط یک توافق هسته‌ای باشد و باید تمرکز بر تغییر کلی نظام باشد. در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶م، با بالا گرفتن اعتراضات داخلی و سپس جنگ، تماس‌ها و مصاحبه‌های او با رسانه‌ها و سیاستمداران آمریکایی و اسرائیلی بیشتر شد و در برخی تجمعات حامیان او، شعارها و پرچم‌هایی دیده می‌شد که پیوند نمادین میان اپوزیسیون سلطنت‌طلب و حامیان سیاست فشار حداکثری بر ایران را برجسته می‌کرد.

مواضع رضا پهلوی درباره مداخله نظامی آمریکا و اسرائیل

رضا پهلوی در مصاحبه‌ها و بیانیه‌های گوناگون، ایدۀ مداخله خارجی را به‌عنوان یک اقدام بشردوستانه برای نجات معترضان و مردم از خشونت حکومت ایران توصیف کرده است. او بارها گفته که اگر حملات محدود آمریکا یا اسرائیل توان سپاه پاسداران و ماشین سرکوب را تضعیف کند، می‌تواند فرصتی برای قیام نهایی مردم ایجاد کند و این را کمکی به مردم ایران، دانسته است. در گفت‌وگوهایی، او خواستار حداکثر فشار از جمله تحریم‌های شدید، مسدودسازی دارایی‌ها و هدف قراردادن زیرساخت‌های نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی شده و تأکید کرده که هدف، حکومت است نه ملت ایران. برخی گزارش‌های رسانه‌ای، او را متهم می‌کنند که پا را فراتر گذاشته و از جنگ همه‌جانبه حمایت کرده یا گفته فرقی نمی‌کند حمله از سوی آمریکا باشد یا اسرائیل؛ این روایت‌ها از منظر منتقدان او شاهدی بر تمایلش به جنگ خارجی است.

واکنش رضا پهلوی به حملات ۲۰۲۶

پس از عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م، رضا پهلوی در بیانیه‌ها و مصاحبه‌هایی این حملات را کمکی که رئیس‌جمهور آمریکا وعده‌اش را داده بود و نوعی مداخله بشردوستانه توصیف کرد و از دونالد ترامپ به‌خاطر ایستادن در کنار مردم ایران، تشکر کرد. او تأکید کرد که این حملات باید تا حد امکان از تلفات غیرنظامی پرهیز کند و هدف را ماشین سرکوب رژیم معرفی کرد، نه خود کشور ایران. در عین حال، او از مردم ایران خواست هوشیار بمانند و تا زمانی که زمان مناسب برای حضور در خیابان‌ها را اعلام نکرده، از به‌خطر انداختن جان خود خودداری کنند؛ اما از ارتش، پلیس و نیروهای امنیتی خواست صف خود را از حکومت جدا کرده، به مردم بپیوندند و از جان غیرنظامیان حفاظت کنند. او در نوشته‌ها و مصاحبه‌های دیگر هم گفته است که اگر رژیم سقوط کند، خود را آماده می‌بیند که در دوره گذار به استقرار یک نظام دموکراتیک سکولار کمک کند.

در جریان این تحولات، رضا پهلوی در پیامی به زبان انگلیسی، با خانواده‌های سه سرباز آمریکایی که در درگیری با نیروهای وابسته به جمهوری اسلامی کشته و پنج نفر دیگر زخمی شده بودند، ابراز همدلی کرد و آن‌ها را قهرمانان، خواند، ضمن اینکه مردم ایران را تا ابد مدیون آنان، دانست. این موضع‌گیری، که بر تسلیت‌گویی به قربانیان آمریکایی تمرکز داشت و از اشاره به کشته‌شدگان ایرانی مانند 168 دانش‌آموز دختر حادثۀ مدرسۀ شجره طیبه میناب غفلت ورزید، واکنش‌های گسترده‌ای در میان هواداران و منتقدانش برانگیخت و به یکی از نقاط کانونی اختلافات درونی اپوزیسیون بدل شد. منتقدان این پیام را نشانه‌ای از اولویت‌بندی منافع خارجی بر مصائب داخلی دانستند، در حالی که حامیان، آن را تلاشی دیپلماتیک برای جلب حمایت بین‌المللی تفسیر کردند.

واکنش‌ها و داوری‌های متفاوت درباره نقش او

حامیان رضا پهلوی استدلال می‌کنند که او در شرایطی که رژیم به‌زعم آن‌ها به‌سوی کشتار گسترده‌تر می‌رفت، با درخواست از آمریکا و اسرائیل برای اعمال فشار و حتی حملات هدفمند، تلاش کرده جان شمار زیادی از معترضان را نجات دهد و زمینه را برای فروپاشی سریع‌تر حکومت فراهم کند. آن‌ها تأکید می‌کنند که او بارها خواسته است تا حد امکان از آسیب به غیرنظامیان جلوگیری شود و تفاوت میان رژیم و ملت ایران را برجسته کرده است. در مقابل، منتقدان از طیف‌های مختلف جمهوری‌خواه، چپ، ملی‌گرا و حتی برخی مخالفان سلطنت، می‌گویند درخواست و استقبال او از حملات نظامی خارجی، عملاً به معنای دعوت به جنگ علیه خاک ایران است و فارغ از نیت اعلامی، پیامد آن، تلفات انسانی گسترده و ویرانی زیرساخت‌های کشور است. همچنین بخش مهمی از افکار عمومی و نیروهای سیاسی مخالف حکومت، همین موضع را مصداق اتکای خطرناک به قدرت‌های خارجی و بی‌اعتنایی به هزینه‌های انسانی جنگ برای مردم عادی دانسته و به گزارش‌هایی مانند کشته‌شدن صدها غیرنظامی ایرانی در حملات ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶م اشاره می‌کنند و می‌گویند از منظر اخلاق سیاسی، یک چهره اپوزیسیون نباید از بمباران کشور خود هرچند با هدف تغییر رژیم حمایت کند.

منابع

• «اسرائیل عامل آغاز جنگ با ایران بود»، خبرگزاری پانا، تاریخ درج مطلب: 28 اسفند 1404ش.
• «بازخوانی دلایل قطع كامل رابطه ایران و آمریكا»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 21 فروردین 1395ش.
• خادم، نسیم، «ولیعهد رضا پهلوی درباره مداخله نظامی آمریکا در ایران و چگونگی «گذار» پس از جمهوری اسلامی»، ای بی سی نیوز، تاریخ درج مطلب: 26 فوریه 2026م.
• «زندگی‌نامه»، وب‌سایت رضا پهلوی، تاریخ بازدید: 23 اسفند 1404ش.
• «رضا پهلوی»، وب‌سایت مدرسه جهانی فکر، تاریخ بازدید: 23 اسفند 1404ش.
• «رضا پهلوی: برای گذار از جمهوری اسلامی گام برمی‌دارم»، وب‌سایت دویچه وله، تاریخ درج مطلب: 30 بهمن 1403ش.
• «ریشه‌های دشمنی اسرائیل با ایران؛ از ایدئولوژی تا ترور»، پایگاه خبری تحلیلی روایت، تاریخ درج مطلب: 27 خرداد 1404ش.
• «ریشه‌های دشمنی ایران و اسرائیل کدامند؟»، وب‌سایت جهان نیوز، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1404ش.
• «طرح پنج مرحله‌ای شاهزاده برای براندازی»، وب‌سایت مؤسسه جامعه باز، تاریخ بازدید: 29 اسفند 1404ش.
• «نشست مطبوعاتی با رسانه‌های جهانی درباره انقلاب ملی»، وب‌سایت رضا پهلوی، تاریخ درج مطلب: 28 دی 1404ش.
• «واکنش‌ها به پیام رضا پهلوی درباره کشته شدن نظامیان آمریکایی»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی، تاریخ بازدید: 23 اسفند 1404ش.
• «واکنش‌های جهانی به توییت پرسروصدای پهلوی؛ شباهت عجیب به یک خوک آمریکایی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 1404ش.
• «والاحضرت رضا پهلوی»، وب‌سایت ایران فکتز، تاریخ بازدید: 23 اسفند 1404ش.