خاندان خامنه‌ای

خاندان سیدعلی خامنه‌ای؛ تبار، اجداد، فرزندان و بستگان سید علی خامنه‌ای.

خاندان سیدعلی خامنه‌ای، از خاندان‌های سادات ایرانی و دارای مذهب شیعه دوازده امامی است. اعضای این خانواده خود را منتسب به امام سجاد معرفی می‌کنند. پیشینهٔ این خانواده به آذری‌های ایرانی بازمی‌گردد و اجداد آنان در دوره‌های پیشین در منطقهٔ آذربایجان و نیز شهرهای نجف و تفرش زندگی کرده‌اند. بنیان‌گذار شناخته‌شدهٔ این خانواده سیدجواد خامنه‌ای است. تا پیش از وقوع انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ش و روی کار آمدن سیدعلی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، این خانواده گمنام به‌شمار می‌آمدند. از چهره‌های شناخته‌شدهٔ این خانواده می‌توان به سیدهادی خامنه‌ای، سیدمحمد خامنه‌ای، سیدمجتبی خامنه‌ای و سیدمسعود خامنه‌ای اشاره کرد. سیدعلی خامنه‌ای در تاریخ ۹ اسفند ۱۴۰۴ش در محل کار خود طی یک حمله تروریستی توسط اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید.

تبار و اجداد

جد بزرگ سید علی خامنه‌ای، سید محمد حسینی تفرشی، از سادات افطسی و نسبش به امام سجاد می‌رسد. جدّ او، سید حسین خامنه‌ای (۱۲۵۹–۱۳۲۵ق)، در خامنه زاده شد و در نجف نزد بزرگانی چون سید حسین کوه‌کمری، فاضل ایروانی و میرزای شیرازی تحصیل کرد. پس از تکمیل درجات علمی، در نجف از مدرسان و فقیهان برجسته شد. وی در ۱۳۱۶ق به تبریز رفت و مدرّس مدرسهٔ طالبیه و امام جماعت مسجد جامع شد. او اندیشه‌های سیاسی-اجتماعی داشت و از حامیان مشروطه بود؛ مردم را به پشتیبانی از آن تشویق می‌کرد. برخی از آثار علمی او از جمله حاشیه بر ریاض المسائل وقف کتابخانه حسینیه شوشتری نجف شد. شیخ محمد خیابانی، از روحانیون مبارز مشروطه، شاگرد و داماد او بود.

سید محمد خامنه‌ای (۱۲۹۳–۱۳۵۳ق) ملقب به پیغمبر، عموی سید علی خامنه‌ای بود. او در نجف از شاگردان آخوند خراسانی، شریعت اصفهانی و دیگر بزرگان به‌شمار می‌رفت و از آگاهان به مسائل روز و هواداران مشروطه بود.

جد مادری او، سیدهاشم نجف‌آبادی (میردامادی)، از خاندان میرداماد فیلسوف عصر صفویه بود. وی مفسر قرآن و امام جماعت مسجد گوهرشاد بود. او به دلیل اعتراض به کشتار مردم در واقعه مسجد گوهرشاد در دوران رضاشاه به سمنان تبعید شد. نسب مادری خامنه‌ای به محمد دیباج، فرزند امام جعفر صادق می‌رسد.

پدر و مادر

پدر: سید جواد خامنه‌ای (۱۳۱۳ق–۱۴۰۶ق)، مجتهد و از علمای شیعه بود. وی در کودکی به تبریز رفت و سپس حدود سال ۱۳۳۶ق به مشهد مهاجرت کرد و در آنجا فقه و اصول را نزد استادانی چون حاج آقا حسین قمی، میرزا محمد آقازاده خراسانی (کفایی)، میرزا مهدی اصفهانی و حاج فاضل خراسانی و فلسفه را نزد آقا بزرگ حکیم شهیدی و شیخ اسدالله یزدی فراگرفت. او در سال ۱۳۴۵ق به نجف رفت و از درس میرزا محمدحسین نائینی، سید ابوالحسن اصفهانی و آقاضیاءالدین عراقی بهره برد و از آنان اجازهٔ اجتهاد دریافت کرد. پس از بازگشت به ایران در مشهد ساکن شد و به تدریس و امامت جماعت در مسجد صدیقی‌های بازار (مسجد آذربایجانی‌ها) و مسجد جامع گوهرشاد پرداخت. وی سال‌ها با عالمانی چون حاج میرزا حسین عبائی، سید علی‌اکبر خویی و حاج میرزا حبیب ملکی مباحثات علمی داشت و به زهد و پارسایی شناخته می‌شد. او پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز همان شیوه زندگی را ادامه داد تا اینکه در ۱۴ تیر ۱۳۶۵ش در ۹۳ سالگی درگذشت و در حرم امام رضا به خاک سپرده شد.

مادر: سیده هاجر میردامادی (۱۲۹۳ش–۱۳۶۸ش)، از خانواده‌ای مذهبی بود و به‌عنوان زنی باتقوا و زاهد شناخته می‌شد. او با قرآن، حدیث، تاریخ و ادبیات فارسی آشنایی داشت و در سال‌های مبارزه با حکومت پهلوی، همراه با فرزندان خود، به‌ویژه سید علی خامنه‌ای، فعالیت می‌کرد. خامنه‌ای او را زنی روشنفکر، باسواد، کتابخوان و علاقه‌مند به شعر و هنر توصیف کرده که با دیوان حافظ مأنوس بوده است؛ به گفتهٔ او، این آشنایی بیش از آنکه جنبهٔ علمی داشته باشد، ناشی از انس و علاقه شخصی به حافظ بوده است. وی همچنین از آشنایی کامل مادرش با قرآن و صدای خوش او یاد کرده و گفته است که در کودکی همراه دیگر فرزندان گرد او می‌نشستند و مادرشان قرآن را با لحنی شیرین تلاوت می‌کرد و در خلال آن، داستان پیامبران را برای آنان بازگو می‌کرد؛ به گفتهٔ او، نخستین بار زندگی حضرت موسی، حضرت ابراهیم و برخی دیگر از پیامبران را از مادر خود شنیده است.

دوران کودکی و تحصیلات

سید علی خامنه‌ای در فروردین ۱۳۱۸ش در مشهد متولد شد. تحصیل را از چهارسالگی با قرآن در مکتب‌خانه آغاز کرد. وی دروس سطح را نزد پدر و استادان حوزهٔ علمیه مشهد فراگرفت، سپس در نجف و قم از محضر بزرگانی چون سیدحسین بروجردی، امام خمینی و علامه طباطبائی بهره برد. او سال‌ها به تدریس سطوح عالی و تفسیر قرآن اشتغال داشت و از ۱۳۶۹ش تدریس درس خارج فقه را آغاز کرد. او افزون بر نگارش و ترجمه آثار مختلف، با شعر و ادبیات فارسی نیز مأنوس بود و با تخلص امین شعر می‌سرود. مجموعهٔ سخنان و نوشته‌های او در دورهٔ رهبری با عنوان حدیث ولایت منتشر شده است.

همسر و فرزندان

در پاییز سال ۱۳۴۳ش، سیدعلی خامنه‌ای با منصوره خجسته باقرزاده دختر حاج محمداسماعیل خجسته باقرزاده ازدواج کرد. خطبه عقد آنان توسط سید محمد هادی میلانی جاری شد. حاصل این ازدواج چهار پسر و دو دختر است:

• سید مصطفی خامنه‌ای (متولد ۱۳۴۴ش): داماد عزیزالله خوشوقت.
• سید مجتبی خامنه‌ای (متولد ۱۳۴۸ش): داماد غلامعلی حداد عادل.
• سید مسعود خامنه‌ای (متولد ۱۳۵۳ش): داماد سید محسن خرازی.
• سید میثم خامنه‌ای (متولد ۱۳۵۷ش): داماد محمود لولاچیان.
• بشری سادات خامنه‌ای (متولد ۱۳۵۹ش): عروس محمد محمدی گلپایگانی.
• هدی سادات خامنه‌ای (متولد ۱۳۶۰ش): عروس باقر باقری کنی.

خواهران و برادران

سید علی خامنه‌ای سه برادر به نام‌های سید محمد خامنه‌ای (متولد ۱۳۱۴ش، فارغ‌التحصیل حقوق)، سید هادی خامنه‌ای (متولد ۱۳۲۶ش) و سید حسن خامنه‌ای (متولد ۱۳۲۹ش) دارد که تنها برادر کوچکتر وی روحانی نیست. تنها خواهر تنی او بدرالسادات نام دارد که همسر علی تهرانی بود. علاوه بر این، وی سه خواهر ناتنی از همسر اول پدرش به نام‌های علویه، بتول و فاطمه‌سلطان دارد.

حیات سیاسی و شهادت

سید علی خامنه‌ای پس از ترور محمدعلی رجایی، در مهرماه ۱۳۶۰ش به‌عنوان سومین رئیس‌جمهور ایران انتخاب شد و پس از درگذشت امام خمینی در خرداد ۱۳۶۸ش، از سوی مجلس خبرگان رهبری به‌عنوان دومین رهبر نظام جمهوری اسلامی تعیین شد. سید علی خامنه‌ای در حمله مشترک ایالات متحده آمریکا و اسرائیل در صبح شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در حالی که در محل کارش حضور داشت، به شهادت رسید.

منابع

• «بیوگرافی و سن آیت الله خامنه ای+همسر، فرزندان، عروس و دامادها»، وب‌سایت نمناک، تاریخ بارگذاری مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۴ش.
• «خاندان سید علی خامنه ای»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بارگذاری مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
• «شجره نامه مقام معظم رهبری آیت الله سیدعلی خامنه‌ای»، وبلاک امامزاده، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۰ش.
• «نگاهی گذرا به زندگینامهٔ حضرت آیت‌الله‌العظمی شهید سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش.