هنری کیسینجر
 هنری کیسینجر وزیر امور خارجه پیشین ایالات متحده آمریکا | |
پادکست مقاله | 🡇
| |
| نام | هنری |
|---|---|
| نام خانوادگی | کیسینجر |
| محل زندگی | ایالات متحده آمریکا |
| ملیت | آمریکایی |
| تحصیلات | دکترای علوم سیاسی |
| محل تحصیل | دانشگاه هاروارد |
| شناختهشده برای | عادیسازی روابط آمریکا و چین سیاست تنشزدایی با شوروی توافق صلح پاریس برای پایان جنگ ویتنام |
| منصب | مشاور امنیت ملی ایالات متحده آمریکا وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا |
| دوره | ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۵ (مشاور امنیت ملی) ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۷ (وزیر امور خارجه) |
هنری کیسینجر؛ سیاستمدار و وزیر امور خارجه پیشین آمریکا.
هنری کیسینجر (Henry Kissinger) دیپلمات، استراتژیست و سیاستمدار آمریکایی بود که در دوران ریاستجمهوری نیکسون و فورد، بهعنوان نخستین فرد بهطور همزمان سمتهای مشاور امنیت ملی و وزیر امور خارجه آمریکا را بر عهده داشت. او بهعنوان یکی از نمادهای واقعگرایی در سیاست، نقش کلیدی در عادیسازی روابط آمریکا با چین، تنشزدایی با شوروی، دیپلماسی خاورمیانه و توافق صلح ویتنام ایفا کرد که برای مورد آخر برنده جایزه صلح نوبل شد. در حوزه خاورمیانه، او معمار راهبرد حمایت همهجانبه از محمدرضا پهلوی بود و در سالهای پس از قدرت نیز، نفوذ منطقهای ایران را تهدیدی ژئواستراتژیک میدانست که نیازمند مهار بود. با وجود دستاوردهای دیپلماتیک، کارنامه کیسینجر به دلیل پیامدهای ویرانگر سیاستهایش در کشورهایی نظیر کامبوج و شیلی، همواره با انتقادهای شدید فعالان حقوق بشر همراه بوده و بسیاری او را یک جنایتکار جنگی میدانند.
زندگینامه و تحصیلات هنری کیسینجر
هنری کیسینجر در ۲۷ می ۱۹۲۳م در شهر فورت در ایالت بایرن آلمان و در خانوادهای یهودی زاده شد. او در سال ۱۹۳۸م برای گریز از حکومت آلمان نازی به همراه خانوادهاش به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد. کیسینجر پس از دریافت تابعیت آمریکا، در دوران جنگ جهانی دوم در ارتش این کشور خدمت کرد. پس از پایان دوران خدمت نظامی به تحصیل در دانشگاه هاروارد پرداخت و در سال ۱۹۵۴م مدرک دکترای خود را از این دانشگاه دریافت کرد و در همان دانشگاه بهعنوان استاد مشغول به کار شد. او سرانجام در ۲۹ نوامبر ۲۰۲۳م (۸ آذر ۱۴۰۲ش) در خانهٔ خود در ایالت کنتیکت آمریکا در ۱۰۰ سالگی درگذشت.[۱]
فعالیتهای علمی
هنری کیسینجر فعالیتهای علمی و دانشگاهی خود را بهعنوان عضو هیئت علمی مرکز امور بینالمللی در دانشگاه هاروارد آغاز کرد و در سال ۱۹۵۷م بهعنوان دستیار مدیر این مرکز منصوب شد. او به مدت دو دهه، مدیریت سمینار بینالمللی هاروارد را از سال ۱۹۵۱م تا ۱۹۷۱م و همچنین مدیریت برنامه مطالعات دفاعی این دانشگاه را در سالهای ۱۹۵۸م تا ۱۹۷۱م بر عهده داشت. در کنار فعالیتهای دانشگاهی، وی در عرصه پژوهشی نیز فعال بود و مدیریت بخش مطالعات تسلیحات هستهای در شورای روابط خارجی را در سالهای ۱۹۵۵م تا ۱۹۵۶م و ریاست پروژه مطالعات ویژه در صندوق برادران راکفلر را در فاصله سالهای ۱۹۵۶م تا ۱۹۵۸م را در کارنامه دارد. کیسینجر نتیجه بخشی از این مطالعات راهبردی خود را در سال ۱۹۵۷م در قالب نخستین کتابش با عنوان «تسلیحات هستهای و سیاست خارجی» منتشر کرد.[۲]
سمتهای سیاسی
هنری کیسینجر فعالیتهای سیاسی و مشاورهای خود را پیش از ورود رسمی به کابینه آغاز کرد و از سال ۱۹۵۵م تا ۱۹۶۸م بهعنوان مشاور امور امنیتی سازمانهای مختلف ایالات متحده در دوران ریاستجمهوری دوایت دی. آیزنهاور، جان اف. کندی و لیندون بی. جانسون خدمت کرد.[۳] او سپس در دولتهای ریچارد نیکسون و جرالد فورد به بالاترین مناصب دیپلماتیک دست یافت؛ بهطوری که در فاصله سالهای ۱۹۶۹م تا ۱۹۷۵م بهعنوان هشتمین مشاور امنیت ملی آمریکا فعالیت کرد و از سال ۱۹۷۳م تا ۱۹۷۷م نیز مقام پنجاهوششمین وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا را بر عهده داشت.[۴]
او نخستین فردی بود که بهصورت همزمان هر دو مقام مشاور امنیت ملی و وزارت امور خارجه را در اختیار داشت و همچنین اولین وزیر خارجه آمریکا بود که در کشوری دیگر متولد شده بود.[۵]
دیدگاهها
در حوزه دیدگاههای راهبردی، کیسینجر معتقد بود که سیاست خارجی ایالات متحده نباید صرفاً بر پایه گزینههای نظامی استوار باشد؛ چرا که حضور نظامی توانایی حل تمامی بحرانها و تراژدیهای جهانی را ندارد. وی همواره تأکید میکرد که واشینگتن باید چالشهای بینالمللی را با همکاری متحدان خود و بدون توسل به جنگهای بیپایان حلوفصل کند. در سطح کلان نظم جهانی نیز، او با ارجاع به الگوهای تاریخی همواره دربارهٔ رشد فزاینده قدرت نظامی چین هشدار میداد و معتقد بود تقابل یک قدرت در حال ظهور مانند چین با یک قدرت تثبیتشده مانند آمریکا، پتانسیل آن را دارد که در نهایت به بروز درگیری میان دو کشور منتهی شود.[۶]
بحران هویت ملی و انشقاق داخلی آمریکا
هنری کیسینجر در سالهای پایانی عمر خود معتقد بود که ایالات متحده در مقابله با چالشهای مدرن از انشقاق و عدم اتحاد داخلی رنج میبرد. وی در مراسم صدودوازدهمین سالگرد تولد رونالد ریگان بیان کرد که جامعه آمریکا دچار نوعی بینظمی در زمینه هویت و اهداف خود شده است که دستیابی به انسجام داخلی را دشوار میسازد. کیسینجر راهکار مقابله با این بحرانهای داخلی و بینالمللی را استفاده هوشمندانه از ترکیب دو عنصر قدرت و مصالحه میدانست.[۷]
ایران در دکترین سیاست خارجی هنری کیسینجر
دیدگاه راهبردی هنری کیسینجر در قبال ایران و سیاست خارجی آمریکا، ترکیبی از مهار ژئواستراتژیک و استفاده از اهرم فشار با هدف تغییر رفتار حاکمیت بود. وی ایران را بهدلیل شکلدهی به یک کمربند شیعی از تهران تا بیروت و در اختیار داشتن فرصت برای احیای امپراتوری پارس، یک تهدید ژئواستراتژیک بلندمدت و مسئلهای بهمراتب پیچیدهتر و بزرگتر از گروههایی نظیر داعش ارزیابی میکرد.[۸]
در همین راستا، کیسینجر ضمن تمجید از توافقات صلح میان اعراب و اسرائیل بهعنوان عاملی برای اتحاد در برابر تهران، بر لزوم تداوم سیاست فشار حداکثری تأکید داشت و هشدار میداد که حلوفصل مسئله ایران نباید مستقل از سایر معادلات و متحدان آمریکا در خاورمیانه پیگیری شود.[۹] هدف کیسینجر مهار انگیزههای انقلابی ایران از طریق ایجاد توازن قوا توسط ائتلافی از کشورهای سنی و اسرائیل بود. او میخواست ایران را به سمتی هدایت کند که مانند یک دولت-ملت عادی و پایبند به قواعد متعارف بینالمللی رفتار کند؛ شرایطی که در صورت تحقق، به ایالات متحده اجازه میداد نقش یک موازنهگر را در میان تمامی قدرتهای خاورمیانه ایفا کند.[۱۰]
کیسینجر خاورمیانه را کانون بزرگترین خطرات برای بیثباتی جهانی میدانست و نسبت به پیامدهای برنامه هستهای ایران حساسیت ویژهای داشت. او هشدار میداد که دستیابی ایران به سلاح هستهای میتواند به یک رقابت تسلیحاتی خطرناک در میان سایر کشورهای منطقه منجر شود. در برخورد با این چالش، او بر لزوم تصمیمگیریهای استراتژیک و پرهیز از ورود به درگیریهای نظامی مستقیم تأکید داشت. در خصوص نفوذ منطقهای ایران در بحرانهایی نظیر سوریه نیز، راهبرد پیشنهادی او مبتنی بر شناسایی و حمایت از گروههای محلیِ همسو با منافع آمریکا و همچنین لزوم همکاری واشینگتن با مسکو برای مهار این نفوذ بود.[۱۱]
هنری کیسینجر در ارزیابیهای خود از ایران، به تأثیرات انقلاب اسلامی و جایگاه تاریخی این کشور توجه داشت. او معتقد بود که سید روحالله خمینی با تصمیمات غیرقابل پیشبینی و رعدآسای خود، سیاستمداران غربی را با بحران جدی برنامهریزی مواجه کرد؛ چرا که وی بر اساس معیارهایی متفاوت از عرف شناختهشده در سیاست جهانی عمل میکرد و در مخالفت خود با غرب، خلوص نیت و انگیزههای عمیق اعتقادی داشت.[۱۲]
در خصوص جایگاه ژئوپلیتیک و تاریخی ایران نیز کیسینجر معتقد بود اگر قلمرو داعش توسط نیروهای مورد حمایت ایران به تصرف درآید، یک کمربند ارضی از تهران تا بیروت ایجاد میشود که نشاندهنده ظهور امپراتوری ایران خواهد بود.[۱۳] بر اساس روایتی از دیدار او با علی لاریجانی، کیسینجر بیان کرده است که پس از جنگ جهانی دوم، با وجود تغییرات بنیادین در بسیاری از کشورها، ایران و مصر ثبات خود را حفظ کردند. از دیدگاه او، ایران کشوری است که همواره وجود داشته و خواهد داشت و ایالات متحده در نهایت چارهای جز کنار آمدن و تعامل با آن ندارد.[۱۴]
دیدگاه پیرامون جنگ تجاری آمریکا و چین
هنری کیسینجر نسبت به پیامدهای جنگ تجاری میان ایالات متحده و چین هشدار داده و معتقد بود که این دو قدرت برتر اقتصادی، در سایه این اختلافات به مرز یک جنگ سرد جدید رسیدهاند. وی تأکید داشت که در صورت عدم حلوفصل این تنشها، پیامدهای آن میتواند حتی از جنگ جهانی اول نیز بدتر و ویرانگرتر باشد؛ زیرا جنگ نیز صرفاً بهدلیل عدم حل یک بحران به مراتب کوچکتر به وقوع پیوست. کیسینجر با اشاره به رقابت و حضور همهجانبه آمریکا و چین در نقاط مختلف جهان، یگانه راه جلوگیری از فاجعه را آغاز گفتوگوهای سیاسی عمیق و تلاش برای محدود کردن تأثیر اختلافات میدانست.[۱۵]
دیپلماسی و سیاست خارجی
رویکرد کیسینجر بر پایه سیاست واقعگرایانه استوار بود.[۱۶] او با اجرای دیپلماسی پینگپنگ توانست زمینه عادیسازی روابط میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری خلق چین را فراهم کند.[۱۷] در رابطه با اتحاد جماهیر شوروی، کیسینجر سیاست تنشزدایی را پیش گرفت که به امضای توافقنامه محدودسازی سلاحهای استراتژیک معروف به پیمان سالت انجامید.[۱۸] او همچنین برای پایاندادن به مداخله آمریکا در جنگ ویتنام مذاکراتی را هدایت کرد که به امضای توافق صلح پاریس منجر شد و جایزه صلح نوبل را برای او بههمراه آورد.[۱۹]
نقش کیسینجر در خاورمیانه
پس از جنگ یوم کیپور، کیسینجر با استفاده از دیپلماسی رفتوبرگشت موفق شد توافقهایی را میان اسرائیل با مصر و سوریه برقرار کند تا نظم و ثبات را در خاورمیانه تثبیت کند.[۲۰] در منطقه خلیج فارس، او سیاست حمایت بیقیدوشرط و فروش گسترده تسلیحات نظامی به محمدرضا پهلوی را در پیش گرفت تا ایران بهعنوان نگهبان خلیج فارس منافع آمریکا را تأمین کند. این حمایتها از محمدرضا پهلوی تا آنجا پیش رفت که در سال ۱۹۷۶م، ایران به بزرگترین خریدار تسلیحات آمریکایی و محل استقرار بزرگترین گروه مشاوران نظامی آمریکایی تبدیل شده بود.[۲۱] وی همچنین روابط استراتژیک عمیقی با عربستان سعودی برقرار کرد که در شکلگیری سیستم دلار نفتی در اقتصاد جهانی نقش زیادی داشت.[۲۲]
دیدگاهها دربارهٔ هنری کیسینجر
دیدگاههای مثبت و دستاوردهای دیپلماتیک
هنری کیسینجر در عرصه روابط بینالملل بهعنوان یکی از نمادهای سیاست واقعگرایانه (به انگلیسی: Realpolitik) شناخته میشود و حامیانش او را پدر دیپلماسی آمریکا مینامند.[۲۳] دیدگاههای مثبت دربارهٔ او عمدتاً بر دستاوردهای استراتژیک و دیپلماتیک وی متمرکز است:
- تنشزدایی و بهبود روابط با قدرتهای جهانی: کیسینجر نقش کلیدی و معماری در عادیسازی روابط ایالات متحده با جمهوری خلق چین پس از ۲۳ سال مخاصمه و پیشبرد سیاست تنشزدایی با اتحاد جماهیر شوروی داشت که به امضای پیمان محدودسازی سلاحهای راهبردی (سالت-۱) در سال ۱۹۷۲م منجر شد.[۲۴]
- پایان جنگ ویتنام: تلاشهای دیپلماتیک او منجر به امضای توافق پاریس در ژانویه ۱۹۷۳م برای آتشبس و خروج نظامیان آمریکایی از ویتنام شد که به خاطر آن جایزۀ صلح نوبل را دریافت کرد.[۲۵]
- هوش استراتژیک و نبوغ فردی: وی بهدلیل داشتن چشمانداز استراتژیک برجسته، پرکاری، اعتماد بهنفس بالا، حافظه قدرتمند و تسلط بر روانشناسی و طبع سیاسی مورد تحسین قرار گرفته است. حتی رهبران کشورهای رقیب مانند شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین از او بهعنوان یک دولتمرد خردمند و دوراندیش و دوست قدیمی یاد کردهاند که توانست با مهارت، چین و شوروی را در برابر یکدیگر بازی دهد و در جنگ سرد به نفع آمریکا پیروز شود.[۲۶]
- مدیریت بحران در خاورمیانه: نقشآفرینی او در جریان جنگ یوم کیپور در سال ۱۹۷۳م، توانست ضمن حفظ توازن قوا، نفوذ شوروی را در خاورمیانه کاهش داده و مصر را به سمت آمریکا متمایل کند.[۲۷]
دیدگاههای منفی و انتقادات (اتهامات جنایت جنگی)
در نقطه مقابل، منتقدان و فعالان حقوق بشر، کیسینجر را یک جنایتکار جنگی میدانند و کارنامه او را دارای نقاط تاریک و خونینی توصیف میکنند که نتیجه مستقیم رویکرد واقعگرایانه و منفعتطلبانه اوست:
- بمباران کامبوج و جنگ ویتنام: کیسینجر از معماران اصلی گسترش جنگ به کامبوج بود. منتقدان او را مسئول حملات هوایی پنهانی و بمباران کامبوج میدانند که منجر به کشتهشدن صدها هزار غیرنظامی (از جمله آمار ۱۵٬۰۰۰ کشته در یک گزارش) و هموار شدن مسیر برای نسلکشی در این کشور شد.[۲۸]
- حمایت از کودتا و دیکتاتوریها در آمریکای لاتین: حمایت قاطع او از سرنگونی دولت دموکراتیک و سوسیالیست سالوادور آلنده در شیلی در سال ۱۹۷۳م و حمایت از دیکتاتوری ژنرال پینوشه، از بزرگترین انتقادات حقوق بشری علیه او است.[۲۹]
- حمایت از نسلکشی و سرکوب در آسیا: منتقدان نقش او را در بهرسمیتشناختن اشغال تیمور شرقی توسط اندونزی و همچنین حمایت فعالانه از پاکستان در جریان نسلکشی بنگلادش در سال ۱۹۷۱م به شدت محکوم میکنند.[۳۰]
- نادیده گرفتن دموکراسی و حقوق بشر: او متهم است که در سیاستورزی خود، به پروسههای دموکراتیک و حقوق شهروندان اهمیتی نمیداد و با دیکتاتورها مانند محمدرضا پهلوی و انور سادات روابط دوستانه و عمیقی برقرار میکرد و منافع سرمایهداری و شرکتهای تسلیحاتی را بر ارزشهای انسانی ترجیح میداد.[۳۱]
- نقشآفرینی مخرب در خاورمیانه و جنگ عراق با ایران: برخی منتقدان معتقدند که دکترین او در قبال جنگ عراق با ایران بر مبنای فرسایشی کردن جنگ استوار بود؛ بهطوری که با حمایت از صدام حسین تلاش کرد تا هر دو طرف جنگ تضعیف شوند و شکست بخورند. همچنین رویکرد به شدت صهیونیستی او باعث تضییع حقوق فلسطینیان بهنفع رژیم اسرائیل در قراردادهای صلح شد.[۳۲]
افتخارات و جوایز
| سال | عنوان جایزه / افتخار | اهداکننده / توضیحات |
|---|---|---|
| ۱۹۵۵م | نشان افتخاری شوالیه سلطنتی | بریتانیا |
| ۱۹۷۳م | جایزه صلح نوبل | کمیته نوبل |
| ۱۹۷۷م | نشان آزادی ریاستجمهوری | ایالات متحده آمریکا |
| ۲۰۰۶م | نشان وودرو ویلسون | مرکز وودرو ویلسون (وابسته به مؤسسه اسمیتسونین) |
| ۲۰۰۷م | نشان هاپکینز - نانجینگ | به خاطر تلاشهایش در بازسازی روابط چین و آمریکا |
| ۲۰۰۷م | نشان مارشال والامقام | تجمع سالانه اشتابن آلمان-آمریکا در شهر نیویورک[۳۳] |
آثار
| عنوان اثر | نوع اثر |
|---|---|
| تسلیحات هستهای و سیاست خارجی | کتاب |
| لزوم انتخاب: چشمانداز سیاست خارجی آمریکا | کتاب |
| شراکت مشکلدار: ارزیابی مجدد ائتلاف آتلانتیک | کتاب |
| مسائل استراتژی ملی | کتاب |
| سالهای کاخ سفید | کتاب |
| سالهای تحولات | کتاب |
| آیا آمریکا به یک سیاست خارجی نیاز دارد، به سوی یک دیپلماسی در قرن ۲۱ | کتاب |
| پایان جنگ ویتنام: تاریخ درگیری آمریکا در جنگ ویتنام و خروج از آن | کتاب |
| بحران: کالبدشکافی دو بحران عمده در سیاست خارجی | کتاب |
| رهبری: شش راهبرد جهانی | کتاب |
| واپسین روزهای شاه | کتاب |
| دیپلماسی (جلد اول و دوم) | کتاب |
| چین | کتاب |
| نظم جهانی | کتاب |
| دست پنهان قدرت | کتاب |
| عصر هوش مصنوعی و آینده ما انسانها | کتاب |
| پیدایش | کتاب |
| زمینههای مداخلات نظامی آمریکا | مقاله |
| پیش به سوی فروپاشی دیوار برلین | مقاله |
| نمیتوان برای عراق بعداً چارهای اندیشید | مقاله |
| کابوس هستهای ما | مقاله |
| جهانیسازی و مخالفان آن | مقاله |
| به سوی جهانی غیر هستهای | مقاله |
| سوءبرداشت از گزارش ایران | مقاله[۳۴] |
پانویس
- ↑ «هنری کیسینجر که بود و چرا یک چهره تأثیرگذار بود؟»، وبسایت فرارو.
- ↑ شمس، «هنری کیسینجر؛ دروغگویی که جایزه صلح نوبل گرفت»، وبسایت برترینها.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود و چرا یک چهره تأثیرگذار بود؟»، وبسایت فرارو.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «هنری کیسینجر؛ از تولد در آلمان تا تأثیرگذاری در سیاست خارجی آمریکا»، وبسایت رهاورد نیوز.
- ↑ «کیسینجر; آمریکا باید مشکلات جهان را بدون جنگ رفع کند»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «دیدگاه کیسینجر درباره آمریکا؛ شکاف داخلی و عدم اتحاد»، وبسایت راهبرد معاصر.
- ↑ «کیسینجر; ایران فرصت تبدیل شدن به یک امپراتوری را بدست آورده است»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «هنری کیسینجر: فشار علیه ایران باید ادامه یابد»، وبسایت تابناک.
- ↑ «درس کیسینجر به بایدن درباره ایران»، وبسایت اکو ایران.
- ↑ «کیسینجر; آمریکا باید مشکلات جهان را بدون جنگ رفع کند»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «هنری کسینجر: امپراتوری ایران در راه است/ آیتالله خمینی غرب را با بحران جدی مواجه کرد»، وبسایت تابناک.
- ↑ «هنری کسینجر: امپراتوری ایران در راه است/ آیتالله خمینی غرب را با بحران جدی مواجه کرد»، وبسایت تابناک.
- ↑ «جمله مهم هنری کیسینجر به علی لاریجانی»، وبسایت فرارو.
- ↑ «هشدار کیسینجر درباره تبعات ادامه جنگ تجاری»، وبسایت تابناک.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود و چرا یک چهره تأثیرگذار بود؟»، وبسایت فرارو.
- ↑ «عامل اصلی شکست آمریکا در خاورمیانه»، وبسایت اقتصاد نیوز.
- ↑ «سیاستهای شوم کیسینجر چگونه به باتلاق امروز خاورمیانه ختم شد: ناگفتههایی از روابط شاه و آمریکا / بخش اول»، وبسایت شفقنا.
- ↑ «سیاستهای شوم کیسینجر چگونه به باتلاق امروز خاورمیانه ختم شد: ناگفتههایی از روابط شاه و آمریکا / بخش اول»، وبسایت شفقنا.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر. ؛ «کارنامه جنجالی کیسینجر؛ از برقراری رابطه با چین تا اتهام جنایت جنگی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران. ؛ سریع القلم، «درباره هنری کیسینجر صد ساله»، وبسایت دنیای تحلیل.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر. ؛ «کارنامه جنجالی کیسینجر؛ از برقراری رابطه با چین تا اتهام جنایت جنگی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.
- ↑ «چرا شی و پوتین هنری کیسینجر را دوست داشتند؟»، وبسایت تابناک. ؛ سریع القلم، «درباره هنری کیسینجر صد ساله»، وبسایت دنیای تحلیل.
- ↑ «چرا شی و پوتین هنری کیسینجر را دوست داشتند؟»، وبسایت تابناک.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر. ؛ «کارنامه جنجالی کیسینجر؛ از برقراری رابطه با چین تا اتهام جنایت جنگی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران. ِ «نقشآفرینیهای هنری کیسینجر، در جنایت علیه بشریت و توطئه علیه ایرانیان»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر. ؛ «کارنامه جنجالی کیسینجر؛ از برقراری رابطه با چین تا اتهام جنایت جنگی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران. ِ «نقشآفرینیهای هنری کیسینجر، در جنایت علیه بشریت و توطئه علیه ایرانیان»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر. ؛ «کارنامه جنجالی کیسینجر؛ از برقراری رابطه با چین تا اتهام جنایت جنگی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.
- ↑ سریع القلم، «درباره هنری کیسینجر صد ساله»، وبسایت دنیای تحلیل.
- ↑ «نقشآفرینیهای هنری کیسینجر، در جنایت علیه بشریت و توطئه علیه ایرانیان»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ شمس، «هنری کیسینجر؛ دروغگویی که جایزه صلح نوبل گرفت»، وبسایت برترینها.
- ↑ «کتابهای «هنری کیسینجر»، وبسایت ایران کتاب.
منابع
- «جمله مهم هنری کیسینجر به علی لاریجانی»، وبسایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «چرا شی و پوتین هنری کیسینجر را دوست داشتند؟»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آذر ۱۴۰۲ش.
- «درس کیسینجر به بایدن دربارهٔ ایران»، وبسایت اکو ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۴۰۰ش.
- «دیدگاه کیسینجر دربارهٔ آمریکا؛ شکاف داخلی و عدم اتحاد»، وبسایت راهبرد معاصر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ بهمن ۱۴۰۱ش.
- «زندگینامه و دانلود بهترین کتابهای هنری کیسینجر»، وبسایت کتابراه، تاریخ بازدید: ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
- سریع القلم، محمود، «دربارهٔ هنری کیسینجر صد ساله»، وبسایت دنیای تحلیل، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ش.
- «سیاستهای شوم کیسینجر چگونه به باتلاق امروز خاورمیانه ختم شد: ناگفتههایی از روابط شاه و آمریکا / بخش اول»، وبسایت شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مهر ۱۳۹۴ش.
- شمس، عاطفه، «هنری کیسینجر؛ دروغگویی که جایزه صلح نوبل گرفت»، وبسایت برترینها، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۳۹۶ش.
- «عامل اصلی شکست آمریکا در خاورمیانه»، وبسایت اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۴۰۰ش.
- «کارنامه جنجالی کیسینجر؛ از برقراری رابطه با چین تا اتهام جنایت جنگی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۴۰۴ش.
- «کتابهای هنری کیسینجر»، وبسایت ایران کتاب، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «کیسینجر؛ آمریکا باید مشکلات جهان را بدون جنگ رفع کند»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۳۹۱ش.
- «کیسینجر؛ ایران فرصت تبدیل شدن به یک امپراتوری را بدست آورده است»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۶ شهریور ۱۳۹۳ش.
- «نقشآفرینیهای هنری کیسینجر، در جنایت علیه بشریت و توطئه علیه ایرانیان»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آذر ۱۴۰۲ش.
- «هنری کسینجر: امپراتوری ایران در راه است/ آیتالله خمینی غرب را با بحران جدی مواجه کرد»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۳۹۷ش.
- «هشدار کیسینجر دربارهٔ تبعات ادامه جنگ تجاری»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱ آذر ۱۳۹۸ش.
- «هنری کیسینجر؛ از تولد در آلمان تا تأثیرگذاری در سیاست خارجی آمریکا»، وبسایت رهاورد نیوز، تاریخ بازدید: ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «هنری کیسینجر: فشار علیه ایران باید ادامه یابد»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۳۹۹ش.
- «هنری کیسینجر که بود؛ «پدر دیپلماسی یانکیها» یا «جنایتکار جنگی»»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۲ش.
- «هنری کیسینجر که بود و چرا یک چهره تأثیرگذار بود؟»، وبسایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۴۰۴ش.