لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲
لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲
لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ خانوادهای از جنگندههای چندمنظوره تکنشین و رادارگریز ساخت شرکت لاکهید مارتین است که برای ماموریتهای برتری هوایی، تهاجمی و شناسایی طراحی شده است. این جنگنده در سه مدل اصلی تولید شده و یکی از پرهزینهترین پروژههای نظامی تاریخ آمریکا محسوب میشود. در جریان جنگ تحمیلی سوم، گزارشهایی از هدف قرار گرفتن چند فروند از این جنگندهها توسط سامانههای پدافندی منتشر شد که به دنبال آن، ارزش سهام شرکت سازنده با کاهش چشمگیری مواجه گردید.
تاریخچه توسعه
پروژه طراحی و تولید اف-۳۵ در دهه ۱۹۹۰ میلادی و با برنامه «جنگنده تهاجمی مشترک» (JSF) آغاز شد. در این دوره، دو شرکت لاکهید مارتین و بوئینگ برای طراحی نمونههای اولیه با یکدیگر رقابت میکردند. در سال ۲۰۰۱، شرکت لاکهید مارتین موفق شد با ارائه مدل ایکس-۳۵، بر رقیب خود یعنی ایکس-۳۲ ساخت بوئینگ پیروز شود و قرارداد تولید جنگنده مدرن خود را به ثبت برساند. نورثروپ گرامن، پرت اند ویتنی و بیایئی سیستمز از شرکای اصلی این پروژه به شمار میروند.
مدلها و ویژگیهای فنی
اف-۳۵ در سه مدل اصلی تولید شده است: اف-۳۵ ای با قابلیت نشست و برخاست متعارف، اف-۳۵ بی با توان برخاست و نشست عمودی و اف-۳۵ سی با قابلیت ناونشینی. این جنگنده برای انجام انواع ماموریتها از جمله حملات زمینی، دفاع هوایی و شناسایی هوایی طراحی شده و قادر به ارائه جنگ الکترونیک و قابلیتهای اطلاعاتی و نظارتی است. ارزش هر فروند از این جنگنده تقریباً ۱۰۰ میلیون دلار برآورد میشود.
فناوری رادارگریزی
فناوری رادارگریزی در اف-۳۵ به عنوان یکی از مهمترین ویژگیهای آن معرفی شده است. در دهه ۱۹۶۰، شرکت لاکهید مارتین با نوآوری در کاهش مقطع راداری و شناسایی مواد جاذب امواج، زمینهساز پیشرفت این فناوری شد. طراحی بدنه و سطوح صاف اف-۳۵ به گونهای است که امواج رادار را بازتاب داده و شناسایی و ردیابی آن را برای دشوار میسازد. ترکیب طراحی و مواد نوآورانه، این جنگنده را برای ردیابی توسط سیستمهای راداری دشمن به گفته طراحان آن، به شدت سخت کرده است.
وابستگی به خلبان
با وجود پیشرفت فناوریهای بدون سرنشین، اف-۳۵ همچنان به خلبان انسانی وابسته است. مهارت خلبان در هدایت و تصمیمگیری حین نبرد، نقش تعیینکنندهای در کارایی این جنگنده دارد. به گفته کارشناسان، با فناوریهای پیشرفته اف-۳۵، نقش خلبانان مدرن کمتر به مانورهای جنگی و بیشتر به تصمیمگیری دقیق متمرکز شده است.
وضعیت عملیاتی و کاربران
نخستین اسکادران از جنگندههای اف-۳۵ در تاریخ ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۵ در اختیار سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده قرار گرفت. در ۲ اوت ۲۰۱۶ نیز اولین اسکادران اف-۳۵ ای به نیروی هوایی آمریکا تحویل داده شد. ایالات متحده تا سال ۲۰۴۴ قصد دارد ۲۴۵۶ فروند از این جنگنده را خریداری کند. علاوه بر آمریکا، کشورهای اسرائیل، بریتانیا، ژاپن، کره جنوبی، ترکیه و ایتالیا نیز اف-۳۵ خریداری کردهاند. پیشبینی میشود این جنگنده تا سال ۲۰۷۰ در خدمت باشد.
هزینهها و جایگاه پروژه
پروژه طراحی و تولید اف-۳۵ در نوع خود بزرگترین و پرهزینهترین پروژه نظامی در تاریخ جهان ارزیابی میشود. دولت آمریکا هزینه نهایی این پروژه را یک تریلیون دلار برآورد کرده است. آمریکا تا اکتبر ۲۰۱۸ سفارش خرید ۳۰۰۰ فروند اف-۳۵ را دریافت کرده بود.
تحولات اخیر در جنگ تحمیلی سوم
در جریان جنگ تحمیلی سوم، گزارشهایی از هدف قرار گرفتن چند فروند جنگنده اف-۳۵ توسط سامانههای پدافندی منتشر شد. این گزارشها بازتاب گستردهای در رسانههای مالی و نظامی جهان داشت. به دنبال انتشار این اخبار، ارزش سهام شرکت لاکهید مارتین با کاهش قابل توجهی مواجه گردید. پیش از این، تصور میشد این جنگندهها به دلیل فناوری رادارگریزی قابل ردیابی نیستند و تاکنون هیچ قدرتی موفق به هدف قرار دادن آنها نشده بود.