شهرهای موشکی ایران

شهرهای موشکی ایران؛ تونل‌های حفر شده در کوه‌ها با مهندسی و حفاری خاص با امکان دپوی انبوهی از موشک‌ها.

معرفی

ایجاد شبکه‌های گسترده موشکی و سیلوهای عمقی زیرزمینی، که حتی از پیشرفته‌ترین سامانه‌های شناسایی دشمن نیز پنهان می‌مانند، در سال‌های اخیر به یکی از ارکان اساسی قدرت بازدارندگی و برتری راهبردی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. ایران در حال حاضر میزبان بیش از ۲۰ شهر موشکی عملیاتی است که در قالب‌های مختلف زیرزمینی، کوهستانی و ساحلی مستقر شده‌اند. نسل اول شهرهای موشکی شامل تونل‌های نسبتاً ساده با یک خروجی بود،. نسل دوم با چندشاخه‌شدن و افزودن مسیرهای امنیتی تکامل یافت. نسل سوم اما با ویژگی‌هایی مانند سکوهای شلیک داخلی، امکانات پیشرفته زندگی، دیواره‌های چندلایه و مقاوم در برابر انفجار، درب‌های هیدرولیکی سنگین و همچنین سیستم‌های مجزا و ایزوله برای ذخیره سوخت جامد و مایع است. از نظر استحکام، این تونل‌ها در اعماق صدها متری کوه‌ها حفر شده‌اند. این طراحی، با بهره‌گیری از لایه‌های عظیم سنگی به‌عنوان یک جذب‌کنندۀ طبیعی امواج انفجار، حتی در برابر اصابت موشک‌های سنگرشکن نیز مقاومت بالایی از خود نشان می‌دهد.

عمق زیاد و خروجی‌های متعدد طراحی شده در این مراکز راهبردی، امکان پرتاب موشک‌ها را از مسیرهای مختلف و نقاط گوناگون فراهم می‌آورد. البته با توجه ملاحظات امنیتی، تنها بخش محدودی از این ساختار زیرزمینی به رسانه‌ها معرفی شده است و مسلماً قسمت‌های گسترده‌ای برای اسکان پرسنل، آماده‌سازی، بازرسی و نگهداری محموله‌های موشکی در این مجموعه‌ها وجود دارد.

به گفتۀ شهید امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده سابق هوا و فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، تعداد شهرهای موشکی به اندازه‌ای است که اگر هر هفته از یکی از آن‌ها رونمایی شود، این روند تا دو سال باید ادامه یابد.

بر اساس تصاویر ماهواره‌ای مورد استناد منابع غربی، ایران شهرهای موشکی خود را در عمق حدود ۵۰۰ متری کوه‌ها احداث کرده که از طریق شبکه‌های ریلی داخلی به هم متصل هستند.

به‌گفتۀ علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسدارن انقلاب اسلامی، شهرک‌های موشکی در امتداد سواحل خلیج فارس و دریای عمان استقرار یافته و عرصه‌ای با عمق بیش از ۷۰ کیلومتر را پوشش می‌دهند. او تأکید کرد که این مناطق به‌طور کامل مسلح هستند و تنها بخش محدودی از آنها برای نمایش بخشی از قدرت نظامی ایران آشکار شده است.

تاریخچه

پروژۀ ساخت شهرهای موشکی ایران از سال ۱۳۶۳ش و پیش از ورود نخستین موشک‌ها به ایران آغاز شده و تاکنون به‌طور مستمر ادامه داشته است.

بنیان‌گذار

ایده اولیه و اجرای شهرهای موشکی در جمهوری اسلامی ایران از سوی شهید امیرعلی حاجی‌زاده پایه‌گذاری شد. حاجی‌زاده نخستین کسی بود که با گردآوردن گروهی از جوانان و با امکانات اولیه و بودجه‌ای محدود، کار را با ساخت تونل‌ها و زاغه‌ها آغاز کرد و به‌تدریج زیرساخت‌های گسترده شهرک‌های موشکی را شکل داد. یکی از محورهای نوآوری‌ها طراحی و ساخت سیلوهای پرتاب موشک است. این ایده پس از مشاهده‌ای ابتدایی توسط حاجی‌زاده در طی سفر به کره‌شمالی به کشور منتقل شد؛ در حالی که هیچ سند، کتاب یا تصویر مشخصی از جزئیات فنی آن در دسترس نبود. حاجی‌زاده با همت گروهی از متخصصان جوان، این ایده را به مرحله اجرا رساند. امروزه تنها معدود کشورهایی چون روسیه، آمریکا، چین و کره‌شمالی از چنین سیلوهایی برخوردارند. اجرای این طرح در ایران، بدون دسترسی به دانش یا سابقۀ خارجی، با چالش‌های فنی و ایمنی زیادی همراه بود که با شجاعت و رهبری حاجی‌زاده با همراهی فرماندهانی چون شهید حسن طهرانی‌مقدم و محمدباقر قالیباف، آزمایش با موفقیت انجام شد و ایران به جمع معدود کشورهای دارنده سیلوی پرتاب موشک پیوست.

اهداف

هدف از ساخت شهرهای موشکی و سیلوهای زیرزمینی پرتاب موشک در ایران حفاظت و بقای توان موشکی در برابر شناسایی و حملات احتمالی دشمن و خلق راهکاری پیشگیرانه برای غلبه بر تاکتیک‌های دشمن در هدف‌گیری پایگاه‌های موشکی و ایجاد پراکندگی و پنهان‌سازی تأسیسات موشکی در نقاط مختلف کشور به‌منظور کاهش آسیب‌پذیری بوده است.

ساختار

شهرهای موشکی ایران از تونل‌های مهندسی‌شده در دل کوه‌ها تشکیل شده‌اند که امکان ذخیره انبوه موشک‌های بالستیک با بردهای مختلف را فراهم کرده‌اند. این مجموعه همچنین شامل سیلوهای زیرزمینی پرتاب است که بخشی از همان شهر موشکی محسوب می‌شوند و امکان شلیک مستقیم از داخل تأسیسات را می‌دهند.

رونمایی از شهرهای موشکی ایران

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مهرماه ۱۳۹۴ش برای اولین بار از یک شهر موشکی واقع در عمق ۵۰۰ متری زمین رونمایی کرد و اشاره کرد که پایگاه‌های موشکی در تمامی استان‌های کشور مستقر شده‌اند. در سال 1395ش دومین شهرک موشکی ایران نیز با حضور علی لاریجانی رونمایی شد. در اردیبهشت 1396ش شهید امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده سابق نیروی هواوفضا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از احداث کارخانۀ جدید موشک‌های بالستیک زیرزمینی که سومین کارخانه در نوع خود است، خبر داد. در بهمن‌ماه 1397ش محمدعلی جعفری، فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از پایگاه زیرزمینی موشک‌سازی رونمایی کرد.

بازتاب بین‌المللی از رونمایی یکی از شهرهای موشکی ایران

اسپوتنیک روسیه شهر موشکی ایران را شگفت‌آور نامید. شبکه شانگهای چین تصاویر این شهر موشکی را همراه با اظهارات رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده نیروی هوافضای سپاه پخش کرد. شبکه اسکای نیوز بخشی از سخنان امیرعلی حاجی‌زاده را یادآوری کرد که در ۳۰ بهمن ۱۴۰۳ش گفته بود: «اگر از امروز هر هفته یک شهر موشکی رونمایی کنیم، تا دو سال این رونمایی‌ها ادامه خواهد داشت.» رسانه‌های انگلیسی تایمز و دیلی‌اکسپرس از این رونمایی عصبانی شده بودند. رسانه‌های هندی رونمایی از شهرهای موشکی را پاسخی به تهدیدات ترامپ و اسرائیل دانستند. بخش عربی یورونیوز این اقدام را نشانه افزایش توان دفاعی سپاه ایران دانست. رسانه‌های صهیونیستی با انتشار ویدیوی شهر موشکی، این حجم از موشک را غافلگیرکننده نامیدند.

نحوه پرتاب موشک‌ها از شهرهای موشکی

سیستم طراحی‌شده مشابه سازه‌های حفاظت‌شده زیرزمینی نظیر تاسیسات هسته‌ای فردو عمل می‌کند که در برابر حملات مقاوم است. در این سیلوها، موشک در حالت آماده‌باش قرار دارد، صفحه پوشاننده کنار می‌رود، پرتاب انجام می‌شود و سپس صفحه بسته می‌شود. شلیک موشک‌های از عمق زمین به‌سمت اهداف صورت می‌گیرد و حتی از پرتاب از سیلوهای زیرزمینی که خود تنها در دسترس معدودی از کشورها است، پیشرفته‌تر محسوب می‌شود.

مزیت شهرهای موشکی

• افزایش چشمگیر قابلیت بقا و امنیت تسلیحاتی: این پایگاه‌های مستحکم زیرزمینی، موشک‌ها و تجهیزات حیاتی را در عمق زمین و در برابر حملات هوایی و موشکی احتمالی دشمن محافظت می‌کنند. با پنهان‌سازی این توان از دید سامانه‌های شناسایی و ماهواره‌ها و همچنین قابلیت جابه‌جایی و شلیک از مکان‌های غیرمنتظره، احتمال خنثی‌سازی توان موشکی ایران در یک حمله غافلگیرانه اولیه به حداقل می‌رسد.

• تقویت بازدارندگی و امکان پاسخگویی سریع و قاطع: استقرار موشک‌ها در این شهرهای امن زیرزمینی، امکان آماده‌سازی و پرتاب سریع را حتی تحت فشار دشمن فراهم می‌سازد. این قابلیت، قدرت پاسخگویی قاطع و گسترده ایران به هرگونه تجاوز را به طور محسوسی افزایش داده و پیام روشنی به طرف‌های متخاصم می‌فرستد: هر اقدام تهاجمی، با واکنش سریع و پیامدهای سنگین مواجه خواهد شد. این امر به خودی خود، عامل بازدارندگی قدرتمندی محسوب می‌شود.

• ارتقاء انعطاف‌پذیری عملیاتی و تاکتیکی: شهرهای موشکی، گزینه‌های استراتژیک و تاکتیکی فرماندهی را به طور قابل توجهی گسترش می‌دهند. امکان جابه‌جایی ایمن و پنهان موشک‌ها، اجرای سناریوهای عملیاتی متنوع، ترکیب با روش‌های شلیک سریع، پرتاب از زوایای گوناگون و به کارگیری تاکتیک‌های فریب، توان ایران در مقابله با تهدیدات پیچیده مدرن را تقویت کرده و احتمال موفقیت در اجرای عملیات دقیق و غافلگیرانه را افزایش می‌دهد.

• تضمین ذخیره‌سازی و نگهداری بهینه در بلندمدت: محیط کنترل‌شده زیرزمینی با تنظیم دما و رطوبت، بهترین شرایط را برای نگهداری طولانی‌مدت تسلیحات فراهم می‌کند. این سازه‌ها تجهیزات را در برابر عوامل مخرب محیطی مانند تابش خورشید، گردوغبار و نوسان‌های جوی محافظت کرده، عمر مفید آنها را افزایش و هزینه‌های تعمیر و نگهداری را کاهش می‌دهند. ذخیره‌سازی ایمن در عمق زمین، تضمین می‌کند که این توان همواره در وضعیت آماده‌باش کامل باقی بماند.

بزرگترین شهر موشکی ایران

شهر موشکی خلیج فارس یک مجموعه عظیم و پیشرفته زیرزمینی است که نه تنها بزرگترین سازه از این دست در خاورمیانه محسوب می‌شود، بلکه از نظر مقیاس و پیچیدگی، در جهان تنها با نمونه‌های مشابه در دو کشور دیگر چین و کره شمالی قابل قیاس است. این شهرک بخشی از شبکه گسترده تونل‌های موشکی است که در سراسر ایران احداث شده و به‌گونه‌ای طراحی شده که گویی کشور بر بستری از قابلیت‌های دفاعی موشکی بنا شده است. تونل‌های درون این شهر موشکی چنان طویل هستند که در برخی موارد از طول یک باند فرودگاه کامل نیز تجاوز می‌کنند. ابعاد این مجموعه، طولی بیش از ۲۰ کیلومتر را دربر می‌گیرد و شامل بیش از ۶۰ شاخه اصلی و فرعی می‌شود. این شاخه‌ها به فضاهای تخصصی مختلفی از جمله انبارهای نگهداری موشک، سکوهای بارگیری، بخش‌های سوخت‌رسانی، مراکز فرماندهی و کنترل و همچنین مسیرهای تخلیه اضطراری تقسیم می‌شوند. طراحی هر تونل امکان عبور و عملیات‌کردن موشک‌هایی به طول ۱۶ متر را فراهم می‌کند. قابلیت کلیدی این سیستم، توانایی شلیک ده‌ها موشک در کمتر از ده دقیقه است، بدون آنکه امکان شناسایی سکوهای پرتاب توسط دشمن وجود داشته باشد. این شهر موشکی برای پاسخگویی به طیف وسیعی از سناریوهای دفاعی، از مقابله با ناوگان‌های دریایی تا هدف‌گیری پایگاه‌های منطقه‌ای طراحی و آماده شده است. شهر موشکی خلیج فارس نمایانگر نسل سوم از این پروژه‌های راهبردی است. سیستم تهویه در این مجموعه به‌گونه‌ای مهندسی شده که قادر است دود و گازهای غلیظ ناشی از شلیک‌های پیاپی را به‌سرعت و به‌طور کامل از محیط تونل تخلیه و از انباشت آنها جلوگیری کند. بر پایۀ برآوردهای کارشناسی و تحلیل‌های بین‌المللی، گنجایش کلی این شهر موشکی و تونل‌های نگهداری آن، ظرفیت استقرار و ذخیره بیش از دو هزار موشک را دارا است. در سال 1399ش از این شهر موشکی با حضور شهید حسین سلامی به همراه پاشهید علیرضا تنگسیری رونمایی شد.

تلاش قدرت‌های غربی برای انهدام شهرهای موشکی ایران

توان موشکی ایران همواره کانون توجه و نگرانی قدرت‌های بزرگ غربی بوده است. این کشورها، افزون بر تحریم‌ها که ابزار همیشگی آنان نسبت به ایران بوده است، با روش‌هایی چون خرابکاری صنعتی، شناسایی نقاط آسیب‌پذیر و مکانیابی پایگاه‌های موشکی ایران تلاش کرده‌اند تا در صورت درگیری احتمالی، با از کار انداختن این سامانه‌ها، مهم‌ترین مزیت راهبردی ایران را خنثی کنند.

آسیب به شهرهای موشکی ایران پس از جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم

محمدرضا نقدی، مشاور عالی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پس از جنگ تحمیلی 12 روزه در واکنش به این پرسش که آیا به توان موشکی ایران خسارتی وارد شده، تأکید کرد که کمترین آسیبی حتی در حد یک خراش هم بر پیکر موشک‌ها و تونل‌های موشکی ایران نیفتاده است و اگر در این تونل‌ها بسته شود، مسیر با لودر بازگشایی می‌شود.

قرار گرفتن شهرهای موشکی در اعماق زمین سبب شده تا ارزیابی‌های اطلاعاتی واشنگتن نتوانند با قطعیت مشخص کنند که چه تعداد موشک و پرتابگر در طول ۴۰ روز جنگ رمضان و تا پیش از آتش‌بس موقت منهدم شده‌اند. این ارزیابی در مورد پرتابگرها حتی پیچیده‌تر است. ایران تعداد زیادی پرتابگر ماکت، سکوهای فریبنده و اهداف ساختگی در سراسر کشور مستقر کرده که تشخیص آنها از طریق سنجنده‌های هوایی و ماهواره‌های جاسوسی دشوار است. علاوه بر این، منابع اطلاعاتی به قابلیت بازسازی سریع نقاط پرتاب موشک‌های ایران اشاره دارند. بر اساس تحلیل‌های سی‌ان‌ان از تصاویر ماهواره‌ای که ۲۷ پایگاه زیرزمینی و ۱۰۷ تونل را بررسی کرده، اگرچه حملات آمریکا و اسرائیل به ۷۷درصد از ورودی‌های این شهرهای موشکی آسیب زده، اما گزارش‌های اطلاعاتی آمریکا حاکی از آن است که نیروهای ایرانی اندکی پس از اصابت موشک‌ها به‌سرعت تونل‌های شهرهای موشکی مسدود شده را بازگشایی و لانچرهای موشکی را خارج کرده است. طبق این گزارش منابع ایرانی نیز تأیید کرده‌اند که تمامی شهرهای موشکی و پایگاه‌های پهپادی بازگشایی شده‌اند.

ادعای رسانه‌های ضدایرانی مبنی بر ارتباط ساخت شهرهای موشکی ایران با خشکسالی

در پی تداوم جنگ رمضان و ناکامی پیش‌بینی‌های اولیه مبنی بر سقوط سریع ایران، یک روایت جدید در فضای مجازی مطرح شد. این روایت ادعا می‌کند که شهرهای موشکی زیرزمینی ایران عامل بحران خشکسالی در کشور هستند. در حالی که داده‌های جهانی نشان می‌دهد خشکسالی کنونی پدیده‌ای جهانی ناشی از تغییرات اقلیمی است و کشورهای زیادی فاقد چنین تأسیسات دفاعی نیز با آن دست به گریبانند. عوامل محلی مانند الگوی کشت نامناسب و مدیریت نادرست منابع آب نیز در ایران به این بحران دامن زده‌اند. کارشناسان داخلی به این ادعا واکنش نشان داده‌اند و تغییر تاکتیک رسانه‌های ضدایرانی از پیش‌بینی سقوط سریع به نگرانی‌های محیط ‌زیستی را ناشی از ناکامی آن‌ها در جنگ و مقاومت مؤثر ایران عنوان می‌کنند.

منابع

• «از موشک، پهپاد و قایق‌های تندرو تا «شهر زیرزمینی» فانتوم‌های ارتقاء یافته ایرانی/ جنگنده‌های ارتش از دل «عقاب ۴۴» به شکار از راه دور می‌روند +عکس»، مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 18 بهمن 1401ش.
• امیدی، ستایش، «بهانه‌ جدید و شاخ‌دار ضدانقلاب درباره شهرهای موشکی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 6 فروردین 1405ش.
• «اولین تصاویر شهر موشکی سپاه در خلیج فارس»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: 19 دی 1399ش.
• «بازتاب بین‌المللی از شهر موشکی سپاه پاسداران»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: 6 فروردین 1404ش.
• «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وب‌سایت فرادید، تاریخ درج مطلب: 15 تیر 1404ش.
• «تصاویر سی ان ان از بازگشایی تونل‌های موشکی ایران»، خبرگزاری تابناک،تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1405ش.
• «جزییات شهرک‌های موشکی ایران از زبان سردار تنگسیری/ فرمانده نیروی دریایی سپاه: رزمایش‌های ما تهدیدی برای کشورها منطقه نبوده و نیست»، پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: 8 مهر 1400ش.
• «جزئیات و تصاویر سه شهر موشکی ایران»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: 17 آبان 1402ش.
• «حداقل ۷۰ درصد زرادخانه موشکی ایران باقی است »، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1405ش.
• «سردار حاجی‌زاده ما اگر بخواهیم هفته یک شهر موشکی»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 1 اردیبهشت 1405ش.
• «سردار نقدی: همه شهر‌های موشکی سالم هستند/ وقوع جنگ پیش‌بینی شده بود/ از عملکرد پزشکیان در زمان جنگ دفاع می‌کنم/ ۵۰ کشور برای اسرائیل جاسوسی می‌کنند/ هیچ‌یک از فرماندهان ما درخواست آتش‌بس نداشتند/ پیروزی ایران در جنگ با اسرائیل قاطع بود»، پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: 28 مهر 1404ش.
• «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شده اند؟/ تصاویر»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 21 مرداد 1399ش.
• «مهم؛ چرا ماهواره‌های آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 31 فروردین 1405ش.