تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵

تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴–۱۴۰۵ش؛ راه‌پیمایی شبانه مردم ایران در حمایت از جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم.

تجمعات شبانهٔ خودجوش و سپس سازمان‌یافتهٔ ایرانیان در جنگ رمضان یا جنگ تحمیلی سوم که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ش با ترور سیدعلی خامنه‌ای، رهبر وقت و جمعی از فرماندهان توسط آمریکا و اسرائیل آغاز شد و تا بیش از دو ماه و حتی پس از آتش‌بس ادامه یافت، به یکی از مهم‌ترین پدیده‌های اجتماعی-سیاسی تاریخ معاصر ایران تبدیل شد. این تجمعات که ابتدا با انگیزهٔ شوک، خشم ملی و انتقام‌خواهی از رهبر شهید و شهدای حوادثی مانند مدرسهٔ میناب شکل گرفت، به‌تدریج به بستری برای تحقق تقسیم‌کار ملی یعنی میدان با نیروهای مسلح و خیابان با مردم، تبدیل شد و با فراخوان رهبر جدید و مسئولان ارشد نظام، تداوم یافت. فضای این تجمعات تلفیقی از سوگواری عمیق، عزم راسخ برای نمایش قدرت، بیعت با رهبری، اعلام ایستادگی در برابر تجاوز، و حضور زنان با حجاب و بی‌حجاب در کنار هم و خانواده‌ها از هر قشر و گروهی بود. شعارها و نمادهایی نظیر سوزاندن پرچم آمریکا و اسرائیل، حمل پرچم ایران و حزب‌الله و سرودهای حماسی، فضای آن را شکل می‌داد. این تجمعات در سراسر ایران برگزار می‌شد و بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های داخلی و بین‌المللی داشت، واکنش مراجع تقلید و ادعای ترامپ مبنی بر ساختگی بودن با هوش مصنوعی را به همراه داشت، و در نهایت به نتایج عمیق اجتماعی-فرهنگی مانند تقویت همبستگی ملی، جریان‌سازی فرهنگی، تبدیل مردم از تماشاگر به کنش‌گر، ترمیم شکاف‌ها و میراث‌سازی تاریخی انجامید. نقش زنان در این میان به‌عنوان پیشران، هدایت‌کننده، پشتیبان لجستیکی و نماد وحدت فراتر از پوشش، برجسته و تعیین‌کننده بود.

جرقهٔ اولیه شکل‌گیری تجمعات

آغاز جنگ تحمیلی سوم، در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، با حملات هوایی و موشکی گسترده همراه بود، اما نقطهٔ عطفی که تجمعات خودجوش را کلید زد، ترور سید علی خامنه‌ای، رهبر وقت و جمعی از فرماندهان ارشد و اعضای خانوادهٔ رهبر، در این روز بود. نخستین دسته‌های خودجوش مردمی از مساجد و میادین اصلی، از همان شب اول و صبح روز دهم اسفند شکل گرفت. این رویداد چند ویژگی داشت:

• شوک و خشم ملی: گزارش‌های رسانه‌ای حاکی از آن بود که ترور رهبر ایران، اقدامی بی‌سابقه و خطرناک بود که فراتر از ملاحظات سیاسی، احساسات مذهبی و میهنی مردم را برانگیخت و خشم ملی گسترده‌ای در پی داشت. بر اساس این گزارش‌ها، مردم به‌صورت خودجوش به انگیزهٔ خونخواهی از رهبر شهید و همچنین شهدای رویدادهایی مانند حمله به مدرسهٔ شجره طیبه در میناب، به خیابان آمدند و فضای تجمعات در ابتدا حاکی از سوگ عمیق و عزم راسخ آنان بود؛ سوگی که به‌سرعت به حماسه‌ای ملی تبدیل شد.
• تهدید امنیتی داخلی: بر اساس اخبار منتشر شده، آمریکا و اسرائیل قصد داشتند با بهره‌برداری از خلأ قدرت پس از ترور رهبر و فرماندهان، ضمن تضعیف حاکمیت مرکزی، بستر را برای فروپاشی سیاسی و تجزیهٔ ایران فراهم آورد. در چنین شرایطی، حضور شبانهٔ مردم در خیابان‌ها، افزون بر تأمین امنیت محله‌ها و مقابله با نفوذ خرابکاران، به خنثی‌سازی توطئهٔ تغییر نظام و تجزیهٔ ایران انجامید.
• فراخوان رهبر جدید: رهبر سوم انقلاب، سید مجتبی خامنه‌ای، که پس از ترور و شهادت سید علی خامنه‌ای، توسط مجلس خبرگان رهبری معرفی شد، در اولین پیام خود در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش به مردم، آنها را به حضور شبانه در خیابان‌ها فراخواند و تأکید کرد که میدان را برای دشمن خالی نگذارند.

دلایل ادامه تجمعات شبانه

پس از چندین روز از آغاز جنگ، تجمعات نه‌تنها فروکش نکرد، بلکه تا پایان جنگ در حدود چهل شب و حتی پس از اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای و بعد از آن تا بیش از دوماه، ادامه یافت. دلایل تداوم این تجمعات عبارت بودند از:

• تبدیل تهدید به فرصت برای هویت ملی: بسیاری از تحلیل‌گران و سیاستمداران داخلی و خارجی معتقدند که حملات خارجی و ترور رهبر ایران، آمریکا و اسرائیل را به دشمنی همگانی برای ایرانیان تبدیل کرد و در برابر این دشمن، اختلافات داخلی کمرنگ شد و حس ایرانی بودن بر هر هویت دیگری غلبه یافت. به عقیدهٔ آنان، هم واشینگتن و هم تل‌آویو دچار یک محاسبهٔ اشتباه عمیق و راهبردی شدند. این رژیم‌ها با این تصور نادرست که ایران حملات را بی‌پاسخ خواهد گذاشت و دست به تلافی نخواهد زد، به این کشور حمله کردند؛ اما با پاسخی چندجانبه که فراتر از پیش‌بینی‌های عملیاتی آنان بود، مواجه شدند. ایران با ایجاد یک وحدت ملی یکپارچه که هم حامیان دولت و هم مخالفان سیاسی را در بر می‌گرفت، تاکتیک اصلی دشمن را که سوءاستفاده از شکاف‌های داخلی برای دستیابی به تغییر آرایش نظام در چند روز بود را به کلی خنثی کرد.
• پاسخ عملی به تهدید نفوذ: بر اساس این تحلیل‌ها، مردم و مسئولین دریافتند که حضور فیزیکی مردم در خیابان‌ها، عملاً امنیت محله‌ها را تأمین می‌کند و مانع از نفوذ خرابکاران می‌شود. ازاین‌رو مردم تصمیم گرفتند تا پایان جنگ در خیابان‌ها بمانند و از نظام محافظت کنند.

ادامه تجمعات پس از اعلام آتش‌بس

پس از اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش، تجمعات شبانه متوقف نشد و هم‌چنان مردم برای اعلام همبستگی و حمایت از وطن، نظام و نیروهای مسلح، در خیابان‌ها ماندند. از محرک‌های اصلی تداوم حضور مردم، تشدید فراخوان‌های مقامات ارشد مبنی بر تبدیل حضور در خیابان به یک حکم شرعی و ملی بود. این خواسته‌ها پس از آتش‌بس به‌طور قابل توجهی افزایش یافت:

• پیام رهبر انقلاب: آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای در چهلمین روز شهادت رهبر پیشین به صراحت اعلام کرد که با وجود آتش‌بس، نباید تصور شود که حضور در خیابان لازم نیست و از مردم خواست که سنگین‌تر و پرشورتر از قبل در میادین حاضر شوند.
• تأکید نهادهای نظامی و مسئولان نظام: ستاد کل نیروهای مسلح در نخستین روز آتش‌بس طی اطلاعیه‌ای از مردم خواست همچون گذشته حضور در میادین و خیابان‌ها را در شب‌های آینده حفظ کرده و دشمنان را مأیوس کنند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس تیم مذاکره‌کنندهٔ ایران در مذاکرات اسلام‌آباد نیز، در اظهاراتی صریح، سه اولویت اصلی برای مردم را چنین برشمرد: خیابان، خیابان، خیابان. غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، نیز از مردم و نیروهای مردمی که هر شب به خیابان‌ها می‌آمدند، تقدیر کرد.
• ادامه جهاد: این فراخوان‌ها، حضور در خیابان را که از ابتدا جهاد واجب توصیف شده بود، برای مردم به‌عنوان یک وظیفهٔ مستمر و بی‌پایان، حتی پس از پایان موقت جنگ، در اولویت قرار داد.

فضای تجمعات شبانه

بر اساس گزارش‌های میدانی و تحلیل‌های صورت‌گرفته، خیابان‌های شهرهای ایران، در شب‌های جنگ رمضان، به صحنه‌ای بی‌نظیر از وحدت و ایستادگی ملی تبدیل شده بود. فضای حاکم بر این تجمعات را می‌توان در چند بُعد مهم توصیف کرد:

هم‌افزایی میدان و خیابان

بر اساس گزارش‌های میدانی، فضای حاکم بر تجمعات، تلفیقی از سوگواری عمیق و عزم نمایش قدرت بود. از یک سو، شرکت‌کنندگان با در دست داشتن تصاویر رهبر شهید و دیگر شهدای جنگ تحمیلی، به سوگواری می‌پرداختند و بر ضرورت انتقام‌خواهی تأکید می‌کردند. از سوی دیگر، مردم با حضور در میادین و خیابان‌های اصلی شهر و روستا، ضمن بیعت با رهبر جدید انقلاب، اعلام ایستادگی و مقاومت در برابر هرگونه تجاوز دشمنان به خاک میهن داشتند. همچنین در بازتاب رسانه‌ها این مطلب تأکید می‌شد که این تجمعات بازتاب دهندهٔ یک تقسیم‌کار ملی بود که توسط مقامات ارشد نظامی و سیاسی تعریف شده بود: از نیروهای مسلح خواسته شده بود که در میدان نبرد حضور داشته باشند و از مردم انتظار می‌رفت که با حضور مدنی و مستمر خود در خیابان‌ها، امنیت داخلی را تأمین کرده و پشتوانه مردمی جبهه جنگ را تشکیل دهند. شعار معروف «خیابان با شما، میدان با ما» از سوی فرمانده نیروی هوافضای سپاه و تأکید رئیس مجلس مبنی بر اولویت خیابان، خیابان، خیابان، برای مردم، این فضا را به خوبی نشان می‌داد.

تنوع شرکت‌کنندگان

بر اساس گزارش‌های موجود در صداوسیما، آنچه در شب‌های جنگ رمضان شکل گرفت، چیزی فراتر از یک تجمع سیاسی صرف بود. با گذشت روزها و ادامهٔ جنگ، این تجمعات به‌عنوان یک آیین مدنی توزیع‌شده در سراسر کشور تثبیت شد و هر شب با نظمی تقریباً ثابت تکرار می‌شد. خانواده‌ها با فرزندان خود و حتی افراد مسن از هر قشر و قومی حضور داشتند. زنان باحجاب و بی‌حجاب در کنار یکدیگر ایستاده بودند و وحدت فراتر از اختلافات داخلی را به نمایش می‌گذاشتند.

شجاعت ایرانیان هنگام اصابت موشک

نمادین‌ترین صحنه‌های این تجمعات در رسانه‌ها در لحظاتی رقم خورد که انتظار می‌رفت هر جمعیتی پراکنده شود. لحظهٔ بمباران نقطه‌ای از شهر تهران هنگام دعا خواندن مردم در تجمعات شبانه که نه‌تنها جمعیت پراکنده نشد، بلکه در لحظهٔ انفجار و در حالی که دود و شعله‌های آتش پیش روی مردم بود به دعای خود ادامه دادند و بدون ترس به حضور خود ادامه دادند. این ویدئو و فیلم‌های دیگری مشابه این فیلم که در راه‌پیمایی روز قدس نیز میان کاربران فضای مجازی وایرال شد، شجاعت مردم و مسئولان ایرانی را به نمایش گذاشت.

شعارها و پرچم‌ها

تصاویر و گزارش‌های منتشرشده در خبرگزاری‌های داخلی و بین‌المللی نشان می‌داد که فضای تجمعات شبانه آکنده از جلوه‌های صوتی و تصویری خاصی بود. برخی شرکت‌کنندگان با سوزاندن پرچم‌های آمریکا و اسرائیل، انزجار خود را ابراز می‌کردند و برخی دیگر با در دست گرفتن پرچم‌های ایران و حزب‌الله، بر هویت ملی و مقاومت تأکید می‌کردند. بسیاری از حاضران نیز با سردادن شعارهای هماهنگ و حمل پلاکاردهایی، دیدگاه‌ها و مطالبات خود را به نمایش می‌گذاشتند. برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

مضمون پلاکاردها	مثال‌ها
شعارهای مذهبی و حمایت از نیروهای مسلح	«الله اکبر»، «حیدر حیدر»، «هیهات من الذله»، «خیابان با مردم، میدان با نیروهای مسلح»
برائت از دشمنان و مخالفت با مذاکره با دشمن	«مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل»، «جنگ! جنگ! تا پیروزی»، «مذاکره نداریم؛ از آمریکا بیزاریم»، «مرگ بر سازشگر»، «مرگ بر منافق»، «مرگ بر وطن‌فروش خائن».

هنر و رسانه همگام با خیابان‌ها

در بازتاب رسانه‌ها، این تجمعات به بستری برای فعالیت‌های هنری و رسانه‌ای نیز بدل شده بود. اجرای نمایش‌های خیابانی مانند: میناب مثل میهن، در دزفول، ۱۶۸ نیمکت خالی در ساوه و نمایش برای ایران در یزد، برای بازتاب روحیه مقاومت مردم، ازجمله این فعالیت‌ها بود.

فضای آیینی-حماسی رمضان

بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای و محتوای منتشرشده در فضای مجازی، همزمانی روزهای آغازین جنگ با ماه رمضان، بار معنایی تجمعات مردمی را دوچندان کرد. برگزاری مراسم شب‌های قدر، افطاری‌های دسته‌جمعی، برپایی موکب‌ها و ایستگاه‌های صلواتی، همچنین سینه‌زنی و نوحه برای شهدا، موجب شد تا ترس از بمباران به شب‌زنده‌داری عبادی-ملی تبدیل شود. به این ترتیب، حضور شبانه در خیابان‌ها به منزلهٔ افتخاری دینی و ملی جلوه یافت.

گستره جغرافیایی تجمعات شبانه

بر اساس گزارش رسانه‌ها، تجمعات شبانه در جنگ رمضان، بسیار گسترده و سراسری بود و محدود به پایتخت یا چند شهر بزرگ نمی‌شد. این تجمعات به‌صورت هماهنگ و پرشور، در سراسر ایران، در حدود ۴۰۰ شهر برگزار می‌شد و تمام استان‌های کشور را در بر می‌گرفت. حضور روستاییان و عشایر هم پابه‌پای مردم در شهرها در این تجمعات استمرار داشت.

تهران به‌عنوان کانون اصلی این جنبش، شاهد برگزاری تجمعات متعدد و منظمی بود. استاندار تهران در گزارشی تأکید کرد که بیش از ۵۷ شبانه‌روز در بیش از ۱۳۰ نقطه مختلف شهر تهران، تجمعات مردمی به‌صورت مستمر برگزار شده است. مکان‌هایی چون میدان انقلاب، میدان ولیعصر و میدان تجریش از جمله مهم‌ترین نقاط مورد اشاره هستند.

واکنش‌ها به تجمعات شبانه ایرانیان

مراجع تقلید، با ابراز همدردی و قدردانی عمیق، این حرکت‌های شبانه را مظهر جهاد و مقاومت مقدس و پاسخی به وظیفه شرعی دفاع دانسته و آن را تحسین کرده‌اند، مانند:

• ناصر مکارم شیرازی از مراجع تقلید: مقاومت ۴۰ روزه را جهاد و مقاومت مقدس و تاریخی توصیف کرد که فهم‌ها از درک آن ناتوان است و بر حفظ این حضور با همان شور و شعور تأکید کرد و از مردم برای این حضور پرشور تقدیر کرد.
• حسین نوری همدانی از مراجع تقلید: این حضور را مایهٔ قدردانی از نیروهای مسلح خواند، همچنین آن را عاملی برای به زانو درآوردن دشمن و نشانهٔ بهترین امت‌ها دانست و خواستار تداوم آن شد.

• عبدالله جوادی آملیاز مراجع تقلید: مردم حاضر در صحنه را مورد تحسین قرار داد و آنها را جزء فرشتگان خدا در زمین خواند و بیان کرد که مردم ایران به خاک شرف دادند، به زمین، زمان و به عصر آبرو دادند.
• محمدحسین فلاح‌زاده رئیس مرکز موضوع‌شناسی احکام فقهی: نیز شرکت در تجمعات شبانه را واجب عینی دانست و بیان کرد که حضور در راهپیمایی‌های شبانه و سر دادن شعار، مصداق جهاد لسانی و واجب عینی برای افراد توانمند است و نمی‌توان به بهانهٔ حضور دیگران از آن شانه خالی کرد.
• برخی مراجع تقلید، از جمله آیت‌الله جوادی آملی و آیت‌الله جعفر سبحانی، به‌دلیل حضور و شرکت گستردهٔ طلاب و روحانیان در تجمعات مردمی، جلسات درس خارج خود را تعطیل کردند.

واکنش ترامپ به تجمعات شبانه ایرانیان

دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی سوشال تروث، تجمعات ایرانیان را ساختگی و تولید هوش مصنوعی خواند، این ادعای ترامپ با واکنش یکپارچه، قاطع و اغلب با لحن تمسخرآمیز از سوی مقامات سیاسی، نظامی و مردم ایران در فضای مجازی و خیابان مواجه شد.

نتایج فرهنگی اجتماعی تجمعات شبانه

تجمعات شبانه در جنگ رمضان، فراتر از ابعاد نظامی و امنیتی، دستاوردهای اجتماعی و فرهنگی به همراه داشت؛ ازجمله:

۱. تقویت همبستگی و سرمایه اجتماعی: به عقیدهٔ برخی فعالان فرهنگی، حضور خانواده‌ها، زنان، نوجوانان و سالمندان در کنار یکدیگر، همبستگی ملی، حس وطن‌دوستی و افزایش همدلی را به نمایش گذاشت. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، این همدلی را مهم‌ترین دستاورد جنگ دانست.

۲. تبدیل مردم از تماشاگر به کنشگر: با توجه به گزارش‌های رسانه‌ای، مردم از تماشاگر به کنشگر فعال در دفاع ملی تبدیل شدند. در این میان نوجوانان با برپایی غرفه‌های فرهنگی، تولید محتوای رسانه‌ای و ثبت دل‌نوشته‌ها، در خط مقدم میدان‌داری فرهنگی قرار گرفتند.

۳. جریان‌سازی فرهنگی و هنری بی‌سابقه: بر اساس آمارها، در این تجمعات، بیش از ۴۷ هزار برنامه فرهنگی و هنری از جمله ۱۳۵۰ محفل قرآنی برگزار شد. صدها موکب فرهنگی در شهرها فعال بودند. همچنین در فضای مجازی نیز تولید محتوا در ۷۵۶ کانال و گروه مردمی منتشر شده که بیش از ۸ میلیون بازدید داشته است.

۴. ترمیم شکاف‌ها و بازسازی روانی: تهدید مشترک خارجی، اختلافات داخلی را کمرنگ کرد و به کاهش اضطراب جمعی و بازسازی اعتماد عمومی انجامید.

۵. میراث‌سازی تاریخی: وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، مشارکت گستردهٔ اخیر مردم را دارای ابعاد تمدنی و هویتی دانست و آن را از کنش‌های اجتماعی گذرا فراتر خواند. وی از ثبت این رویداد بر پایهٔ دکترین ثبت دوگانه به‌مثابه میراثی پایدار در حافظهٔ فرهنگی ایران یاد کرد.

نقش زنان در تجمعات شبانه

گستره و ابعاد حضور زنان

رسانه‌های داخلی گزارش دادند که زنان در تجمعات شبانهٔ جنگ رمضان، حضوری گسترده، متنوع و حتی پررنگ‌تر از مردان داشتند. این حضور، طیف‌های مختلفی از دختران نوجوان تا زنان میانسال و سالخورده را دربر می‌گرفت و در برخی موارد با مشارکت زنان باردار با شرایط جسمی دشوار، نیز همراه بود. در گزارش‌های خبری، این حضور به‌عنوان یکی از جلوه‌های همبستگی اجتماعی و حمایت از نیروهای مسلح توصیف شد و از آن به‌عنوان عاملی در تقویت روحیه عمومی و انسجام اجتماعی یاد شد.

پشتیبانی لجستیکی و اقدامات مردمی

علاوه بر حضور در خیابان‌ها و میادین، از مشارکت زنان در فعالیت‌های پشتیبانی و داوطلبانه نیز گزارش‌هایی منتشر شد. در این گزارش‌ها، از اقداماتی مانند تهیه غذا، دوخت پرچم، سازمان‌دهی موکب‌های شبانه و همکاری در برنامه‌های مسجدی و فرهنگی یاد شده است. همچنین برخی مقام‌ها و تحلیلگران داخلی، نقش زنان را در این تجمعات پیشران، هدایت‌کننده و مؤثر در خنثی‌سازی عملیات روانی توصیف کرده‌اند و از اجرای طرح زنان، پای کار ایران، برای ثبت این فعالیت‌ها خبر داده‌اند.

مشارکت زنان با گرایش‌های متنوع پوششی

در برخی گزارش‌ها، حضور زنان با حجاب و بی‌حجاب در کنار یکدیگر نیز برجسته شده و به‌عنوان نشانه‌ای از وحدت و مشارکت فراتر از تفاوت‌های ظاهری مورد توجه قرار گرفته است. این بازنمایی رسانه‌ای، نقش زنان را نه صرفاً به‌عنوان همراهان تجمعات، بلکه به‌عنوان کنشگرانی فعال در شکل‌دهی به فضای عمومی و بازتولید همبستگی ملی نشان می‌دهد.

تجمع «دختران جان‌فدای ایران»

در ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ش، همزمان با روز دختر، تجمع دختران جان‌فدای ایران، در تهران برگزار شد. خبرگزاری تسنیم گزارش داد که هزاران زن و دختر با رهبر جدید بیعت کرده و حمایت خود را از نیروهای مسلح اعلام کردند.

نقش در روشنگری و فضای مجازی

زنان در دو عرصهٔ حضور میدانی و فعالیت‌های تبیینی در فضای مجازی نقش فعالی ایفا کردند. برخی از تحلیلگران و فعالان حوزه زنان در گفت‌وگو با رسانه‌های داخلی، به نقش بانوان در بصیرت‌افزایی در تجمعات خیابانی و نیز روشنگری در بسترهای رسانه‌ای و نرم‌افزاری اشاره کرده‌اند. همچنین در برخی برنامه‌ها و نشست‌های رسانه ملی، این نقش در چارچوب خانواده، فرهنگ و مشارکت اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است.

بازتاب بین‌المللی

حضور گستردهٔ زنان، در بازنمایی رسانه‌ای از زن ایرانی در سطح بین‌المللی نیز تأثیر گذاشت و به‌عنوان نمادی از مشارکت اجتماعی و هویت جمعی مورد توجه قرار گرفت. در برخی گزارش‌ها، این حضور از سوی فعالان زن کشورهای اسلامی، به‌منزلهٔ جلوه‌ای از مقاومت فرهنگی و پاسخی به روایت‌های رسانه‌ای غربی توصیف شد.

نقش سرودهای حماسی در تجمعات شبانه ایرانیان

نوحه‌ها و سرودهای مذهبی و حماسی در جنگ رمضان، فراتر از ابزاری برای ابراز اندوه، به سلاحی روانی و رسانه‌ای برای امیدآفرینی، اتحاد ملی، مطالبه‌گری، تبیین و نمایش قدرت در برابر دشمن تبدیل شدند و در تداوم راهپیمایی‌های شبانه نقشی کلیدی داشتند. مداحان با الگوگیری از تأکید رهبر شهید بر تبیین، در جمع‌های مختلف مردمی ازجمله راهپیمایی‌های سراسری و تجمعات شبانه، اشعار و الحان تبیینی را اجرا کردند. این سرودها به‌سرعت به رجزخوانی‌های گروهی در تجمعات شبانهٔ مردم در خیابان‌ها تبدیل شدند و روحیه‌ای قدرتمند، حماسی و مقاومت‌طلبانه را در میان جوانان و آحاد ملت تقویت کردند که محدود به جغرافیای خاصی نبود؛ از دورافتاده‌ترین نقاط ایران تا تجمعات ایرانیان در اروپا و آمریکا. برخی از معروف‌ترین سرودهایی که در راهپیمایی‌های شبانه بین مردم همخوانی می‌شد، عبارتند از:

• «حسبی الله» با صدای محسن چاوشی؛
• «آی صهیون، خیبر خیبر» و «تو غلط می‌کنی» با صدای ابوذر روحی؛
• «بزن که خوب می‌زنی» با صدای مهدی رسولی؛
• نوحه‌های حماسی «ذوالفقار حضرت حیدر» و «ای حیدر شهسوار ماشاءالله» با صدای حاج محمود کریمی؛
• «میدان با تو، خیابان با ما» با صدای حسین طاهری: این سرود در پاسخ مستقیم به فراخوان راهبردی یکی از فرماندهان ارشد نظامی شکل گرفت.

این سرودها و بسیاری دیگر از آثار حماسی، پیوندی ناگسستنی میان حس میهنی و باورهای دینی برقرار کردند. آنها نه‌تنها به ابزاری برای همبستگی و امید تبدیل شدند، بلکه در عمل، تجمعات شبانه را به صحنه‌ای از یک مراسم آیینی-حماسی تمام‌عیار تبدیل کردند که هم پاسخگوی نیازهای روانی جامعه بود و هم پیام اتحاد و مقاومت را به دشمن منتقل می‌کرد.

پانویس

منابع

• «آتش‌پاره‌های جنگ رمضان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «آخرین اخبار جنگ ایران و آمریکا-اسرائیل امروز ۱۰ اسفند ۱۴۰۴، دشمن تا کنون به کدام شهرها حمله کرده است؟»، اقتصاد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «آیت‌الله مکارم شیرازی: فهم‌ها از درک مقاومت مقدس مردم ناتوانند»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «ابوالقاسم جراره: حضور مردم در میدان بزرگ‌ترین دلگرمی نیروهای مسلح است»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «اولین پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «اولین گزارش صداوسیما از سومین رهبر انقلاب»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «اژه‌ای: احسنت و مرحبا به این مردم بصیر که خیابان را رها نمی‌کنند»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «اجتماع مردم عزادار و سوگوار رهبر شهید انقلاب/آخرین تحولات در کشور»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «اجرای نمایش خیابانی برای ایران در یزد»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «اجرای نمایش خیابانی میناب مثل میهن در دزفول»، وب‌سایت میراث آریا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «ادامه حضور هوشیارانه کشاورزان و روستائیان در میدان»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «اشتباه محاسباتی آمریکا و اسرائیل در حمله به ایران، اتحاد مردم ایران نقشه‌های دشمن را برملا کرد»، وب‌سایت تقریب، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «اطلاعیه حضرت آیت‌الله جوادی آملی دربارهٔ شرکت اساتید و فضلا در پویش جان فدای ایران، درس استاد تا اطلاع ثانوی تعطیل است»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «اعلام برنامه بیست‌ونهمین تجمع شبانه مردمی در میادین تهران»، وب‌سایت نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «اهتزاز پرچم حزب‌الله در سی‌ونهمین اجتماع خونخواهی رهبر شهید انقلاب + فیلم»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «ای حیدر شهسوار ماشاءالله»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «برگزاری بیش از ۱۹۰۰ تجمع و ۱۳۵۰ محفل قرآنی در جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «بیانیه ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی حضرت خاتم‌الانبیا»، وب‌سایت مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «پرچم اسرائیل و آمریکا شبانه در تهران به آتش کشیده شد، تصاویر»، وب‌سایت تیتر برتر، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «پلاکاردهای خاص با نوشته‌های خاص در تجمعات شبانه»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب اسلامی به‌مناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیم‌الشأن انقلاب و مسائل مهم مربوط به جنگ تحمیلی سوم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «پیامی از سردارِ در میدان: خیابان با شما میدان با ما»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «تجمع»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «تجمعات شبانه مردمی در تهران دربیش از ۱۳۰ نقطه برگزار می‌شود»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «تجمعات مردمی جنگ ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «تجمع‌های شبانه به ۵۰ رسید، جمعیتی که هر روز بیشتر می‌شود»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «ترامپ تجمعات خیابانی این روزهای ایران را هوش مصنوعی معرفی کرد»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «تصاویر متفاوتی از تجمع شب گذشته در میدان انقلاب، طعنه و کنایه به دیپلماسی ادامه دارد، اسپایدرمن با پرچم ایران»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «تعطیلی دروس حضرت آیت الله سبحانی تا اطلاع ثانوی»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «تقدیر آیت‌الله نوری‌ همدانی از مردم و نیروهای مسلح»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «تمدید آتش‌بس بین آمریکا و ایران؟»، وب‌سایت ورزش۳، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «تو غلط می‌کنی»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «حجاب متفاوت زنان در تجمعات شبانه + تصاویر»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «حضور دکتر پزشکیان در خروش میلیونی ملت ایران در روز جهانی قدس»، پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «حضور زنان و دختران با اسلحه‌های مختلف جنگی در راهپیمایی دختران جانفدا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «حضور شبانه مردم در میادین؛ روایت جنگ رمضان از عمق سرمایه اجتماعی ایران»، پایگاه خبری تحلیلی عصر دنا، تاریخ درج مطلب: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «حضور مردم در خیابان مصداق «جهاد» است، برائت از دشمنان بالاترین مرحله تقوا است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «حماسه حضور ملت ایران در جنگ رمضان در قالب میراث زنده معاصر ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «حملات واشینگتن و تل‌آویو باعث اتحاد مردم ایران شد»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «رزم پلاکاردی در اجتماعات شبانه زنجان»، پایگاه خبری تحلیلی موج رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «رئیس‌جمهور پزشکیان: خیابان‌ها پر از مردم است؛ این‌ها هوش مصنوعی نیستند، ملت ایران‌اند»، خبرگزاری پانا، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «رئیس فراکسیون زنان مجلس: زنان در جنگ رمضان نقش پیشران و هدایت‌کننده خود را ثابت کردند»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «روایت بانوان خارجی دربارهٔ رستاخیز زنان؛ جنگ رمضان تصویر زن ایرانی را در جهان تغییر داد»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «زنان عاشورایی ایران یک دم میدان را ترک نکردند»، جوان‌آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «سفره‌های افطاری مردم در خیابان‌های تبریز/دشمن سوزی در چهارشنبه سوری»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «شرکت در تجمعات شبانه، واجب عینی است نه کفایی!»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «شصت و دومین شب؛ سنگر خیابان در مشت ملت ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «شعار مرگ بر وطن‌فروش خائن، زیر بارش باران»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «عطریانفر: بر خلاف تصورات آمریکا و اسرائیل، در بزنگاه‌ها، اتحاد ایرانیان به اوج می‌رسد»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «فعالیت‌های زنان در جنگ رمضان ثبت می‌شود»، وب‌سایت موج‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «فقط همین چند ثانیه را از شجاعت مردم تهران را ببینید»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «فیلم، آیا تجمعات هر شب مردم ایران با هوش مصنوعی ساخته می‌شود؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «فیلم/ واکنش مردم آمل به ادعای ترامپ دربارهٔ تجمعات مردمی و هوش مصنوعی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «قالیباف: حضور مردم در خیابان‌ها دشمن را گیج و عصبانی کرده است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «مردم در صحنه، جزء فرشتگان زمین‌اند»، پایگاه اطلاع‌رسانی اسراء، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «موسیقیِ میدان؛ بازآفرینی حافظه جمعی در لحظه بحران»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «نماهنگ آی صهیون»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «نماهنگ بزن که خوب می‌زنی»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «نماهنگ ذوالفقار حضرت حیدر»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «نماهنگ میدان با تو خیابان با ما»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «نمایش ۱۶۸ نیمکت خالی در ساوه بروی صحنه رفت»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «نوحه‌هایی که روحیه مقاومت را زنده نگه می‌دارند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «وزیر ارشاد: افزایش همدلی و ایثار اجتماعی در میان طبقات مختلف جامعه از دستاوردهای جنگ رمضان است»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «وقتی جنگ، فرصتی برای هنرپروری می‌شود»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «همبستگی ملی در تجمعات شبانه مردم ایران برای دفاع از کشور+ تصاویر»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «۵ ویدیو از بمباران اطراف راهپیمایی روز قدس و شهادت یک زن»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «۶ اشتباه راهبردی آمریکا علیه ایران»، وب‌سایت نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «۵۱ شب پایداری و همدلی در دفاع از وطن+گزارش»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «۲۰ دستاورد جمهوری اسلامی ایران در جنگ رمضان»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش.