سروستان

سروستان؛ یکی از شهرستان‌های استان فارس.

سروستان، شهری تاریخی است که در فاصلة ۸۰ کیلومتری شیراز واقع شده است. سروستان در محور ارتباطی جنوب، موقعیت ترانزیتی ویژه‌ای دارد. این شهر زیبا یکی از جاذبه‌های گردشگری استان فارس به‌شمار می‌آید. لبنیات به‌ویژه دوغ از محصولات مشهور این شهرستان است. در این شهر نفت وجود داشته و در آن پالایشگاه احداث شده است. مردم سروستان با گویش محلی سروستانی صحبت می‌کنند. جمعیت غالب این شهر شیعة جعفری هستند. این شهرستان، دو بخش شهری کوهَنجان و مرکزی و ۲۹ بخش روستایی دارد.

جمعیت

بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ شمسی، جمعیت این شهر ۱۸۱۸۷ تن (۵۵۹۲خانوار) بوده است. آب و هوا و محصولات کشاورزی آب و هوای این شهرستان گرم و معتدل است. انواع مرکبات به‌ویژه پسته و زیتون در این شهر کشت می‌شود.

پوشش گیاهی

از گونه‌های گیاهی این منطقه می‌توان به بنه، زبان گنجشک، بادام کوهی، بلوط و زرشک اشاره کرد. حدود ۲۰۰۰ باغ پسته در این شهر وجود دارد. این شهر، یکی از تولیدکنندگان عمدة گندم در استان فارس است.

جاذبه‌های مذهبی

در این شهر بقاع متبرکة امام‌زادگان سید علی بن اسحاق واقع در روستای کت گنبد، ابراهیم واقع در روستای نظرآباد، ابراهیم واقع در روستای هزاردره، شاه صفی‌الدین واقع در شهر کوهنجان، پیرچراغ واقع در روستای کمال‌آباد، پیرغیب واقع در دهستان شوریجه و بی‌بی شریفة مهارلو واقع در جنوب شرقی روستای مهارلو در باغات بادام (مربوط به دوران متأخر اسلامی) قرار دارد. آثار باستانی قلعه انگشت گبری (از دورة ساسانی و مربوط به زردشتیان که در داخل آن چاهی در دل کوه حفر شده)؛ تپه شرقی (مربوط به دوران پیش از تاریخ در میان باغات دهستان مهارلو)، تپه‌های امامزاده ابراهیم نظرآباد (از دورة ساسانی)، تپه‌های شهر برات (در ۲۵ کیلومتری شهر شیراز)، تل برزو (مربوط به دوران اسلامی)، تل پوک (در بخش کوهنجان)، تل سرخو (مربوط به دورة اسلامی)، تل شاهرخی مهارلو (در ۲ کیلومتری روستای مهارلو)، تل قلعه‌ای (در روستای کت گنبد)، تل محمد حسنی(در غرب روستای کنو)، چهار طاقی پیر رباط (مکان زندگی قطب‌الدین اولیاء، از مشایخ صوفیه قرن ۸ق)، خرف‌خانه‌های تنگ غنیبی (مربوط به دورة اشکانی-ساسانی)، قبرستان مهارلو (در جنوب شرقی دهستان مهارلو و مربوط به قرون متأخر اسلامی) و کاروان‌سرای خیرآباد (در کیلومتر ۲۰ جاده سروستان به شیراز، متعلق به دورة صفویه) از مهم‌ترین آثار باستانی شهرستان سروستان است که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

کاخ ساسان سروستان؛ این کاخ به بهرام پنجم ساسانی نسبت داده شده است. ساختمان این بنا از سنگ و گچ ساخته شده است. نمای اصلی بنا شامل یک ایوان مرکزی و دو ایوان کوچک در دو طرف آن است. ایوان مرکزی به تالار اصلی و پس از آن به چهار حیاط متصل می‌شود. ایوانی که در شمال کاخ واقع شده است با چند پله به محوطة بیرون کاخ متصل می‌شود.

آثار تاریخی دیگر این منطقه عبارت‌اند از: تپه دم قنات دهنو، تپه تاریخی نظرآباد، تل پیر سلمان، تل جلو چرخی، تل چاه دراز، تل چاه شتری، تل چرخی، تل خزوکی، تل دامادی، تل سرو نخودی ( در روستای دهنو)، تل سنگ سیاه (مربوط به دورة نوسنگی)، تل عروسی، تل علیجانی، تل قلعة قنچین، تل گود رحیم (مربوط به دورة پیش از تاریخ)، تل مهارلو (در روستای مهارلو)، تل مهر (مربوط به دورة ساسانی)، کاروانسرای شاه عباسی (مربوط به دورة صفویه)، قلعه هاونی، تپه‌های خسروآباد، تپه‌های کوهنجان، تپه‌های مرشدی، قلعة نظامی شوریجه (بیش از ۲۰۰ سال قدمت)، مقبره شیخ یوسف بن یعقوب سروستانی، مسجد جامع تزنگ، قلعة مخروبة برزو، شهر تاریخی پیر بیابان و حمام کوهنجان.

جاذبه‌های طبیعی

مهم‌ترین جاذبة طبیعی این شهر دریاچة مهارلو است. منطقة مهارلو در این شهرستان یکی از ۷ منطقه برتر گردشگری محسوب می‌شود. در این شهر انواع چشمه‌سارها مانند انجیرک، آب بیدک، نخودی نظرآباد، سرو، قمپ تزنگ (در روستای مؤمن‌آباد)، غنیبی (در کیلومتر ۱۵ جادة سروستان-خرامه)، له یاسی (در روستای کت گنبد) وجود دارند. از دیگر جاذبه‌های طبیعی این شهر می‌توان به باغ رباط سروستان، قدح فر در روستای نظرآباد، آب چشمه چنار، آب زنگی، آب محمد خالو، باغ حیدر، کوه زیره، آب گرم و چشمة معدنی و آب بیدک ( همگی واقع در دهستان مهارلو)، آب مهارلو کهنه، آب شیخک در بکت، آب طلیکو مهارلو، آب باغک کت گنبد، آب امامزاده کوهنجان، چشمه آبخونی مهارلو، کمرزرد نظرآباد، بوته نور دولت‌آباد، چشمه انجیرک، چشمه نباتی کوهنجان، چشمه آبریز جبل کوهنجان، کوه چنار مهارلو، چشمة موترک سیف آباد، چشمة چنار اسیف آباد، باغ اعتبارسیف آباد، حمام قدیمی سیف آباد، قدمگاه دوازده امام سیف آباد، درخت پیرکنارسیف آباد و گود کیالک سیف آباد اشاره کرد.

صنایع دستی

صنایع دستی این شهر شامل نمدمالی، قالی‌بافی، کلاه‌بافی، ملکی‌دوزی (نوعی گیوه)، کوزه‌گری و دولچه‌سازی (ظرفی مخروطی شکل که از پوست دباغی شده گوسفند ساخته شده و با سه پایة چوبی روی زمین قرار می‌گیرد.) می‌شود.

راه‌ها

سروستان در مسیر اصلی شمال به جنوب ایران و در مسیر جادة شیراز ـ بندرعباس واقع شده است. مسیر ۷۹ کیلومتری شیراز ـ سروستان به صورت بزرگراه است. این شهر به بخش خرامه از سمت شمال، توسط جادة آسفالت به طول ۵۶ کیلومتر متصل شده است. همچنین جاده سروستان ـ خاوران در سمت جنوب، محور ارتباطی شهرستان‌های سروستان، استهبان و نی‌ریز به جهرم است. سروستان از شمال به ارسنجان، از جنوب به خاوران و تادوان، از شمال غرب به شیراز، از غرب به منطقة اکبرآباد کوار و کوار، از جنوب غرب به خفر، از جنوب شرق به فسا، از شرق به استهبان و نی‌ریز و از شمال شرق به خرامه و دریاچة بختگان منتهی می‌شود. با توجه به منشعب شدن جاده‌ها در سروستان به سایر نقاط فارس ترافیک عبوری از این شهرستان زیاد است.

ساختار جمعیتی

جمعیت این شهر از دو گروه فارس (بومیان منطقه) و عشایر (از طایفه‌های باصری، لر و ترک) تشکیل شده است.

بزرگان این منطقه

دکتر مهدی سلطانی از بزرگان سینمای ایران زادة شهر سروستان است. استاد رضوی سروستانی از بزرگان هنر موسیقی ایران به‌شمار می‌رود. محمد صالح سلطانی سروستانی (حنیف)، هادی فردوسی و سید نظام‌الدین جلالی از شاعران و ادیبان بزرگ این شهر هستند.

سوغات

از جمله سوغات این منطقه می‌توان به کشک، کره، ماست و قره‌قوروت اشاره کرد. بادام، زیتون، قارچ کوهی و انار از دیگر سوغاتی‌های این شهرستان محسوب می‌شوند. سوغات بی‌نظیر و پرطرفدار این منطقه دوغ محلی آن است.

فرهنگ مردم سروستان

این مردم اصیل ایرانی دارای آداب و رسوم خاصی هستند که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود. رسم حنابندان؛ برای این مراسم مقداری حنا، یک بالش، نقل، دستمال و یک سربند از خانة داماد به خانة عروس فرستاده می‌شود. ابتدا به سر، پاها و دست‌های عروس حنا می‌زنند. چند برگ سبز نارنج روی حناها قرار داده و روی آن‌ها را می‌بندند. پس از شام، حنابندان داماد با جلال و شکوه خاصی انجام می‌شود.

رسم عروسی؛ در این منطقه داماد اسباب و وسایل عروسی را فراهم می‌کند. مراسم عروسی سه روز و سه شب طول می‌کشد و اولین علامت آن برپا شدن ساز و نقاره‌ای است که صدای آن در بامداد روز اول عروسی از خانة داماد بلند می‌شود. هنگام طلوع آُفتاب، ساززن با کرنای بزرگ خود به پشت بام خانة داماد رفته و در کرنا می‌دمد. سپس نقاره‌چی به او اضافه می‌شود. آن‌ها حدود نیم ساعت می‌نوازند. ۲ نفر زن و ۲ نفر مرد از خانوادة داماد مردم را برای عروسی دعوت می‌کنند. آن‌ها به خانة اقوام و همسایگان رفته، چای می‌نوشند و از آن‌ها دعوت می‌کنند تا در مراسم عروسی حضور یابند. برای دعوت از بزرگان، خود داماد به خانة آن‌ها می‌رود.

منابع

• «راهنمای سفر سروستان، جاهای دیدنی سروستان»، سایت ره بال آسمان، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
• «سروستان»، سایت ویزیت ایران، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
• «شهر سروستان»، سایت گردش، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
• «معرفی و اطلاعات کامل شهر سروستان»، سایت چهارگوشه ایران زیبا، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
• همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، مشهد، به نشر، ۱۳۷۱ش