پیش‌نویس:زیر سقف دودی (فیلم)

زیر سقف دودی (فیلم)؛ درامی اجتماعی با پس‌زمینه طلاق عاطفی و پدیده خیانت.

زیر سقف دودی یک از تولیدات سینمای ایران در ژانر درام است که به واکاوی عمیق پدیده «طلاق عاطفی» و فروپاشی تدریجی ارکان خانواده در بستر جامعه مدرن می‌پردازد. فیلم با نگاهی آسیب‌شناسانه، تضاد میان ایثارگری سنتی و استقلال مدرن را به تصویر کشیده و پیامدهای مخرب عدم توانایی در برقراری گفتگو و تمایز هیجانی را تحلیل می‌کند.

معرفی فیلم

فیلم زیر سقف دودی یک فیلم سینمایی در ژانر اجتماعی است که داستان خانواده‌ای را روایت می‌کند که درگیر مشکلات عدیده‌ای است. در واقع فیلم با دیدی متفاوت به بیان مسائل میان زن و شوهر در خانواده می‌پردازد. زیر سقف دودی در سال 1395ش تولید و خرداد ماه 1396ش پخش خود را توسط پخش‌کننده حوزه هنری در سینما آغاز کرد که توانست آمار فروش 2،794،998،000 تومان را به ثبت برساند.

عوامل فیلم زیر سقف دودی

فیلم سینمایی زیر سقف دودی به‌کارگردانی، تهیه‌کنندگی و نویسندگی پوران درخشنده است. افرادی چون داوود محمدی سیف الدین به‌عنوان دستیار کارگردان، عباس درخشنده به‌عنوان مدیر تولید، مسعود سلامی به‌عنوان مدیر فیلم‌برداری در تولید این فیلم با پوران درخشنده همکاری داشته‌اند.

بازیگران فیلم زیر سقف دودی

فیلم سقف دودی باتوجه به تعداد بالای بازیگران یک اثر پر‌بازیگر است. بازیگرانی چون مریلا زارعی در نقش شیرین، فرهاد اصلانی در نقش بهرام، ابوالفضل میری در نقش آرمان، لاله مرزبان در نقش کیانا، بهنوش طباطبایی در نقش رعنا، مریم بوبانی در نقش مادر شیرین و آزیتا حاجیان در نقش مشاور در آن به ایفای نقش پرداخته‌اند.

از دیگر بازیگران این فیلم می‌توان به سیدحسام نواب‌صفوی در نقش سپهر، هوشنگ توکلی در نقش پدر شیرین، هادی مرزبان در نقش دوست بهرام، رسول نجفیان در نقش مالک عطر فروشی، شهرام حقیقت‌‌دوست در نقش امیر، فریبا متخصص در نقش مادر کیانا، فرشید زارعی‌فرد در نقش مدیر مالی و نفیسه روشن در نقش آرایشگر اشاره کرد.

جوایز و افتخارات فیلم زیر سقف دودی

فیلم زیر سقف دودی در سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن با بازی مریلا زارعی و بهترین چهره پردازی با اجرای ایمان امیدواری شده است. همچنین نامزد دریافت سیمرغ بلورین در بخش‌های بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین صدابرداری و بهترین صداگذاری شده است.

داستان فیلم زیر سقف دودی

فیلم زیرسقف دودی داستان خانواده‌ای از طبقه مرفه را روایت می‌کند که به دلایل مختلف تحت فشار قرار گرفته است و در حال کشمکش با مشکلات فراوانی است. شیرین در بحبوحه یک زندگی سرد، شاهد فروپاشی پیوند عاطفی با همسر و فرزندش است و علی‌رغم تلاش‌های فراوان برای نجات خانواده از بحران و بازسازی ارتباطات، ناگهان با چالش سهمگین خیانت همسرش روبرو می‌شود. همسر شیرین به‌صورت پنهانی با زنی به نام رعنا در ارتباط است و از سوی دیگر، پسرشان نیز درگیر رابطه‌ای با دختری است. این موقعیت‌های تلخ، تلاش‌های دلسوزانه او را به بن‌بست کشانده و چالش‌های کوچک زندگی‌اش را به فاجعه‌ای بزرگ و جبران‌ناپذیر تبدیل می‌کند.

شخصیت‌شناسی فیلم زیر سقف دودی

1. شیرین: نماد زنی است که تمام زندگی خود را وقف خانواده کرده است؛ اما نه تنها از طرف خانواده مورد احترام و قدردانی قرار نمی‌گیرد بلکه موجب طرد شدن او شده است.هم‌چنین این رها شدن موجب منفعل شدن او شده است.
2. رعنا: نمود یک شخصیت مستقل، سرزنده و به‌روز.
3. آرمان: نمود شخصیتی پرخاشگر و مضطرب برگرفته از تربیت نادرست والدین و عدم توانایی در یادگیری مرزهای رفتاری.
4. بهرام: نماد یک مرد عصبی و پرخاشگر است؛ به‌گونه‌ای که هرگز توان برقراری گفت‌وگو را ندارد و فاقد انعطاف‌پذیری است.

تحلیل محتوای فیلم

طلاق عاطفی؛ بنا‌بر گزارش خبرگزاری برنا از صحبت‌های پوران درخشنده، فیلم زیر یک سقف دودی بیان‌گر زندگی مشترک افرادی است که علی‌رغم زندگی در کنار هم با یکدیگر ارتباطی ندارند. زوجینی که هدف و درکی از زندگی ندارند و به‌اصطلاح از یکدیگر طلاق عاطفی گرفته‌اند.

توانایی ایجاد تمایز هیجانی؛ در یک پژوهش آمده است که از منظر روان‌شناسی توانایی ایجاد تمایز هیجانی، به مهارت فرد در تنظیم واکنش‌های هیجانی و ارزیابی موقعیت‌های اجتماعی اشاره دارد. از طرفی تمرکز بیش ‌از حد والدین بر فرزند می‌تواند موجب کاهش رشد استقلال هیجانی شود. در چنین شرایطی امکان ایجاد فاصله‌ی هیجانی با والدین و شکل‌گیری درک سیاه و سفید از دیگران افزایش می‌یابد. این در حالی است که روابط انسانی معمولاً در طیفی میان دو قطب قرار می‌گیرند. هم‌چنین در این پژوهش آمده است که در فیلم زیر سقف دودی آرمان، فرزند خانواده شخصیتی است فاقد توانایی تشخیص هیجانی که از خانواده فاصله گرفته است و دیگران را به‌صورت سیاه یا سفید طبقه‌بندی می‌کند. غفلت زوجین از یکدیگر؛ در تحلیلی از این اثر، بر این نکته تأکید شده است که بی‌توجهی زوجین نسبت به یکدیگر، یا حتی غفلت هرکدام نسبت به خویشتن، سبب ایجاد شکافی عمیق میان آن‌ها می‌شود؛ شکافی که در نهایت موجب از هم گسستن کانون خانواده یا ورود شخص ثالث به حریم خصوصی آن‌ها شده و زمینه‌ساز وقوع خیانت می‌گردد. تقصیرانگاری و عدم پذیرش متقابل؛ بنابر نظر کارشناسان، یکی از مسائل کلیدی که در این اثر به‌خوبی به تصویر کشیده شده، فرآیند «مقصر شمردن دیگری» و نپذیرفتن مسئولیت سهم خویش در بحران‌های زندگی است. در این فیلم، زوجین به‌جای حل مسئله، یکدیگر را در خلأهای زندگی مقصر می‌دانند؛ و فراتر از آن، پس از ابراز ندامت احتمالی یکی از طرفین، طرف مقابل با لجبازی و میل به انتقام‌جویی، مانع از ترمیم رابطه می‌شود.

همچنین در تحلیلی دیگر اشاره شده است که اعضای خانواده از مواجهه با مشکلات فراری هستند؛ تداوم این الگو نه‌تنها موجب الگوبرداری فرزندان از والدین شده، بلکه زمینه‌ساز بروز اضطراب و پرخاشگری در آن‌ها می‌گردد.

نقدهای وارده به فیلم

به گفته منتقدین، نقدهای متعددی به فیلم زیر سقف دودی وارد شده است که عبارتند از:

عدم باورپذیری شخصیت‌ها؛ بنا بر نقد منتشرشده در وب‌سایت «زومجی»، شخصیت‌های فیلم نتوانسته‌اند به‌خوبی از پس ایفای نقش خود برآیند؛ چراکه به نظر می‌رسد فیلم‌نامه‌نویس به جای شخصیت‌ها در حال سخن گفتن است. در واقع، فیلم مروری بر حوزه‌ مطالعاتی و دغدغه‌های کارگردان در حیطه خانواده است که نتوانسته به یک «درام نمایشی» منسجم تبدیل شود. همچنین در نقدی دیگر آمده است که فیلم‌ساز موضوعات را به‌نحوی خام و اغراق‌شده به مخاطب قالب می‌کند که فاقد واقعیت بیرونی و ملموس است.

تقابل بازنمایی زن اول و دوم: بنا بر نظر برخی منتقدان، فیلم دچار نوعی سوگیری در بازنمایی شخصیت‌ها شده است؛ به‌گونه‌ای که «شیرین» (همسر اول) در جایگاه عامل سردی رابطه و متهم قرار می‌گیرد، اما در مقابل، «رعنا» (زن دوم) شخصیتی آرام و دوست‌داشتنی جلوه داده می‌شود. این دوگانگی در رفتار «بهرام» نیز بازتاب می‌یابد که از محیط خانه گریزان است و در کنار رعنا به آرامش می‌رسد.

همچنین این تقابل در بخش شهودی فیلم نیز به تصویر کشیده شده است؛ به‌طوری‌که طراح صحنه با بهره‌گیری هوشمندانه از تضاد رنگ‌های سرد و گرم در چیدمان خانه‌های این دو زن، بر تفاوت زندگی آن‌ها تأکید کرده است.

نقد مشروعیت‌بخشی به خیانت: در تحلیلی از این اثر، به نقش شخصیت «مشاور» در تبیین علل خیانت اشاره شده است. در بخشی از فیلم، وی بر این واقعیت تأکید می‌کند که بحران‌ها و چالش‌های ناگزیر در زندگی زناشویی، نباید به ابزاری برای توجیه یا «مشروع جلوه دادن» روابط موازی توسط مردان تبدیل شود.

عدم توازن در تیم بازیگری؛ بنا بر نقد یکی از منتقدان، نقش‌آفرینی‌ها فاقد یکدستی و توازن است؛ به‌گونه‌ای که برخی بازیگران بسیار عالی و برخی دیگر کاملاً کلیشه‌ای عمل کرده‌اند. در واقع تعادلی میان توانمندی حرفه‌ای بازیگران و نقش‌های واگذار شده وجود ندارد، هرچند برخی توانسته‌اند به‌خوبی از پس اجرای شخصیت خود برآیند.

بازنمایی نسل جوان و اخلاق‌گرا: در تحلیل شخصیت‌های فرعی، به نقش دوست‌دختر «آرمان» به عنوان نمادی از نسل جدید دارای چارچوب اخلاقی اشاره شده است. او برخلاف برخی کلیشه‌ها، محدودیت‌های مشخصی برای رابطه خود تعیین کرده و خانواده‌اش را نیز در جریان این ارتباط قرار داده است.

ضعیف نشان دادن زن؛ بنا‌بر نقد یکی از اساتید دانشگاه درخشنده در فیلم‌های خود زنان را ضعیف به تصویر می‌کشد. از سوی دیگر در فیلم زیر سقف دودی نقش مادر خانواده به‌عنوان فردی قربانی برای مخاطب به نمایش گذاشته شده است به‌عنوان فردی که نیازمند ترحم است. تصویرسازی که موجب ابله نشان‌دادن مادر خانواده در ذهن مخاطب می‌شود.

منابع

• «بیوگرافی بازیگران فیلم زیر سقف دودی [داستان و نقش]»، خبرگذاری نم‌ناک، تاریخ بازدید: 3 اسفند 1404ش.
• «تحلیل روانشناسی فیلم زیر سقف دودی»، وب‌سایت نورسین، تاریخ بازدید: 30 اردیبهشت 1405ش.
• «دغدغه فیلم «هیس!...» به «زیر سقف دودی» منتقل شده است/ پوران درخشنده، میانجیگر سینما و جامعه/ این فیلم سوگیری «زنانه» دارد»، پایگاه خبری عطنا، تاریخ درج مطلب: 1 مرداد 1396ش.
• «خلاصه داستان, موضوع و بازیگران فیلم زیر سقف دودی +عکسها و تیزر»، وب‌سایت آریا پیکس، تاریخ بازدید: 30 اردیبهشت 1405ش.
• رمضانی، دریا؛ «تحلیل فیلم سینمایی "زیر سقف دودی" بر اساس نظری ههای خانواد هدرمانی»، تاریخ بازدید: 6 اردیبهشت 1405ش.
• «زیر سقف دودی‏ (1395)»، وب‌سایت منظوم، تاریخ بازدید: 3 اسفند 1404ش.
• «لیست کامل عوامل فیلم سینمایی زیر سقف دودی(1395)»، وب‌سایت منظوم، تاریخ بازدید: 3 اسفند 1404ش.
• خرقانی، لیلا؛ «نقد زیر سقف دودی»، وب‌سایت فیلموویز، تاریخ درج مطلب: 3 اسفند 1396ش.
• قادری، کاوه؛ «کهنه نگاری و کهنه انگاری؛ نقد و بررسی فیلم «زیر سقف دودی» ساخته پوران درخشنده»، وب‌سایت روی پرده سینما، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1396ش.
• صیاد، مریم؛ «برداشتی روانشناختی از فیلم زیر سقف دودی»، وب‌سایت فراخود، تاریخ درج مطلب: 15 تیر 1402ش.
• «طلاق عاطفی در اکثر خانواده‌ها اتفاق افتاده است»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1396ش.
• طهمورثی، سینا؛ «نقد فیلم زیر سقف دودی»، وب‌سایت زومجی، تاریخ درج مطلب: 28 خرداد 1396ش.
• «مروری بر فیلم زیر سقف دودی اثر پوران درخشنده»، وب‌سایت ویکی ووک، تاریخ درج مطلب: 31 خرداد 1397ش.
• معیری، مریم؛ «به سادگی یک زندگی عادی»، وب‌ساین منظوم، تاریخ درج مطلب: 19 خرداد 1396ش.
• ناهید، هنگامه؛ «زیر سقف دودی (۱۳۹۵)»، وب‌سایت هنگامه ناهید، تاریخ درج مطلب: 27 خرداد 1396ش.
• «نقد و بررسی فیلم «زیر سقف دودی»»، وب‌سایت جدیدترین اخبار، تاریخ درج مطلب: 9 تیر 1396ش.