سلام نظامی

سلام نظامی؛ نمادی تشریفاتی از احترام و وفاداری در عرصه‌های مختلف نظامی و ورزشی.

سلام نظامی یک رفتار نمادین برای ادای احترام میان نظامیان یا احترام نظامیان به پرچم، سرود ملی و مقامات عالی‌رتبه است. در ایران، این حرکت ریشه در سنت‌های دیرین ارتش‌های باستانی داشته و در دوران معاصر با آیین‌نامه‌های انضباطی نیروهای مسلح مدون شده است. در سال‌های اخیر، استفاده از این نشان در میادین ورزشی توسط ورزشکاران غیرنظامی و دانشجویان برای ادای احترام به شهدا به نمادی از همبستگی ملی و آمادگی دفاعی تبدیل شده است.

تاریخچه و فلسفه سلام نظامی

پیشینۀ ادای احترام نظامی در ایران به دوران باستان بازمی‌گردد. در سنگ‌نگاره‌های به‌جا مانده از دوران هخامنشی، مادها و پارسی‌ها در حضور پادشاه، دست راست خود را به نشانۀ احترام در مقابل دهان نگاه می‌داشتند که به «کُنش دست» معروف است. این سنت در دوران ساسانی نیز با تغییراتی در تشریفات دربار ادامه یافت. از منظر نشانه‌شناسی، سلام نظامی نمادی از انضباط، وفاداری، همبستگی و اعلام حضور برای انجام مأموریت‌های ملی است. برخلاف ژست‌های عمومی مانند قرار دادن دست روی قلب، سلام نظامی نماد مقاومت است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این حرکت با حفظ ساختار فنی، در آیین‌نامه‌های انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان نمادی از آمادگی، انضباط و تجدید میثاق با ارزش‌های ملی و مذهبی تثبیت شد.

انواع سلام نظامی در آیین‌نامه ایران

بر اساس آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، سلام نظامی به اشکال زیر اجرا می‌شود:

نوع سلام	نحوه اجرا	کاربرد
دست به کلاه/ شقیقه	بلند کردن دست راست، چسباندن انگشتان و قرار دادن لبه دست کنار چشم یا لبه کلاه.	معمول‌ترین نوع سلام در حالت انفرادی.
پیش‌فنگ	نگه داشتن سلاح در مقابل بدن.	ادای احترام رسمی یگان‌های مسلح به مقامات یا پرچم.
سلام با سر	حرکت کوتاه سر به‌سمت هدف.	زمانی که نظامی بدون کلاه است یا دستش مشغول است.
ادای احترام دسته‌جمعی	فرمان «خبردار» توسط فرمانده یگان.	در صبحگاه‌ها و هنگام ورود مقام ارشد.

سلام نظامی ورزشکاران ایرانی

در سال‌های اخیر، ادای سلام نظامی توسط ورزشکاران ایرانی در میادین بین‌المللی، فراتر از یک ادای احترام ساده، به یک پدیدۀ اجتماعی-فرهنگی و بخشی از زبان نمادین هویت ایرانی معاصر تبدیل شده است. این حرکت که اغلب روی سکوهای قهرمانی یا هنگام پخش سرود ملی انجام می‌شود، در ادبیات رسانه‌ای ایران به‌عنوان دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی و پیام بی‌کلام استقامت شناخته می‌شود.

انگیزه‌ها و لایه‌های معنایی سلام نظامی

بر پایه تحلیل‌های منتشر شده در منابع معتبر داخلی، این ژست ورزشی حامل دلالت‌های زیر است:

• نماد قدرت نرم و همبستگی ملی: این حرکت ابزاری برای نمایش انسجام ملی در برابر فشارهای خارجی و جنگ روایت‌ها است. ورزشکار خود را «سرباز وطن» معرفی کرده و پیوند میان استادیوم و متن جامعه را تقویت می‌کند.
• پاسخ به تهدیدات بین‌المللی: تکرار این حرکت در بازه‌های زمانی حساس مانند جنگ‌های روانی یا پس از تنش‌های نظامی، واکنشی آگاهانه برای مخابرۀ پیام ایستادگی و اقتدار ملی به جهانیان تلقی می‌شود.
• اعلام آمادگی برای صیانت از عزت و امنیت: ورزشکاران به‌عنوان فرزندان ایران، آماده‌اند برای حفظ عزت و امنیت کشور ایستادگی کنند. این حرکت نشان‌دهندۀ آن است که آن‌ها خود را در صف اول دفاع از هویت ملی می‌بینند.

اثر روان‌شناختی و فرهنگی سلام نظامی

از منظر روان‌شناسی اجتماعی، لحظۀ پخش سرود ملی یک نقطه اوج هیجانی است. نمایش سلام نظامی در این لحظه، باعث شکل‌گیری حافظۀ جمعی تصویری در ذهن مخاطب می‌شود که حس غرور ملی را تقویت کرده و مرزهای اختلاف داخلی را موقتاً کنار می‌زند. همچنین، این ژست با سنت‌های دیرین ایرانی در احترام به بزرگان و وفاداری به کل بزرگ‌تر یعنی میهن گره خورده است.

نمونه‌های شاخص و بازتاب‌های رسانه‌ای سلام نظامی

ادای سلام نظامی در میادین ورزشی طی سال‌های اخیر به‌شکلی گسترده در میان تیم‌های ملی و ورزشکاران انفرادی تکرار شده است. از جمله برجسته‌ترین این موارد می‌توان به سلام نظامی «امیرحسین زارع» بر سکوی قهرمانی کشتی جهان و حرکت دسته‌جمعی بازیکنان تیم‌های ملی والیبال، بسکتبال و هندبال در دو بخش مردان و زنان هنگام پخش سرود ملی اشاره کرد. رسانه‌های داخلی، این دست اقدامات را که در رشته‌های مدال‌آوری چون کشتی، تکواندو و کاراته به یک سنت تبدیل شده است، نمادی از تبدیل شدن ورزشکار به سرباز وطن و بیانیه‌ای تصویری از عزم و اراده ملی برای صیانت از عزت و امنیت کشور تعبیر کرده‌اند. این بازتاب‌ها نشان‌دهنده آن است که ژست مذکور در حافظۀ جمعی تصویری ایرانیان، به‌عنوان پیامی بی‌کلام از استقامت یک ملت در برابر فشارهای بین‌المللی جای گرفته است.

سلام نظامی دانشجویان

حرکت نمادین سلام نظامی، علاوه بر جامعۀ ورزشکاران، در میان دانشجویان نیز رواج یافته است. هزار تن از دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی کرج در مراسم بزرگداشت روز دانشجو با حرکت نمادین سلام نظامی به مقام شهدای جنگ 12 روزه ادای احترام کرده و بر پایبندی خود به پرچم جمهوری اسلامی ایران تأکید کردند. این تجمع نمونه‌ای از تجلی پیوند دانشگاهیان با ارزش‌های دفاع مقدس و آرمان‌های ملی قلمداد شد. پیش از این نیز دانشجویان دانشگاه شریف در مقابل دانشگاه با ادای سلام نظامی در برابر پیکر شهدای جنگ 12 روزه ادای احترام کرده‌ بودند. این اقدام نیز به‌سرعت در کانون توجه شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفته و به‌عنوان نمادی نوین از آمیختگی اقتدار علمی و روحیۀ مقاومت بازتاب یافت.

واکنش‌ها و بازتاب‌های سلام نظامی

ادای سلام نظامی توسط ورزشکاران ایرانی، بازتاب‌های گسترده و متفاوتی در فضای رسانه‌ای و سیاسی به همراه داشته است. این اقدامات به‌طور کلی به دو دسته از واکنش‌های متضاد منجر شده است:

دیدگاه رسانه‌ها و تحلیلگران داخلی

رسانه‌های رسمی و داخلی ایران، این حرکت را نمادی از انسجام ملی، وطن‌پرستی و تجلی وحدت و یکپارچگی مردم ایران در میادین بین‌المللی توصیف می‌کنند. از این منظر، سلام نظامی ورزشکاران به‌عنوان ابزاری برای نمایش اقتدار ملی در شرایط چالش‌های بین‌المللی تلقی شده و پاسخی به تلاش‌ها برای تضعیف تصویر ایران در جهان قلمداد می‌شود. تحلیلگران این جریان معتقدند که این ژست، پیوند میان قهرمانان ورزشی و بدنۀ جامعه را در صیانت از ارزش‌های ملی تقویت می‌کند.

واکنش رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور و اپوزیسیون

سلام نظامی با واکنش‌های انتقادی تندی از سوی برخی رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور نظیر ایران‌اینترنشنال، منوتو و گروه‌های اپوزیسیون مواجه شده است. این منتقدان، سلام نظامی را نشانه‌ای از هم‌سویی سیاسی ورزشکاران با نظام حاکم و تایید سیاست‌های رسمی تلقی می‌کنند. از دیدگاه این گروه‌ها، ورزشکاران نباید از نمادهای نظامی در محیط‌های ورزشی استفاده کنند. شدت واکنش‌های این جریان، ناشی از تأثیرگذاری عمیق اقدامات ورزشکاران بر افکار عمومی جهانی و تصویر بین‌المللی ایران ارزیابی شده است.

برآیند و جایگاه اجتماعی سلام نظامی

این تقابل نشان‌دهندۀ جایگاه ویژۀ ورزش به‌عنوان یکی از عرصه‌های اصلی بروز رقابت‌های نمادین و هویت‌محور است. در حالی که منتقدان بر جدایی ورزش از سیاست تأکید دارند، حامیان این حرکت آن را بخشی از دیپلماسی ورزشی و امضایی تصویری برای نشان دادن استقامت و ایستادگی ملت ایران در برابر فشارهای خارجی می‌دانند.

منابع

• «آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت شناسنامه قانون، تاریخ بازدید: 2 دی 1404ش.
• «خزانه شاهی هخامنشیان در مجموعه پرسپولیس»، وب‌سایت کجارو، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1395ش.
• «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس (دفاع‌پرس)، تاریخ درج مطلب: 24 تیر 1404ش.
• «سلام نظامی، پیام بی‌کلام ورزشکاران به نمایندگی از استقامت یک ملت»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: 24 مرداد 1404ش.
• «سلامی از جنس وطن‌پرستی، خبرگزاری دفاع مقدس (دفاع‌پرس)»، تاریخ درج مطلب: 27 شهریور 1404ش.
• «قوانین جالب ادای احترام نظامی در نیروهای مسلح + تصاویر و متن قانون»، خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 9 تیر 1399ش.
• مالکی، سمانه، «روایت دانشجویان شریف از احترام نظامی به سرداران شهید»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 3 جولای 2025.
• «+ فیلم| احترام نظامی ۱۰۰۰ نفری دانشجویان به یاد و احترام شهدای جنگ ۱۲ روزه و پرچم مقدس ایران در مراسم گرامیداشت روز دانشجو»، وب‌سایت خبرنامۀ دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: 16 آذر 1404ش.