مردپرهیزی

مردپرهیزی؛ یک ترند فرهنگی و اجتماعی برای پرهیز آگاهانه و موقت از قرار عاشقانه و روابط عاطفی با مردان.

مردپرهیزی (Boysober) یک ترند فرهنگی است که به‌طور مشخص به پرهیز آگاهانه و داوطلبانه از قرار عاشقانه، روابط عاطفی و جنسی با مردان یا در معنای گسترده‌تر، هر گونه رابطه عاشقانه و جنسی برای یک دورهٔ مشخص اشاره دارد. این اصطلاح، که ترکیبی از واژه‌های انگلیسی Boy (پسر/مرد) و Sober (هوشیار/پرهیزکار) است، در میان زنان جوان، به ویژه نسل زِد، در شبکه‌های اجتماعی مانند تیک‌تاک وایرال شده است. هدف اصلی این جنبش، فاصله گرفتن از فرهنگ روابط سطحی و پرتنش مدرن به منظور تمرکز بر خودشناسی، رشد فردی، و سلامت روان است.

تعریف و ریشه‌شناسی

واژۀ مردپرهیزی در زبان‌فارسی از ترکیب دو جزء «مرد» و «پرهیز» (به معنای دوری جستن یا اجتناب) ساخته شده است. این اصطلاح بسته به بستر استفاده (روان‌شناسی، جامعه‌شناسی یا فرهنگ عامه)، مفاهیم متفاوتی را در بر می‌گیرد.

ریشه‌های کلاسیک و علمی

در ادبیات علمی و آکادمیک، این مفهوم با واژگانی که ریشه یونانی دارند شناخته می‌شود:

Androphobia (مردهراسی): متشکل از واژه یونانی Andros (مرد) و Phobos (هراس). این اصطلاح در روان‌پزشکی برای توصیف یک فوبیای خاص و ترس غیرارادی از مردان به کار می‌رود.

اصطلاحات نوپدید و فرهنگ عامه

در سال‌های اخیر و با گسترش شبکه‌های اجتماعی، مفاهیم جدیدی وارد ادبیات این حوزه شده‌اند که مردپرهیزی را از یک حالت «دفاعی» به یک «انتخاب سبک زندگی» تغییر داده‌اند. بوی‌سوبر (Boysober) که در سال ۲۰۲۴ توسط هوپ وودوارد (Hope Woodard) ابداع شد، ترکیبی از واژه Boy (پسر) و Sober (هوشیار/پاک - در ادبیاتِ ترک اعتیاد) است. بوی‌سوبر به معنای «سم‌زدایی عاطفی» است؛ یعنی فرد برای مدتی مشخص، تعاملات رمانتیک، اپلیکیشن‌های دوستیابی و روابط عاطفی با مردان را متوقف می‌کند تا بر سلامت روان و رشد فردی خود تمرکز کند.

تفاوت مفهومی

باید میان «مردپرهیزی» به عنوان یک رفتار اجتنابی با «مردبیزاری» (Misandry) تمایز قائل شد. در مردپرهیزی، لزوماً تنفر از جنس مذکر وجود ندارد، بلکه تمرکز بر «دوری گزیدن» برای حفظ آرامش، امنیت یا استقلال فردی است.

مفهوم و قوانین غیررسمی مردپرهیزی

مردپرهیزی بیشتر به عنوان یک بازسازی عاطفی مطرح می‌شود تا یک نفی دائمی روابط. در این ترند، فرد به معنای واقعی «پرهیزکار» نمی‌شود، بلکه تصمیم می‌گیرد آگاهانه انرژی خود را از پیگیری روابط به سمت خودمراقبتی و اهداف شخصی هدایت کند. شرکت‌کنندگان اغلب از مجموعه‌ای از قوانین غیررسمی پیروی می‌کنند که ممکن است بسته به فرد متفاوت باشد، اما عموماً شامل موارد زیر است:

1. بدون قرار عاشقانه
2. بدون اپلیکیشن‌های دوستیابی
3. بدون روابط خاکستری
4. بدون ارتباط مجدد با شرکای عاطفی سابق
5. پرهیز از تماس فیزیکی عاشقانه

تفاوت مردپرهیزی با خویشتن‌داری جنسی

مردپرهیزی با مفاهیمی مانند خویشتن‌داری جنسی تفاوت دارد: خویشتن‌داری جنسی معمولاً بر پرهیز از عمل جنسی تمرکز دارد و می‌تواند ریشه‌های مذهبی، اخلاقی یا پزشکی داشته باشد. مردپرهیزی بیشتر یک رویکرد روانی–عاطفی است و تمرکز آن بر قطع تمرکز از جنسیت مذکر است، نه صرفاً رابطهٔ جنسی.

پیامدها و بازتاب‌های اجتماعی

گرایش به مردپرهیزی، فراتر از یک تصمیم فردی، به عنوان یک پدیده اجتماعی شناخته می‌شود که بازتاب‌های گسترده‌ای در حوزه‌های جامعه‌شناختی و الگوی زیست شهری داشته است. مهم‌ترین بازتاب‌های این جریان عبارتند از:

• انگ‌زدایی از تجرد: این جنبش با به چالش کشیدن کلیشه‌های جنسیتی، منجر به بازتعریف مفهوم «تجرد» در افکار عمومی شده است. در این چارچوب، تجرد به جای آنکه یک «اجبار عاطفی یا شکست اجتماعی» تلقی شود، به عنوان یک «موقعیت قدرتمند و انتخابی آگاهانه» جهت صیانت از سلامت روان و استقلال فردی معرفی می‌گردد.
• تقابل با سنت‌های ازدواج‌محور: در جوامعی با ساختار سنتی همچون ایران، این رویکرد با واکنش‌های متفاوتی روبرو شده است. در حالی که بخشی از نسل جدید آن را راهی برای گذار از روابط آسیب‌زا می‌دانند، گروهی این رفتار را تهدیدی برای نهاد خانواده و عاملی در جهت تشدید بحران «تجرد قطعی» تحلیل می‌کنند.