ورزش زنان

ورزش زنان؛ فعالیت بدنی و هدفمند بانوان به شیوه‌های گوناگون.

ورزش زنان، شامل تمامی فعالیت‌های بدنی و مسابقه‌های ورزشی است که توسط زنان به‌صورت حرفه‌ای، غیرحرفه‌ای و همگانی صورت می‌گیرد.

مفهوم‌شناسی

ورزش در لغت به‌معنای تمرین و کار پیاپی یا انجام حرکات خاص برای تقویت عضلات است. در اصطلاح تعریف ورزش منوط به هدفی است که دنبال می‌شود؛ برخی ورزش را انجام فعالیتی بر پایه قوانین خاص و مورد توافق همگانی با اهداف تفریحی، مسابقه‌ای و دست‌یابی به نشاط یا مهارت دانسته‌اند و برخی دیگر ورزش را مجموعه فعالیت‌های فیزیکی و غیر فیزیکی می‌دانند که با هدف خاص انجام می‌شود. از مجموع تعاریف ارائه‌شده می‌توان ورزش را انجام کار فکری و جسمی به‌همراه اجرای مرتب تمرین‌های بدنی با هدف تکمیل قوای جسمانی و روحی تعریف کرد. ورزش زنان نیز به مجموعه‌ای از فعالیت‌های جسمانی مناسب با جنسیت و وضعیت جسمانی و بدن زنان با رعایت موازین اسلامی با هدف افزایش سلامتی، نشاط، تقویت اعتمادبه‌نفس، توانمندسازی و کاهش اضطراب و افسردگی گفته می‌شود.

تاریخچه

بررسی تاریخی بسیاری از جوامع، گویای نقش حاشیه‌ای زنان در ورزش است؛ کارشناسان این امر را ناشی از اثرپذیری تصمیم‌گیرندگان، از ایدئولوژی جنسیتی دانسته‌اند. در ادوار پیشین بازی‌های المپیک، حضور فعال زنان در این رویداد ممنوع بود. در برخی جوامع، هنوز با حضور فعال زنان در رشته‌های ورزشی، مخالفت می‌شود؛ اما با وجود این فشارها، ورزش زنان در قرن بیستم میلادی، رشد چشمگیری داشته است.

در غرب

در گذشته، بیشتر فعالیت زنان به کارهای خانه و اشتغال در مزرعه، دامداری، باغداری و مشاغلی از این دست مربوط می‌شد. فعالیت‌هایی همچون اسب‌سواری و شکار برای برخی زنان بزرگ‌زاده یا زنان متمول امکان داشت. بعد از رنسانس و تغییرات فکری، فلسفی و اجتماعی جهان مدرن و ظهور جنبش‌های زنان و تلاش برای برقراری برابری جنسیتی، مسئله ورزش زنان مطرح شد. اولین حضور زنان به‌صورت جدی در عرصه ورزش به المپیاد سال ۱۹۰۰م، پاریس بازمی‌گردد که شش نفر از زنان در دو رشته گلف و تنیس شرکت کردند. در سال ۱۹۰۴م، شرکت‌کننده زنی وجود نداشت و در سال‌های بعد مانند ۱۹۲۴م تعداد زنان به نحو چشمگیری افزایش یافت.

در ایران

ورزش زنان در ایران همسان با ورزش مردان توسعه نیافته است؛ این در حالی است که امروزه، نیمی از جمعیت ایران را زنان و دختران تشکیل می‌دهند. به‌همین دلیل، شورای عالی انقلاب فرهنگی، چندین مصوبه را در راستای تدوین سیاست‌ها و راهبردهای توسعهٔ ورزش بانوان در ایران، ارائه کرده است. از جملهٔ این اهداف می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. فراهم آوردن زمینهٔ دستیابی زنان به امکانات و تسهیلات و مکان‌های ورزشی در کشور به‌منظور تأمین شادابی و سلامت جسمی و روانی آنها؛
2. جهت‌دهی به برنامه‌ها و فعالیت‌های مختلف گذران اوقات فراغت زنان و دختران در راستای تأمین سلامت جسمی و روحی، کاهش استرس و خستگی، کسب نشاط و شادابی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی، اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان؛
3. ارائهٔ الگوی شایسته از ورزش زنان به جوامع اسلامی؛
4. توسعه، تجهیز و گسترش امکانات مراکز فرهنگی و ورزشی (با اولویت به مناطق محروم).

با ورود مدرنیته به ایران و تغییرات فرهنگی به‌ویژه در زمینه فعالیت‌های اجتماعی-فرهنگی زنان، مسئله ورزش عمومی زنان نیز مطرح شد. ورود مطبوعات در کنار افکار روشن‌فکران و روزنامه‌نگاران خصوصاً مطبوعاتی که مسئله و دغدغه اصلی خود را در حوزه زنان تمرکز داده بودند، در طرح مسئله ورزش زنان بسیار تأثیرگذار بود.

در ایران نیز ورزش بانوان با فراز و فرود بسیاری همراه بوده است. گسترش ورزش زنان در ایران را به سال ۱۲۹۶ش، همزمان با حضور دختران در مکاتب می‌دانند. حضور زنان در فعالیت‌های ورزشی، پس از مکاتب به باشگاه‌های ورزشی نیز رسید. «ذبیح‌الله قربان» رئیس و بنیان‌گذار دانشگاه شیراز از پیشگامان تأسیس باشگاه‌هایی با شیفت زنانه بود. پس از آن، تشکیل کانون بانوان در سال ۱۳۱۴ش، نقطهٔ عطفی در ورزش بانوان ایرانی به‌شمار می‌رود. نخستین حضور بین‌المللی بانوان ورزشکار ایرانی به دههٔ بیست شمسی بازمی‌گردد. اولین قانون در حمایت از ورزش همگانی در سال ۱۳۰۶ش، دو ساعت ورزش اجباری در مدارس را پس از تصویب در مجلس شورای ملی تصویب کرد؛ اما تا مدت‌ها این قانون به‌دلیل عدم وجود معلم ورزش، ضمانت اجرایی نداشت. به این قانون تبصره‌ای با عنوان «تا زمانی که وزارت فرهنگ برای اجرای این قانون افراد مورد نیاز را در اختیار نداشته باشد می‌تواند آن را تعدیل کند» اضافه شد.

در مطبوعات قاجار

در دوران قاجار و پهلوی روزنامه‌ها مهم‌ترین رسانه‌های تأثیرگذار در جامعه بودند. روزنامه اطلاعات وابسته به مرکز اطلاعات ایران، آمیخته با تعریف، تمجید و معرفی سازمان‌ها، اقدامات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی دولت پهلوی اول بود. روزنامه اطلاعات همسو با جریان تجددخواهی دولت پهلوی اول، تلاشی مضاعف در جهت تبیین افکار عمومی در مسائل زنان انجام داد. مطالب این روزنامه با هدف پشتیبانی از ورود زنان به فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی به‌ویژه حوزه ورزش، نگاشته می‌شد. هرچند تا اواخر دوره پهلوی اول زنان حضور جدی در میادین ورزشی نداشتند. در کنار روزنامه اطلاعات روزنامه عالم نسوان، در واکنش به بحث‌های عمومی مانند عدم لزوم ورزش برای زنان یا یکی دانستن کارِ خانه با ورزش مطالبی را منتشر می‌کرد. روزنامهٔ عالم نسوان در واکنش به این مطالب کارهای خانه از قبیل گردگیری و آشپزی را در مقایسه با فعالیت‌های ورزشی، فعالیتی ملایم عنوان می‌کرد که برخلاف حرکات ورزشی منجر به عرق کردن و برافروختگی نمی‌شود و بدین ترتیب زنان را برای انجام فعالیت‌های ورزشی اقناع می‌کرد.

در جمهوری اسلامی ایران

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ورزش بانوان در ایران، رشد قابل توجهی داشته است. امروزه، بیش از ۴۷ فدراسیون در وزارت ورزش و جوانان در ایران وجود دارد که با حذف برخی فدراسیون‌های غیرمرتبط با ورزش بانوان، ۴۲ فدراسیون مرتبط با ورزش‌های بانوان در ایران فعالیت می‌کنند. از جمله رشته‌های ورزشی بانوان در ایران می‌توان به «اتومبیل‌رانی و موتورسواری»، «اسکواش»، «اسکی»، «بدمنیتون»، «بستکبال»، «بولینگ و بیلیارد»، «تکواندو»، «تنیس»، «تیراندازی»، «جودو»، «دوچرخه‌سواری»، «دوومیدانی»، «ژیمناستیک»، «یوگا» و برخی از انواع ورزش‌های آبی اشاره کرد.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با توجه به مبانی فقهی به این مهم توجه کرده است و در اصل سوم یکی از وظایف دولت را در کنار آموزش‌وپرورش، فراهم کردن تربیت‌بدنی رایگان، برای همه مردم و در تمامی سطوح قرار داده است. در نتیجه بر اساس اصل بیست‌ویکم، دولت موظف است حقوق زن را در همه زمینه‌ها با رعایت موازین اسلامی تضمین کند و زمینه‌های مساعد را برای رشد شخصیت و احیای حقوق مادی و معنوی وی فراهم کند. ازجمله این حقوق، حقوق تفریحی و ورزشی زنان است.

پس از انقلاب اسلامی ورزش زنان در زمینه‌های مختلف با پیشرفت‌های چشم‌گیری مواجه شد؛ افزایش مربیان خانم از ۹ نفر به ۳۵ هزار مربی؛ افزایش تعداد داوران زن از ۷ نفر به ۱۶ هزار نفر؛ افزایش ۳۰ برابری ورزشگاه‌های اختصاصی بانوان؛ افزایش ۴۰۰ برابری مدال‌های کسب‌شده در رقابت‌های بین‌المللی. ورزش قهرمانی زنان در بسیاری از کشورهای مسلمان با چالش‌هایی مواجه بوده است؛ اما در ایران ورزش قهرمانی زنان توانسته به پیشرفت‌های خوبی دست یابد. ورزش قهرمانی زنان پس از انقلاب در سال ۱۳۷۱ش، بار دیگر در رشته‌هایی مانند والیبال، بسکتبال و تنیس روی میز احیا شد. اکنون در سطح بین‌الملل بانوان جمهوری اسلامی در اکثر رشته‌های ورزشی مانند فوتسال، کبدی، شنا، قایق‌رانی، وزنه‌برداری، کاراته، تکواندو و شطرنج به رقابت می‌پردازند. جمهوری اسلامی ایران در برخی رشته‌های ورزش قهرمانی زنان صاحب جایگاه برتر است:

• رتبه دوم جهان در رشته کبدی؛
• رتبه سوم جهان در رشته والیبال ساحلی؛
• رتبه شش جهانی در رشته فوتسال؛
• رتبه هشت جهانی در والیبال؛
• رتبه اول جهانی ووشو.

آمار باشگاه‌ها و زنان ورزشکار

بر اساس مطالعات موجود، ایران به‌لحاظ سرانه ورزشی بانوان دچار فقر فضای ورزشی است و زنان ایران نیز با فقر حرکتی و ورزشی روبه‌رو هستند. تعداد زنانی که به‌صورت منظم در طول هفته ورزش می‌کنند، بسیار کم است. طی سال‌های اخیر تغییر سبک زندگی و کاهش میزان تحرک و فعالیت فیزیکی زنان در محیط کار و منزل مشکلات فراوانی را برای زنان ایجاد کرده است. با تمامی مشکلات، موانع و تبعیض‌هایی که بر سر راه ورزش زنان وجود دارد، آمار رسمی اعلام‌شده توسط معاون توسعه ورزش زنان از حدود یک‌میلیون و چهارصد هزار نفر ورزشکار سازمان‌یافته زن در کشور خبر می‌دهد.

بیش از ۱۶ هزار باشگاه زنانه در کل کشور، فعال است. برخی از بانوان ورزشکار در ورزش‌های حرفه‌ای فعال هستند و تاکنون بیش از ۳۳۰۰ مدال توسط بانوان در رویدادهای مختلف ورزشی کسب شده است. برخی زنان حاضر در ورزش حرفه‌ای به داوری مسابقات ملی و بین‌المللی نیز می‌پردازند. طبق آمار رسمی تعداد داوران زن در مسابقات ملی و بین‌المللی بیش از ۸۸۰۰۰ نفر است که از این تعداد، ۲۶۷ نفر در رویدادهای بین‌المللی به قضاوت پرداخته‌اند.

مدال‌آوران

با گذشت ۴۰ سال از انقلاب اسلامی ایران اگرچه حضور زنان در عرصه‌های بین‌المللی ورزش با چالش‌های فراوانی مواجه بوده است؛ اما ورزشکاران زن ایرانی موفق شدند مقبولیت حجاب نزد فدراسیون‌های جهانی را جا انداخته و در عرصه‌های مختلف با پوشش اسلامی مدال کسب کنند. بیشترین میزان شکوفایی زنان در کسب مدال در ورزش‌های قهرمانی مربوط به ده سال اخیر است. کسب اولین مدال بین‌المللی ورزشی برای زنان در سال ۲۰۰۲م، در رشته تیراندازی بود. در بازی‌های گوانجو زنان حاضر در کاروان ورزشی ایران یک مدال طلا توسط خدیجه آزادپور در رشته ورزشی ووشو کسب کردند؛ همچنین در این بازی‌ها پنج مدال نقره و نه مدال برنز توسط بانوان کسب شد. در المپیک ۲۰۱۲م، زهرا نعمتی در رشتهٔ تیراندازی با کمان، در بازی‌های آسیایی ۲۰۱۴م، کیمیا علیزاده در تکواندو، در رقابت‌های آسیایی حمیده عباسعلی در رشته کاراته و در مسابقات آسیا لیلا ابراهیمی در رشته دو و میدانی موفق به کسب مدال طلا شدند. سارا خادم‌الشریعه نیز در رشته شطرنج علاوه بر کسب درجه استاد بزرگ زنان، در هجده‌سالگی عنوان استاد بین‌الملل را کسب کرد.

فواید ورزش برای زنان

کارشناسان، بر اساس پژوهش‌های صورت گرفته بر این باورند که ورزش و فعالیت حرکتی، قبل و حین بلوغ جسمانی، ریسک بسیاری از بیماری‌ها مانند پوکی استخوان، انواع سرطان و کیست‌های تخمدان در سنین بالا را کاهش می‌دهد. از دیگر فواید ورزش بانوان می‌توان به شادابی پوست، ارتقای سلامت جنسی، بهبود وضعیت خواب، کاهش خطر ابتلا به زوال عقل، پیشگیری از کاهش حجم عضلات، بهبود وضعیت گوارش، بالا بردن عملکرد ذهنی و فرآوری و کمک به کاهش شدت حمله‌های قلبی اشاره کرد.

مشکلات و چالش‌های ورزش زنان

در زمینهٔ ورزش زنان، چالش‌های بسیار متفاوت و پراکنده‌ای وجود دارد که از جملهٔ آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. مشکلات مالی و بودجه‌ای: کمبود بودجه و عدم تخصیص عادلانه و مناسب آن به ورزش بانوان، عدم استقبال بانوان از ورزش به‌دلیل مشکلات مالی خانواده‌ها، فقدان بودجهٔ کافی برای تأمین هزینهٔ برگزاری اردوها و مسابقات داخلی و بین‌المللی.
2. ضعف زیرساخت‌ها و تجهیزات: کمبود سرانهٔ فضای ورزشی در کشور به‌خصوص در شهرستان‌ها و کمبود کمی و کیفی امکانات و تجهیزات ورزشی بانوان.
3. ضعف منابع انسانی: پایین بودن درجهٔ کیفی داوران و مربیان زن و ضعف در تخصیص منابع انسانی در استان‌ها و شهرستان‌ها.
4. ضعف مدیریت و برنامه‌ریزی: ضعف آماردهی، ضعف در ساختار تشکیلاتی به‌خصوص در استان‌ها و شهرستان‌ها، اختلاف نظرهای سلیقه‌ای برای ورزش بانوان در استان‌های مختلف و عدم‌توجه نهادهای دولتی به ورزش بانوان.
5. مسائل و مشکلات فرهنگی و آموزشی: ضعف فرهنگ عمومی، عدم عادت به ورزش در جامعه به‌خصوص برای بانوان، در حاشیه بودن ورزش بانوان و داشتن نگاهی سطحی نسبت به آن و ضعف در بدنهٔ آموزش و پرورش برای آموزش مهارت‌های ورزشی به‌خصوص دورهٔ ابتدایی برای دختران.

حجاب و عفاف در ورزش بانوان

پرونده:ورزش-بانوان2.jpg

برگزاری گردهمایی بزرگ گروه‌های ورزشی بوستان‌های تهران در باغ‌موزه قصر

مسئله حجاب زن در حوزه ورزش زمانی مطرح است که مردان در ورزش بانوان با هر سمت و عنوانی حضور داشته باشند؛ بنابراین عنصر پوشش را باید در ضمن ارتباط زن و مرد بررسی کرد. از منظر فقه اسلامی، پوشش برای زنان الزامی است و این حکم قابل اسقاط و تغییر نیست. نداشتن پوشش یک امر ذاتی ورزش تلقی نمی‌شود تا موجب شود میان حکم اباحه و آزادی ورزش و حکم الزامی پوشش تزاحمی حاصل شود؛ بلکه برای ورزش بانوان باید لباس مناسب طراحی کرد. افزون بر پوشش، تهییج نیز از عناصری است که باید به آن توجه کرد. حرکات ورزشی زنان نباید باعث تهییج شهوانی مردان شود. مسئلهٔ پوشش و عفاف در ورزش بانوان از دید فقها در اماکن و معابر عمومی دارای حدودی است و چنانچه برجستگی‌های بدن نمایان باشد یا حرکات آنها در ورزشِ مورد نظر تحریک‌آمیز و مخالف هنجارهای اخلاقی باشد، جایز نیست.

ورزش مختلط

پرونده:ورزش-بانوان3.jpg

دو مرد بر سکوی قهرمانی دوچرخه‌سواری زنان

عنصر دیگر در حوزه ورزش اختلاط زنان و مردان است. این امر به‌خصوص در ورزش‌هایی که مستلزم تماس بدنی است، با محدودیت‌های اخلاقی و شرعی روبه‌رو است. در دستگاه فقهی و نظام حقوقی اسلام نیز بر تفکیک جنسیتی تأکید شده است. تلاش برخی برای به تصویر کشیدن پیامدهای مثبت ورزش مختلط و ترویج آن نیز مبنای علمی ندارد و با مخالفت‌های بسیاری از سوی زنان روبه‌رو شده است.

اختلاط با ترنس‌ها نیز چالش جدیدی است که تبعیض جنسیتی را افزایش داده است. نتیجه مسابقات دوچرخه‌سواری زنان در شیکاگو به‌صورتی مضحک حاکی از دست‌یابی تنها یک زن به مدال برنز بود، چراکه دو مدال طلا و نقره را ترنس‌ها از آن خود کردند. ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه، با امضای قانون ممنوعیت همجنس‌گرایی در روسیه، گفت: افراد تراجنسیتی مثل جهش‌های کرونا، متنوع شده‌اند. اگر مردی با عمل تغییر جنسیت به زن تبدیل شود، در مسابقات ورزشی زنان برنده می‌شود و با ادامه این جریان، ورزش زنان نابود خواهد شد.

انگیزه و رشته‌ها

پرونده:ورزش-بانوان.jpg

تیم ملی فوتبال زنان ایران

زنان با انگیزه‌های مختلفی به ورزش روی می‌آورند. برخی زنان با هدف مدیریت بدن، کاهش وزن و تناسب‌اندام ورزش می‌کنند. تحقیقات نشان می‌دهد ورزش فواید دیگری از جمله موفقیت، رهایی انرژی، دوست‌یابی، تعامل اجتماعی، رشد و توسعه مهارت، کسب نشاط، احساس لذت، پیشگیری از بیماری، شادابی، رفع نیازهای عاطفی، لذت، گذراندن اوقات فراغت، افزایش قدرت بدنی، رقابت‌طلبی، کسب پیروزی، رفع نیاز زیباشناختی، سلامت استخوان‌ها، کاهش خطر ابتلا به زوال عقل، کاهش ابتلا به پوکی استخوان، بهبود سلامت جنسی، کاهش استرس، افسردگی و اضطراب، سلامت پوست و بهبود وضعیت خواب دارد.

رشته‌های ورزشی مورد توجه زنان

از بین رشته‌های ورزشی موجود در جهان رشته بدن‌سازی و پرورش اندام به‌دلایل مختلفی مورد توجه افراد قرار گرفته است. هرچند بیشتر افراد تصور می‌کنند که این ورزش مختص مردان است؛ اما آمارها نشان می‌دهد در ۷۰ درصد از دوره‌های برگزارشده توسط فدراسیون بدن‌سازی و پرورش اندام، بانوان شرکت کرده‌اند. تمایل غالب زنان به ورزش‌هایی چون بدن‌سازی و پرورش اندام به‌جهت سلامت جسمی، روانی و تناسب اندام است. انجام تمرینات ورزشی بدن‌سازی موجب بهبود سلامت زنان و افزایش اعتمادبه‌نفس در آنها می‌شود. از میان رشته‌های مختلف بدن‌سازی و پرورش اندام، ورزش‌های ذیل با استقبال بیشتری روبه‌رو بوده است:

• ایروبیک: رشته‌ای هوازی است که از طریق تکنیک‌های حرفه‌ای به تحرک بیشتر، چربی‌سوزی و کاهش وزن منجر می‌شود.
• اسپینینگ: ورزشی است که روی دوچرخه ثابت انجام می‌شود و به چربی‌سوزی، کاهش کالری و تقویت ماهیچه‌ها و عضلات کمک می‌کند.
• پیلاتس: این ورزش بین ذهن و بدن ارتباط ایجاد می‌کند و توسط دستگاه‌های ورزشی و تجهیزات ورزشی انجام می‌شود. این ورزش بر ماهیچه‌ها و مفاصل تأثیر دارد و وضعیت فیزیکی و جسمی بدن را بهبود می‌بخشد.
• تی‌آر ایکس (TRX): این ورزش به کمک بندهایی که به دیوار یا سقف بسته می‌شود، انجام می‌گیرد و علاوه بر کاهش وزن به بهبود استقامت عضلات کمک می‌کند.
• فیتنس: فیتنس ترکیبی از ورزش با دمبل، دستگاه و وزنه است. این ورزش بین دختران محبوب‌تر است. ورزش فیتنس موجب تقویت و حجیم‌سازی عضلات می‌شود.

رویکردها

پرونده:ورزش-بانوان1.jpg

وحیده ایثاری، عضو تیم ملی فوتبال زنان ایران

رویکرد حقوقی

از منظر حقوقی، دو دیدگاه کلان دربارهٔ مشارکت زنان در انواع فعالیت‌های ورزشی وجود دارد؛ بر اساس یک دیدگاه، اصل در فعالیت‌های ورزشی زنان، صرف‌نظر از هر عامل دیگر و تنها با توجه به نوع ورزش، آزادی است و سنگین یا سخت‌بودن ورزش برای زنان، به خواست و ارادهٔ خود آنان بستگی دارد. از این منظر، نظام حقوقی دلیلی برای ایجاد محدودیت در انتخاب نوع ورزش برای زنان ندارد. بر اساس دیدگاه دوم، نظام حقوقی باید به طبیعت زن و مرد توجه کند و در طراحی نظام اجتماعی و ارائه امور حمایتی، با در نظر گرفتن حق سلامتی زنان، به زنان اجازه اجرای ورزش‌هایی را بدهد که با طبیعت و روان آنان سازگار است؛ در نتیجه ورزش‌های سخت و سنگین برای آنان مجاز نخواهد بود.

رویکرد اسلامی

موضوع‌شناسی حقوق ورزشی و تفریحی زن به‌معنای بررسی عناوینی است که قابلیت تعلق احکام حقوقی را دارد. مهم‌ترین عناوینی که رابطه مستقیم با ورزش و فعالیت‌های تفریحی دارد، عبارت است از:

1. فعالیت بدنی؛ در دو مفهوم گسترده و محدود است. مفهوم گسترده آن، یک تعبیر عام است و دربارهٔ هرگونه فعالیت بدنی است که انسان در آن، جسم خود را به کار می‌گیرد. در برابر این مفهوم، برخی فعالیت بدنی را فرایند تمرین، فعال‌سازی و ورزیدگی در مقابل تنبلی، سستی و رخوت می‌دانند. در دستیابی به حکم حقوقی این گونه فعالیت، به موارد کاربرد که در واقع عناوین عرفی است توجه می‌شود.
2. بازی؛ بازی شکل پیشرفته‌ای از فعالیت بدنی یا ذهنی است؛ اما دربارهٔ مفهوم و عناصر سازنده آن وحدت نظر وجود ندارد. برخی عنصر اساسی بازی را سرگرم‌کنندگی دانسته و در تعریفی دیگر، به قاعده‌مندی و رقابت اشاره کرده‌اند. با وجود این، نکته حائز اهمیت در تعریف بازی این است که دارای وجهه فرهنگی است؛ بنابراین برای یافتن احکام مترتب بر آن نمی‌توان به‌سادگی و بدون در نظر گرفتن جهت فرهنگی اظهارنظر کرد. این وضعیت به‌خصوص در مورد بازی زنان وجود دارد؛ همچنین وسایل و ابزارهای بازی نیز متضمن این جهت فرهنگی است و چه‌بسا شخصیت و هویت فرهنگی زن در طراحی چنین وسایلی رعایت نشود و در نتیجه حکم فقهی و حقوقی آن متفاوت با صورت‌های دیگر باشد.
3. ورزش؛ تعریف‌ها از ورزش متفاوت است و ارائه تعریفی که بتواند همه مصداق‌ها را در بر بگیرد، دشوار است؛ از این‌رو ارائه تعریف از مسیر پیوندهای خانوادگی میسر است و نمی‌توان به عناصر کاملاً مشترک در همه ورزش‌ها دست یافت؛ از این‌رو در ورزش مجموعه عناصری هست که در مجموع در مصداق‌های ورزش وجود دارد؛ اما الزاماً به‌صورت یکسان در همه ورزش‌ها مشترک نیست.
4. تفریح؛ حالتی هیجانی است که از احساس خوب زیستن و خرسندی فرد در زندگی ناشی می‌شود و احساسات مثبتی چون پیشرفت، تبحر، سرزندگی، پذیرش، موفقیت، خودارزشی و شادی را به همراه دارد و درنتیجه خودانگاره مثبت فرد را تقویت می‌کند؛ به تجربه زیباشناختی پاسخ می‌دهد و هدف‌های شخصی را تحقق می‌بخشد.

در رابطهٔ میان ورزش، تفریح و اوقات فراغت زنان، گاه ورزش برای شخص به‌عنوان یک حرفه مطرح است و هیچ‌گونه خرسندی و احساس رضایتمندی به وی دست نمی‌دهد. برخی از موارد ورزش و تفریح در مصداق واحد جمع می‌شوند و در مواردی تفریح به حساب می‌آیند؛ ولی ورزش محسوب نمی‌شوند. در نظام فقهی، ضوابط کلی این‌گونه رفتارها بررسی شده است. برخی عناوین خاص ورزش، چون اسب‌دوانی و تیراندازی به‌صورت خاص در فقه متعلق حکم قرار گرفته است. در مسئله ورزش بانوان اصول عقلی و شرعی مطرح شده است که این اصول در ورزش مردان نیز مطرح است؛ اما کفه ترازوی این اصول برای زنان سنگین‌تر است از جمله اصل عفاف و حجاب، اصل عدم اختلاط، اصل اعتدال، اصل هماهنگی بین جان و تن، اصل توجه به ویژگی‌های جنسی و جنسیتی؛ باتوجه به این اصول روشن می‌شود که اصل حق ورزشی برای زنان به رسمیت شناخته شده است و ورزش زمانی برای زنان مفید خواهد بود که با اصل کرامت و شرافت انسانی زن تضادی نداشته باشد.

منابع

• «آشنایی با محبوب‌ترین و بهترین ورزش‌های دخترانه»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۴ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «انواع رشته‌های ورزشی بانوان»، وب‌سایت سرپوش ورزشی، تاریخ بازدید: ۱۴ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «بیش از ۲۰ هزار باشگاه بدن‌سازی در کشور فعال است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار مطلب: ۲۷ تیر ۱۴۰۱ش.
• «پرافتخارترین ورزشکاران زن ایرانی»، خبرگزاری فرادید، تاریخ انتشار مطلب: ۲۷ آذر ۱۳۹۸ش.
• «تاریخچه ورود زنان به مجامع ورزشی»، مجله ویستا، تاریخ بازدید: ۱۴ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «تازه‌ترین آمار حیرت‌آور دولت؛ ایران چگونه ۱۳ میلیون ورزشکار زن حرفه‌ای دارد؟ پناه بردن به آمار، جای رفع تبعیض و حذف محرومیت ورزش دختران»، خبرگزاری تابناک، تاریخ انتشار مطلب: ۳۰ آذر ۱۳۹۸ش.
• «تعریف ورزش»، وب‌سایت ویستا، تاریخ بازدید: ۱۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «ثبت بهترین نتیجه تاریخ ووشو در جهان/ قهرمانی ایران در بخش ساندا در سرزمین چین»، خبرگزاری تسنیم. تاریخ انتشار مطلب: ۱ آبان ۱۳۹۸ش.
• «حضور بانوان ایرانی با موفقیت‌های چشمگیر در عرصه ورزشی»، خبرگزار ایرنا، تاریخ انتشار مطلب: ۱۹ آذر ۱۴۰۱ش.
• «دربارهٔ سیاست‌های فرهنگی اجتماعی ورزش زنان کشور»، مرکز پژوهش‌های مجلس، تاریخ بازدید: ۲۴ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «فعالیت‌های ورزشی بانوان کشور (با تأکید بر وضع موجود)»، دفتر مطالعات فرهنگی، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ۱۳۹۲ش.
• «معاون وزیر: یک‌میلیون و ۴۰۰هزار ورزشکار زن سازمان‌یافته داریم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۰ش.
• «مفهوم تربیت‌بدنی و ورزش»، وب‌سایت پی‌دی‌اف داک، تاریخ بازدید: ۱۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «مقایسه ورزش بانوان ایرانی و خارجی»، وب‌سایت رویداد ۲۴، تاریخ انتشار مطلب: ۲۵ آبان ۱۴۰۱ش.
• «ورزش چیست»، وب‌سایت مصاحب، تاریخ بازدید: ۱۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «ورزش دختران»، ویکی‌پرسش، تاریخ بازدید: ۲۴ بهمن ۱۴۰۲ش.
• افروزه، محمدصادق و دیگران، «تحلیل گفتمان ورزش زنان در ایران»، مدیریت ارتباطات در رسانه‌های ورزشی، سال نهم، شماره دوم، ۱۴۰۰ش.
• افشار، زهرا، «۱۰ فایدهٔ شگفت‌آور ورزش در زنان»، مجلهٔ پیام زن، شماره ۲۶۸، ۱۳۹۳ش.
• افشار، زهرا، «ده فایده شگفت‌آور ورزش در زنان»، پیام زن، شماره ۲۶۸، ۱۳۹۳ش.
• پناهی، محمدحسین و صداقت‌زادگان اصفهانی، شهناز، «منابع قدرت و تفسیر ایدئولوژیک قواعد ورزش بانوان»، زن در توسعه و سیاست، دورهٔ ۱۰، شماره۱، ۱۳۹۱ش.
• پیری، مژگان و همکاران، «مقایسه تفاوت‌های جنسیتی در انگیزش مشارکت ورزشی دانش‌آموزان ورزشکار»، نشریه علمی آموزشی و ارزش‌یابی، دوره هشت، شماره ۲۹، ۱۳۹۴ش.
• حکمت‌نیا، محمود، حقوق و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی زن، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۰ش.
• رحمتی، محسن و خنجری، پریوش، «روزنامه اطلاعات و ورزش در عصر پهلوی اول (۱۳۲۰–۱۳۰۴)»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال نهم، شماره دوم، ۱۳۹۸ش.
• روان‌ستان، مجید، «ورزش زنان در ایران، تاریخچه و مسائل»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ بارگذاری: ۶ مهر ۱۴۰۱ش.
• زنداقطاعی، فاطمه، «الگوی اسلامی ورزش بانوان (بررسی ورزش زنان از دیدگاه فقه شیعه)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۹ بهمن ۱۴۰۲ش.
• صمدزادکشتیبان، آیناز، «ضرورت فعالیت حرکتی و ورزش برای بانوان حین بلوغ»، کنگرهٔ پیشگامان پیشرفت، دورهٔ ۳، ۱۳۹۲ش.
• عزیزی، غلامرضا و خسروزاده، سیروان، «واکاوی شکل‌گیری و رشد ورزش زنان در عصر رضاشاه»، تاریخ ایران، دوره چهاردهم، شماره دو، ۱۴۰۰ش.
• معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
• موسوی اجاق، راحله سادات و بروغنی، نازنین زهرا، «مقایسه تطبیقی بهره‌مندی زنان از حقوق ورزشی در دوران «پهلوی و انقلاب اسلامی»، پژوهش‌نامه حقوق بشر، ۱۳۹۸ش.

• De Coubertin, Pierre, “Olympism”, selected writing, Switzerland, Lausanne, 2000, P711.