تفاهمنامه اسلامآباد؛ توافق پایان جنگ بین ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان.
زمینهها
زمینههای شکلگیری تفاهمنامه اسلامآباد به حملات گسترده و همهجانبهای بازمیگردد که در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش از سوی آمریکا و اسرائیل علیه اهدافی از جمله بیت رهبر جمهوری اسلامی ایران، کاخ ریاستجمهوری و شورای عالی امنیت ملی آغاز شد و بر اساس گزارش هلالاحمر، ۲۴ استان ایران را هدف قرار داد.[۱] ایران نیز در ساعت ۱۲ ظهر همان روز،[۲] با شلیک موشک به اهدافی در اسرائیل و پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس، پاسخ متقابل داد.[۳] آمریکا هدف تغییر رژیم و اسرائیل هدف از کارانداختن توان نظامی و هستهای را برای این جنگ اعلام کردند، هرچند با طولانیترشدن جنگ، واگرایی در اهداف نهایی دو طرف نمایان شد.[۴] این جنگ تا تاریخ ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش به طور فعال ادامه داشت.[۵]
تاریخچه
در بامداد ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش با اعلام طرفین درگیر، آتشبسی دو هفتهای برقرار شد. در دوران آتشبس، ایران بستهماندن تنگه هرمز را به طور فعال اجرا کرد و آمریکا نیز با محاصره دریایی، کشتیهای مرتبط با ایران را توقیف میکرد که ایران آن را نقض آتشبس تلقی مینمود. آتشبس در ۱ اردیبهشت به پایان رسید و با تمدید بدون محدودیت زمانی ادامه یافت. با آغاز دوره آتشبس، گفتگوهای دیپلماتیک با میانجیگری پاکستان، قطر، مصر و ترکیه شکل گرفت و دور اول مذاکرات در ۲۲ فروردین در پاکستان برگزار شد. هرچند دور دوم مذاکرات که قرار بود در هفته منتهی به پایان آتشبس برگزار شود، از سوی ایران لغو گردید که مقامات ایرانی این اقدام را در پاسخ به عدم پایبندی طرف آمریکایی به تعهدات و نیز ادامه محاصره دریایی علیرغم جریان مذاکرات عنوان کردند.[۶]
امضای این تفاهمنامه در نهایت نتیجۀ تقریباً سه ماه مذاکره بود که در ۲۱ خرداد 1405ش اختلافات کلیدی بر سر آزادسازی داراییهای مسدودشدۀ ایران، بازگشایی تنگۀ هرمز و پروتکلهای حاکم بر برنامه هستهای ایران در طول آتشبس ۶۰ روزه، در مذاکرات تهران با میانجیگری قطر و هماهنگی آمریکا کاهش یافت. در ۲۴ خرداد، ایران اعلام کرد پیشنویس آمریکا شامل تعهد تهران به عدم تولید سلاح هستهای و موافقت واشنگتن با رقیقسازی اورانیوم غنیشده با خلوص بالا است و در همان روز، دو طرف اعلام کردند که به توافق پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز رسیدهاند و ترامپ از لغو محاصره دریایی خبر داد.[۷] در نهایت در بامداد 28 خرداد 1405ش تفاهمنامه بهصورت دیجیتال توسط توسط مسعود پزشکان رئیسجمهور جمهوری اسلامی ایران و دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، امضا شد.[۸]
متن تفاهمنامه
متن کامل یادداشت تفاهم اسلامآباد بین جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، که در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ با میانجیگری پاکستان به امضا رسید، مشتمل بر ۱۴ بند است و محتوای اصلی آن چهار محور اصلی را شامل میشود:
- نظامی-امنیتی: خاتمه فوری و دائمی عملیاتهای نظامی در تمامی جبههها از جمله لبنان، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، رفع محاصره دریایی و خروج نیروهای آمریکایی از حوزه پیرامونی ایران، و تردد کشتیهای تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز با هماهنگی عمان و کشورهای ساحلی.
- محور هستهای و تحریمها: تعهد ایران به عدم تولید یا خرید سلاح هستهای و حلوفصل وضعیت مواد غنیشده از طریق رقیقسازی در محل تحت نظارت آژانس، و تعهد آمریکا به خاتمه تمامی تحریمهای یکجانبه و بینالمللی و نیز آزادسازی وجوه مسدودشده و صدور مجوزهای صادرات نفت و فرآوردههای پتروشیمی؛
- محور اقتصادی و بازسازی: تعهد آمریکا به ایجاد برنامهای برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران با تأمین حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار؛
- محور اجرایی و نهایی: مذاکرات برای توافق نهایی ظرف ۶۰ روز، تشکیل سازوکار نظارت بر اجرا، و تأیید توافق نهایی با قطعنامه الزامآور شورای امنیت سازمان ملل متحد. این یادداشت که با امضای نمایندگان ایران، آمریکا و پاکستان (بهعنوان میانجی) همراه است، بهعنوان سندی مقدماتی برای دستیابی به توافقی جامع و دائمی طراحی شده و طرفین را به حفظ وضعیت موجود تا زمان توافق نهایی ملزم میکند.[۹]
پانویس
- ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
- ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera
- ↑ «747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ "The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier'". Carnegie Endowment.
- ↑ «آتشبس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتیهای تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «تحلیل رسانههای غربی از تمدید آتشبس ترامپ»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «آشنایی با جزئیات تفاهمنامه اسلامآباد»، همشهری آنلاین.
- ↑ «یادداشت تفاهم اسلامآباد توسط ترامپ و پزشکیان امضا شد»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «متن یادداشت تفاهم اسلامآباد بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا»، خبرگزاری تسنیم.
منابع
- «آتشبس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتیهای تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: 29 فروردین 1405ش.
- «آشنایی با جزئیات تفاهمنامه اسلامآباد»، همشهری آنلاین، 25 خرداد 1405ش.
- «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
«متن یادداشت تفاهم اسلامآباد بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 27 خرداد 1405ش.
- «747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
- "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera, Date posted: 14 January 2026.
- "The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier'", Carnegie Endowment, Date posted: 20 march 2026.