مجسمه والرین

مجسمه والرین؛ مجسمه‌ای با نمادی از شکست امپراتور روم در برابر شاپور پادشاه ساسانی ایران.

مجسمۀ والِریَن در پنج کیلومتری شمال تخت جمشید، در مجموعۀ باستانی نقش رستم، به دستور پادشاه ساسانی شاپور یکم، پس از پیروزی بر والرین امپراتور روم در جنگ اِدسا تراشیده شد. در این نقش‌برجسته، شاپور یکم پیروزمندانه بر اسب نشسته و امپراتور شکست‌خورده روم، فروتنانه در برابر وی زانو زده است. با الهام از این شکست تاریخی، در آبان 1404ش، شهرداری تهران با رونمایی از مجسمه «زانوزنندگان برابر ایران» در میدان انقلاب، با اشاره به عظمت و ایستادگی مردم ایران در جنگ 12 روزه، به بازنمایی این مسئله تاریخی پرداخت.

معرفی والرین

والرین با نام کامل Publius Licinius Valerianus، امپراتور روم بود که از سال ۲۵۳ تا ۲۶۰م حکمرانی می‌کرد. او که قصد داشت با عقب راندن شاپور ساسانی، اقتدار روم را ترمیم کند، شکست خورد و یکی از شکست‌های سنگین تاریخ روم را رقم زد و به اسارت پادشاه ایران درآمد. این نبرد از مهم‌ترین رویدادهای قرن سوم میلادی است که قدرت ایران در دوۀ ساسانی را در برابر امپراتوری روم نشان می‌دهد.

نمادگرایی مجسمه والرین

در سال 260م، در سنگ‌نگاره معروف دورۀ ساسانی یعنی نقش رستم، صحنه‌ای به تصویر کشیده شده است که تضاد قدرت میان دو امپراتوری روم و ایران را نشان می‌دهد؛ شاپور ساسانی بر اسب نشسته و والرین، در حالتی زانوزده قرار دارد. این صحنه‌آرایی، نماد شکست دشمنان و اقتدار نظامی‌سیاسی ایران است و به نماد اقتدار ملتی که در برابر تهدید خارجی تسلیم نشد، تبدیل شده است.

مراسم رونمایی از مجسمه والرین

شهرداری تهران، شب جمعه 16 آبان 1404ش در جریان رویدادی با عنوان «ایونت شب ایران» و در قالب پویش «مقابل ایران دوباره زانو می‌زنید» که توسط سازمان زیباسازی شهرداری تهران برگزار شد، به رونمایی از مجسمه والرین در میدان انقلاب تهران پرداخت. طراحی صحنۀ این رویداد با استفاه از نمادهای ایرانی‌اسلامی انجام شده بود و شاخص‌ترین بخش آن کنار هم قرار گرفتن دو سرباز ایرانی، یکی از عصر معاصر و دیگری از عصر ساسانی بود. در این رویداد علاوه بر اجرای ارکستر سمفونیک تهران، چهار خواننده مطرح نیز به اجرای برنامه پرداختند.

مشخصات مجسمه والرین

این مجسمه ۷ متری و از جنس فیبرگلاس ساخته شده است. در ساخت مجسمه، از نقوش ساسانی و فرم‌های اصیل ایرانی الهام گرفته شده است تا تلفیقی از تاریخ و هنر معاصر باشد. از ویژگی‌های برجسته این تندیس، پایه آن است که با طراحی ۱۳ پرده مجزا، روایتی تصویری از ایستادگی تاریخی ایران در برابر متجاوزان را به نمایش می‌گذارد.

هدف از طراحی مجسمه والرین

سخنگوی شورای اسلامی شهر تهران با تبیین فلسفۀ طراحی مجسمۀ والرین، آن را نشان ایستادگی تاریخی ملت ایران دانست. وی با استناد به سخنان آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران، در خصوص شکست امپراتوری روم در سال ۲۶۰م توسط سپاه ایران، اشاره کرد که این اثر با الهام از حقایق تاریخی و اسناد تصویری موجود در نقش رستم طراحی شده است و هدف از طراحی و نصب این مجسمه را زنده نگه داشتن مفهوم مقاومت ایرانیان در برابر یورش‌ها و تجاوزات خارجی در طول تاریخ برشمرد که بار دیگر این مقاومت در جنگ 12 روزه علیه ایران تکرار شده است.

واکنش‌ها

رونمایی از مجسمۀ والرین بازتاب‌های گسترده و واکنش‌های متعددی را در فضای بین‌المللی به همراه داشت.

بسیاری از کاربران فضای مجازی، نصب این مجسمه را نمادی از مقاومت تاریخی و ایستادگی همیشگی ملت ایران در برابر قدرت‌های سلطه‌گر توصیف کردند. در این میان، برخی کاربران با اشاره به حضور پرشور و فضای جشن و سرور مردم در مراسم رونمایی، این نشاط جمعی را دلیلی بر بطلان روایت‌های برخی رسانه‌های غربی و صهیونیستی دانستند؛ روایت‌هایی که سعی دارند فضایی از خفقان و ناامیدی را از جامعه ایران ترسیم کنند. به باور این تحلیل‌گران، پیوند مردم با نمادهای اقتدار باستانی، نشان‌دهنده پویایی هویت ملی و شکست پروژه‌های تصویرسازی جعلی علیه ایران است.

سیدعباس موسوی، دیپلمات و معاون سابق وزارت امور خارجه در واکنش به این اثر در صفحۀ شخصی خود به زانو زدن دوبارۀ متجاوزان مقابل ایرانیان اشاره کرد.

جوادی یگانه، مشاور اجتماعی و رئیس مرکز ارتباطات مردمی نهاد ریاست‌جمهوری رونمایی از این مجسمه را کاری نمادین در پساجنگ دانست که در تقویت هویت ملی مؤثر است.

علیرضا سلیمی، نماینده مجلس شورای اسلامی زانو زدن والرین در مقابل پادشاه ایرانی را تاریخی تکرارپذیر دانست که اراده و شجاعت ملت بزرگ ایران دشمنان را بارها به کرنش واداشته و این راه ادامه دارد.

انتقادها

عبدالرضا چراغعلی، سرپرست مرکز امور اجتماعی استانداری تهران، این اقدام شهرداری را به‌دلیل عدم برنامه‌ریزی دقیق»، جانمایی نادرست و ناهماهنگی با ساختار شهرسازی و فرهنگی فاقد وجهۀ کارشناسی دانست و آن را اقدامی ناپسند از منظر هنری توصیف کرد.

احمد زیدآبادی، فعال اصلاح‌طلب در انتقاد به نصب این مجسمه بیان کرد که اگر بنا بر تکریم تاریخ باستان باشد، نمادهایی همچون منشور کوروش کبیر، گزینه‌های شایسته‌تری برای نمایش در اماکن عمومی هستند. او انتخاب صحنۀ زانو زدن والرین در برابر شاپور اول را بیش از آنکه مایۀ مباهات بداند، از منظر اخلاق ملی و آموزه‌های دینی ایرانیان، بازنمایی نوعی تکبر و بی‌ظرفیتی در برابر رقیب مغلوب تلقی کرد.

علی مطهری، نماینده سابق مجلس، در یادداشتی به نصب مجسمۀ والرین در میدان انقلاب را نقد کرد. مطهری این تصویر را فاقد واقعیت تاریخی در عالم خارج و امر تخیلی عنوان کرد و نوع برخورد شاپور با والرین را رفتاری ناجوانمردانه توصیف کرد و نصب چنین مجسمه‌ای را باعث تحریک تعصبات نژادی دانست که طرف مقابل را نیز به مقابله‌به‌مثل و بازخوانی شکست‌های ایران باستان از روم و یونان ترغیب می‌کند.

جابه‌جایی مجسمه والرین از میدان انقلاب

این مجسمه از 16 آبان تا 24 آذر برای بازدید عموم در میدان انقلاب قرار داشت و پس از این تاریخ به ورودی فرودگاه بین‌المللی مهرآباد در حوالی میدان آزادی منتقل شد تا دیپلمات‌ها و مقامات بین‌المللی در ابتدای ورود به ایران این مجسمه را مشاهده کنند و با پیشینۀ تاریخی ایران آشنا شوند.

پانویس

دیدگاه‌های ارزیابان

منابع

• «انتقاد تند زیدآبادی از رونمایی از مجسمه والرین/ جماعتی از هر میراث تاریخی فقط جنبه‌های آزاردهنده‌اش را می‌پسندد و ترویج می‌کند!»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 18 آبان 1404ش.
• «بازتاب رونمایی از مجسمه والرین در فضای مجازی»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 18 آبان 1404ش.
• «جزییات رونمایی از مجسمه والرین امپراتور رم در میدان انقلاب»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 16 آبان 1404ش.
• «زانو زدن والرین به چشم خارجی‌ها آمد»، وب‌سایت همشهری‌آنلاین، تاریخ درج مطلب: 17 آبان 1404ش.
• «فلسفه نصب مجسمه والرین در میدان انقلاب تهران چیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 29 آبان 1404ش.
• «ماجرای جابجایی مجسمه والرین از میدان انقلاب چیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 25 آذر 1404ش.
• «مجسمه والرین با هویت و فرهنگ ایرانی همخوانی ندارد + فیلم»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 25 آبان 1404ش.
• «مجسمه والرین چیست و اصلش کجاست؟+ معنی والرین و داستان»، وب‌سایت نمناک، تاریخ درج مطلب: 17 آبان 1404ش.
• «مجسمه والرین چیست و به چه معناست؟ + تاریخچه، مکان اصلی و داستان»، وب‌سایت خبرپو، تاریخ درج مطلب: 17 آبان 1404ش.
• «واکنش علی مطهری به ساخت مجسمه والرین»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 21 آبان 1404ش.
• «والرین، امپراتور رومی اسیر شده به دست شاپور چه سرنوشتی داشت؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: 17 آبان 1404ش.