ترانه علیدوستی

ترانه علیدوستی؛ بازیگر ایرانی

تحصیلات و خانواده ترانه علیدوستی

ترانه علیدوستی در ۲۲ دی ۱۳۶۲ش در تهران دیده به جهان گشود. پدر او، حمید علیدوستی، یکی از اسطوره‌های فوتبال ایران و بازیکن سابق تیم ملی و باشگاه‌های اروپایی است و مادرش نادره حکیم‌الهی، هنرمندی شناخته‌شده در عرصه مجسمه‌سازی و سنگ‌تراشی است که «نگارخانه الهی» در رشت را تاسیس کرده است.

یکی از نقاط عطف دردناک در زندگی شخصی ترانه علیدوستی، مرگ برادرش پویان در چهارشنبه‌سوری سال ۱۳۸۳ش بود. پویان علیدوستی در اثر انفجار مواد محترقه جان خود را از دست داد.

علیدوستی تحصیلات رسمی خود را در رشته تجربی آغاز کرد اما کشش درونی به سمت هنر، او را به هنرستان موسیقی کشاند. او به مدت دو سال در هنرستان موسیقی تحصیل کرد و نواختن سازهای کلارینت و پیانو را فرا گرفت.

ترانه علیدوستی در سال ۱۳۹۰ش و در سن ۲۶ سالگی با علی منصور ازدواج کرد و دختری به نام «حنا» دارد. علی منصور همسر ترانه علیدوستی پنج سال بعد از ازدواجش با ترانه توانست برای اولین بار جلوی دوربین برود و در فیلم سینمایی «من» با لیلا حاتمی همبازی شود.

ورود ترانه علیدوستی به عرصه بازیگری

ورود او به دنیای بازیگری از مسیر کلاس‌های امین تارخ گذشت. او در سال ۱۳۷۹ش در این کلاس‌ها ثبت‌نام کرد و خیلی زودتر از آنچه انتظار می‌رفت، استعدادش کشف شد. حبیب رضایی که مسئول انتخاب بازیگر برای فیلم جدید رسول صدرعاملی بود، او را برای نقش دشوار و محوری «ترانه پرنیان» برگزید. بازی درخشان او تحسین گسترده منتقدان را به همراه داشت و جوایز معتبری برایش به ارمغان آورد. او برای این نقش، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن را از بیستمین جشنواره فیلم فجر دریافت کرد و به جوان‌ترین بازیگر تاریخ سینمای ایران تبدیل شد که این جایزه را کسب می‌کند. همچنین، جایزه پلنگ برنزی بهترین بازیگر زن از جشنواره بین‌المللی فیلم لوکارنو در سوئیس، موفقیت او را در سطح جهانی تثبیت کرد.

وضعیت سلامتی ترانه علیدوستی

او پیش‌تر اعلام کرده بود که به بیماری کلاستروفوبیا (تنگناهراسی) مبتلا است و نمی‌تواند از فضاهای بسته مانند مترو یا اتوبوس استفاده کند. در سال ۱۴۰۳ش (۲۰۲۴)، اخبار و گزارش‌هایی مبنی بر ابتلای او به «سندرم درس» (DRESS Syndrome) منتشر شد. وکیل او تأیید کرد که این بیماری از سال ۱۴۰۲ش تشخیص داده شده بود. این بیماری یک واکنش شدید سیستم ایمنی به برخی داروها است که با علائمی مانند ضایعات پوستی، تب و درگیری اندام‌های داخلی همراه است.

آثار هنری ترانه علیدوستی

ترانه علیدوستی در آثار سینمایی ارزشمندی به عنوان بازیگر حضور داشته و برای بسیاری از مخاطبان شناخته شده است:

سینما

سال	عنوان	نقش	کارگردان
۱۴۰۱	برادران لیلا	لیلا جورابلو	سعید روستایی
۱۴۰۰	سمفونی حمید	ترانه	جعفر صادقی
۱۴۰۰	تفریق	فرزانه	مانی حقیقی
۱۴۰۰	اورکا	الهام اصغری	سحر مصیبی
۱۳۹۸	اکو	-	مهین صدری
۱۳۹۴	فروشنده	رعنا	اصغر فرهادی
۱۳۹۳	استراحت مطلق	سمیرا	عبدالرضا کاهانی
	مادر قلب‌اتمی	آرینه	علی احمدزاده
۱۳۹۱	زندگی مشترک آقای محمودی و بانو	ساناز	روح‌الله حجازی
۱۳۹۲	آسمان زرد کم‌عمق	غزل	بهرام توکلی
۱۳۹۰	پذیرایی ساده	لیلا	مانی حقیقی
۱۳۸۹	انتهای خیابان هشتم	نیلوفر	علیرضا امینی
۱۳۸۹	هرچی خدا بخواد	پارمیدا نصیری	نوید میهن‌دوست
۱۳۸۸	راز دشت تاران	پرستار	هاتف علیمردانی و محمد لطفعلی
	زندگی با چشمان بسته	پرستو	رسول صدرعاملی
۱۳۸۷	درباره الی	الی	اصغر فرهادی
	تردید	مهتاب	واروژ کریم‌مسیحی
	شیرین	ترانه علیدوستی	عباس کیارستمی
۱۳۸۶	کنعان	مینا	مانی حقیقی
۱۳۸۴	چهارشنبه سوری	روحی	اصغر فرهادی
۱۳۸۲	شهر زیبا	فیروزه	اصغر فرهادی
۱۳۸۰	من ترانه ۱۵ سال دارم	ترانه پرنیان	رسول صدرعاملی

جدول فروش فیلم‌های ترانه علیدوستی

نام فیلم	سال ساخت	سال اکران	بیننده	رتبه در جدول فروش سال	منبع
من ترانه پانزده سال دارم	۱۳۸۰	۱۳۸۱	۱,۴۴۸,۱۶۳	۲
شهر زیبا	۱۳۸۲	۱۳۹۳	۱۲۸,۸۴۹	۲۱
چهارشنبه سوری	۱۳۸۴	۱۳۹۴ – ۱۳۹۵	۶۸۰,۷۸۳	۱۷
کنعان	۱۳۸۶	۱۳۸۷	۵۲۱,۰۵۹	۱۰
درباره الی …	۱۳۸۷	۱۳۸۸	۸۷۸,۷۴۰	۴
تردید	۱۳۸۷	۱۳۸۸	۱۱۹,۹۰۵	۲۷
زندگی با چشمان بسته	۱۳۸۸	۱۳۹۰	۱۸۴,۸۱۷	۱۴
راز دشت تاران	۱۳۸۸	۱۳۸۹	۵,۲۳۶	۶۸
انتهای خیابان هشتم	۱۳۸۹	۱۳۹۱	۲۵۵,۷۱۴	۸
هرچی خدا بخواد	۱۳۸۹	۱۳۸۹	۲۲۱,۰۰۱	۱۶
پذیرایی ساده	۱۳۹۰	۱۳۹۱	۵۳,۱۱۸	۳۵
زندگی مشترک آقای محمودی و بانو	۱۳۹۱	۱۳۹۳	۱۴۴,۱۴۰	۲۱
آسمان زرد کم عمق	۱۳۹۲	۱۳۹۲	۶۱,۹۲۲	۲۵
استراحت مطلق	۱۳۹۳	۱۳۹۴	۳۱۵,۷۱۳	۱۳
مادر قلب اتمی	۱۳۹۳	۱۳۹۶	۱۶۱,۶۹۲	۲۹
فروشنده	۱۳۹۴	۱۳۹۵	۲,۱۶۰,۰۵۰	۲

نمایش خانگی

برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین حضور ترانه علیدوستی در قاب تلویزیون، به ایفای نقش اصلی در سریال نمایش خانگی «شهرزاد» بازمی‌گردد. او در هر سه فصل این سریال پرمخاطب، نقش شخصیت شهرزاد سعادت را ایفا کرد. این سریال آخرین و مهم‌ترین تجربه او در زمینه سریال تا به امروز محسوب می‌شود.

نام سریال	نقش	کارگردان	سال تولید
شهرزاد (فصل اول)	شهرزاد سعادت	حسن فتحی	۱۳۹۴–۱۳۹۳ش
شهرزاد (فصل دوم)	شهرزاد سعادت	حسن فتحی	۱۳۹۶–۱۳۹۵ش
شهرزاد (فصل سوم)	شهرزاد سعادت	حسن فتحی	۱۳۹۷–۱۳۹۶ش

تئاتر

ترانه علیدوستی پس از تجربه های موفق سینمایی اش به یکی از آرزوهای خود که حضور در صحنه تئاتر بود دست یافت و عرصه تئاتر را در تاریخ ۲۰ تیر ۱۳۸۴ش در تهران و سالن چهارسوی تئاتر شهر با نمایش فنز تجربه کرد.

نام تئاتر	کارگردان	سال تولید	منبع
فنز (طرفداران)	محمد رحمانیان	۱۳۸۴ش
مانیفست چو	محمد رحمانیان	۱۳۸۷ش
روز حسین	محمد رحمانیان	۱۳۸۸ش (انجام نشد)

صداپیشگی و نمایش‌نامه خوانی

ترانه علیدوستی تنها خود را به بازیگری محدود نکرد و علاوه بر صداپیشگی، نمایشنامه‌خوانی و سر‌مایه‌گذاری در فیلم سینمایی «اژدها وارد می‌شود!» (به کارگردانی مانی حقیقی) را در کارنامه خود دارد.

نام اثر	نقش	سال تولید	منبع
انیمیشن جمشید و خورشید	خورشید	۱۳۸۴ش
آنا کارنینا	آنا کارنینا	۱۳۹۳-۱۳۹۴ش

جوایز و نامزدی‌ها

سال	کار نامزدشده	جشنواره	بخش	نتیجه	منبع
۱۳۸۰	من ترانه ۱۵ سال دارم	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	برنده
۱۳۸۱		سومین جشنوارهٔ اجتماعی آبادان	جایزهٔ نخل زرین بهترین بازیگر زن	برنده
۱۳۸۱		پنجاه و پنجمین جشنوارهٔ فیلم لوکارنو سوئیس	جایزه بهترین بازیگر زن	برنده
۱۳۸۱		انجمن منتقدین و نویسندگان سینمای ایران	جایزه بهترین بازیگر زن	برنده
۱۳۸۲	شهر زیبا	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۸۳		جشن خانه سینما		نامزد
۱۳۸۴	چهارشنبه‌سوری	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش مکمل زن	برنده
۱۳۸۵		دهمین دوره جشن خانه سینما		نامزد
۱۳۸۷	تردید	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۸۸		سومین جشن انجمن منتقدان		نامزد
۱۳۹۰	پذیرایی ساده	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۹۱		جشنواره وزول		برنده
۱۳۹۱		جشنواره فیلم آسیایی و عربی اوسیان سینه فن		برنده
۱۳۹۱	ترانه علیدوستی	جشنوارهٔ پروین	جایزه پروین	برنده
۱۳۹۱	آسمان زرد کم‌عمق	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۹۲		انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران		نامزد
۱۳۹۵	شهرزاد	جشن حافظ	بهترین بازیگر زن درام	نامزد
۱۳۹۶	فروشنده		بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۹۷	شهرزاد		بهترین بازیگر زن درام	نامزد

داور جشنواره‌های بین المللی

ترانه علیدوستی در طول فعالیت هنری خود، سابقه حضور در هیئت داوران چندین جشنواره معتبر بین‌المللی را داشته است که عبارتند از:

• جشنواره بین‌المللی فیلم توکیو (۲۰۱۸م): او به عنوان یکی از پنج داور بخش اصلی و رقابتی سی‌ویکمین دوره این جشنواره در ژاپن انتخاب شد [۳۱۲، ۴۳۴]. در این دوره، ریاست هیئت داوران بر عهده «بریلیانت مندوزا» (فیلمساز فیلیپینی) بود و علیدوستی در کنار چهره‌هایی همچون «برایان برک» (تهیه‌کننده آمریکایی)، «استنلی کوان» (کارگردان هنگ‌کنگی) و «کاهو مینامی» (بازیگر ژاپنی) به قضاوت آثار پرداخت [۴۳۴]. او در نشست خبری این جشنواره اشاره کرد که تلاش می‌کند در داوری، نام و کشور سازنده فیلم‌ها را فراموش کند و به کیفیت آثار توجه داشته باشد [۴۵۰].

• جشنواره بین‌المللی سینمای آسیایی وزول (۲۰۱۴م): علیدوستی عضو هیئت داوران بین‌المللی بیستمین دوره این جشنواره در فرانسه بود [۱۷، ۳۳۷]. در این جشنواره نیز او در کنار سینماگرانی چون بریلیانت مندوزا، فیلیپ چی و ونگ چائو داوری کرد [۳۹۹، ۴۳۸]. پیش از این داوری، او برای بازی در فیلم «پذیرایی ساده» جایزه ویژه هیئت داوران همین جشنواره را در سال ۲۰۱۳ دریافت کرده بود [۴۳۸].

• جشنواره فیلم هانوی (۲۰۱۲): او به عنوان داور در دومین دوره جشنواره فیلم هانوی در ویتنام حضور داشت [۳۱۲، ۳۳۷].

آثار ترجمه شده ترانه علیدوستی

او علاوه بر بازیگری، داستان‌های کوتاه و نقدهای گوناگونی در مجلات، روزنامه ها و وبگاه شخصی‌اش منتشر میکند. علاوه بر این او به ترجمه نیز علاقه دارد و چندین کتاب را به فارسی برگردانده است. او به دلیل شخصیت مستقل و دیدگاه‌های اجتماعی‌اش شناخته می‌شود و در میان مخاطبانش نه تنها به عنوان یک بازیگر، بلکه به عنوان یک الگوی زن قدرتمند و تأثیرگذار مطرح است.

عنوان کتاب	نویسنده	ناشر	سال انتشار	افتخارات	منبع
رویای مادرم	آلیس مونرو	نشر مرکز	۱۳۹۰ش	برنده جایزه پروین اعتصامی
تاریخ عشق	نیکول کراوس	نشر مرکز	۱۳۹۵ش	کتاب پرفروش سال

تحریم اسکار ۲۰۱۷

در سال ۲۰۱۷م، پس از دستور دونالد ترامپ مبنی بر منع ورود شهروندان هفت کشور مسلمان (از جمله ایران) به آمریکا، علیدوستی اعلام کرد که در اعتراض به این تصمیم نژادپرستانه، در مراسم اسکار (که فیلم فروشنده نامزد آن بود) شرکت نخواهد کرد. این اقدام بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های جهانی داشت.

مستند ترانه

مصاحبه پگاه آهنگرانی با ترانه علیدوستی چهارشنبه ۴ دی ۱۴۰۴ش در صفحه اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی منتشر شد؛ سوژه این مستند، ترانه علیدوستی، بازیگر سینماست، اما آنچه ارائه می‌شود «مستند ترانه» نیست؛ بلکه روایت یک اغتشاش است با بیانی به‌ظاهر هنری.

این مستند با محوریت ترانه علیدوستی و روایت او از وقایع موسوم به «زن، زندگی، آزادی»، در ظاهر تلاشی است برای ثبت تجربه زیسته یک چهره مشهور، اما در عمل، بیش از آن‌که واجد خصیصه‌های یک مستند حرفه‌ای باشد، به پروژه‌ای برای بازسازی پسینی یک کنش سیاسی شباهت دارد.

مسئله این اثر، صرفاً موضع سیاسی سوژه‌اش نیست، بلکه نسبت معیوب آن با صداقت، روایت و مخاطب را آشکار می‌سازد. فیلم از همان آغاز، با یک پیش‌فرض تثبیت‌شده حرکت می‌کند: «ترانه علیدوستی به‌مثابه قهرمان». این پیش‌فرض هرگز به چالش کشیده نمی‌شود و مستند، به‌جای حرکت از پرسش به پاسخ، از پاسخ به تأیید می‌رسد. چنین رویکردی، مستند را از امکان کشف تهی می‌کند و آن را به بیانیه‌ای تصویری فرو می‌کاهد؛ بیانیه‌ای که قرار نیست چیزی را روشن کند و فقط قرار است تصویری مطلوب را از سوژه‌اش به دیگری ارائه دهد. یکی از بنیادی‌ترین ضعف‌های مستند ترانه، تناقض‌های حل‌نشده در روایت شخصی سوژه است.

این اقدام علیدوستی، مصداق همکاری با شبکه‌های رسانه‌ای وابسته به دولت متخاصم، مانند بی‌بی‌سی انگلیسی، است که سابقه آن در مداخله و ایجاد تفرقه در ایران بر کسی پوشیده نیست.