تشییع جنازه اکبر هاشمی رفسنجانی

تشییع جنازه اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و چهارمین رئیس‌جمهور ایران، در تاریخ ۲۱ دی ۱۳۹۵ در تهران برگزار شد. این مراسم با حضور گسترده و میلیونی اقشار مختلف مردم، مقامات عالی‌رتبه کشوری و لشکری و شخصیت‌های سیاسی از گرایش‌های گوناگون انجام گرفت. مراسم وداع و اقامه نماز در دانشگاه تهران برگزار شد و پس از آن، پیکر وی در میان انبوه جمعیت در خیابان‌های مرکزی تهران بدرقه و نهایتاً در آرامگاه سید روح‌الله خمینی به خاک سپرده شد. این آیین به عنوان یکی از بزرگترین تشییع جنازه‌های تاریخ جمهوری اسلامی ایران شناخته می‌شود و بازتاب‌های داخلی و بین‌المللی بسیار گسترده‌ای به همراه داشت.

مراسم وداع و اقامه نماز

مراسم تشییع از ساعت ۸:۳۰ صبح روز سه‌شنبه ۲۱ دی ۱۳۹۵ در دانشگاه تهران آغاز شد. در ساعت ۱۰ صبح، سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در جمع عزاداران و مقامات ارشد نظام بر پیکر اکبر هاشمی رفسنجانی نماز میت اقامه کرد. در جریان قرائت این نماز، وی عبارت مستحب «اللّٰهُمَّ اِنّا لٰا نَعْلَمُ مِنْهُ الّا خَیْراً وَ انْتَ اعْلَمُ بِهِ مِنّا» را نخواند و به جای آن سه بار عبارت «اللهم عفوک عفوک عفوک» و دعای «اللهم احشره مع المجاهدین و احشره مع المُنفِقین فی سبیلک» را قرائت کرد. این مسئله در محافل سیاسی با واکنش‌هایی همراه شد؛ با این حال، برخی از استادان حوزه علمیه توضیح دادند که این عبارات جزء واجبات نماز میت نبوده و از مستحبات محسوب می‌شوند و رهبر جمهوری اسلامی تمام بخش‌های واجب نماز را قرائت کرده است.

حضور مردم و مقامات

تشییع پیکر اکبر هاشمی رفسنجانی با حضور چشمگیر و میلیونی اقشار مختلف مردم و مقامات کشوری برگزار شد. استاندار تهران جمعیت شرکت‌کننده در این آیین را حدود ۲٫۵ میلیون نفر برآورد کرد که آن را به یکی از بزرگترین تشییع جنازه‌های تاریخ ایران تبدیل نمود. در این مراسم، شخصیت‌های برجسته و مسئولان عالی‌رتبه‌ای نظیر حسن روحانی، علی لاریجانی، صادق آملی لاریجانی، قاسم سلیمانی، محمدجواد ظریف، محمدرضا عارف و همچنین سفیران کشورهای خارجی حضور یافتند. عمار حکیم، رئیس مجلس اعلای عراق و مولوی عبدالحمید امام جمعه اهل سنت زاهدان نیز در میان شرکت‌کنندگان حاضر بودند. با این وجود، گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروهای امنیتی مانع از حضور سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور پیشین ایران، در این مراسم شدند.

حاشیه‌ها و شعارها

آیین تشییع با حاشیه‌ها و سر دادن شعارهای متفاوتی از سوی طیف‌های گوناگون مردمی همراه بود. گروهی از هواداران جنبش سبز با استفاده از این تجمع بزرگ، شعارهایی در حمایت از میرحسین موسوی، مهدی کروبی و سید محمد خاتمی سر دادند و از جمله این شعارها می‌توان به «پیام ما روشنه، حصر باید بشکنه»، «یا حسین میرحسین» و «وصیت هاشمی، حمایت از خاتمی» اشاره کرد. صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در پوشش زنده این مراسم، عمدتاً از پخش تصاویر هوایی و نماهای باز خودداری کرده و کادرهای بسته را به نمایش می‌گذاشت و برای پوشاندن صدای شعارهای اعتراضی برخی از مردم، صدای موسیقی عزا و مداحی را روی پخش زنده قرار داد. حضور خودروهای بلندگودار متعلق به نهادهای خاص در میان جمعیت نیز با هدف تحت‌الشعاع قرار دادن شعارهای هماهنگ‌نشده، از دیگر حواشی این مراسم بود و در طول مسیر تشییع اختلالاتی نیز در خطوط تلفن همراه در محدوده خیابان انقلاب ایجاد شد. تراکم و ازدحام بی‌سابقه جمعیت موجب شکسته شدن داربست‌ها و نرده‌های خیابان انقلاب گردید و حرکت خودروی حامل تابوت را با کندی شدید مواجه کرد.

خاکسپاری و قرائت وصیت‌نامه

پیکر هاشمی رفسنجانی پس از تشییع در مسیر خیابان انقلاب، به جنوب تهران منتقل شد و در داخل ضریح و در کنار مقبره بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران به خاک سپرده شد. به سبب تراکم شدید جمعیت در حرم، امکان تردد و حتی گرفتن وضو برای اقامه نماز جماعت ظهر و عصر فراهم نگردید و حاضران نماز خود را به صورت فرادی اقامه کردند و فشار جمعیت به حدی بود که حال برخی از روحانیون حاضر از جمله امامی کاشانی نامساعد شد و تیم پزشکی وی را به خارج از صحن انتقال دادند. در صبح روز تشییع، محسن هاشمی به عنوان وصی، در یک برنامه زنده تلویزیونی بخش‌هایی از وصیت‌نامه پدرش را قرائت کرد که این وصیت‌نامه در سال ۱۳۷۹ نوشته شده بود و در آن تأکید شده بود که وی چیزی بر دارایی‌های پیش از انقلاب خود نیفزوده و بیش از ۹۰ درصد اموالش در راه انقلاب هزینه شده است.

بازتاب‌های رسانه‌ای

مراسم تشییع اکبر هاشمی رفسنجانی بازتاب بسیار گسترده‌ای در رسانه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی داشت و شبکه‌ها و خبرگزاری‌های معتبری نظیر خبرگزاری فرانسه، رویترز، آسوشیتدپرس، بی‌بی‌سی، الجزیره و المیادین اخبار آن را به صورت ویژه و زنده پوشش دادند. شبکه بی‌بی‌سی این مراسم را مهم‌ترین مراسم ترحیم یکی از بزرگان انقلاب اسلامی پس از رحلت بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران توصیف نمود و خبرگزاری رویترز با اشاره به حضور طیف‌های مختلف مردمی، آن را نمادی از وحدت جامعه ایران در تکریم این چهره سیاسی ارزیابی کرد. روزنامه الاخبار لبنان نیز با بازتاب این رویداد، به جمله مشهور روح‌الله خمینی مبنی بر اینکه «هاشمی زنده است تا نهضت زنده است» استناد کرد.

منابع

• «کدام فراز نماز میت را رهبر انقلاب نخواندند». بلاغ نیوز. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «توضیحات استاد حوزه درباره نماز رهبری بر پیکر هاشمی». عصر ایران. ۲۲ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «مراسم تشییع پیکر هاشمی رفسنجانی». جمهوری. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «گزارش مراسم تشییع پیکر آیت‌الله هاشمی رفسنجانی- چشمان اشکبار مردم در بدرقه آیت‌الله- وداع رهبر انقلاب با همرزم و همگام دیرین خود». دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «خاکسپاری هاشمی رفسنجانی؛ شعارهای حمایت از موسوی، کروبی و خاتمی در مراسم». صدای آمریکا. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «حاشیه‌ها و تصاویر و فیلم تشییع آیت‌الله «هاشمی‌رفسنجانی» - تصاوير بزرگ». کبنانیوز. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «لحظه به لحظه با مراسم تشییع پیکر آیت‌الله هاشمی رفسنجانی/ پیکر مطهر آیت الله هاشمی رفسنجانی در کنار امام راحل آرام گرفت». ایسکانیوز. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «وصیت نامه آیت الله هاشمی رفسنجانی در برنامه زنده قرائت شد». قدس آنلاین. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «بازتاب گسترده تشییع پیکر آیت الله هاشمی رفسنجانی در رسانه های خارجی/ خبرگزاری فرانسه: ده‌ها هزار نفردر این مراسم شرکت کردند». دیده‌بان ایران. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «بازتاب گسترده مراسم تشییع پیکر آیت الله هاشمی رفسنجانی در رسانه های جهان». جام جم آنلاین. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «الاخبار: امروز ایران پیکر هاشمی رفسنجانی را تشییع کرد». خبرگزاری تسنیم. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.