پیشنویس:دیت
مفهومشناسی
واژه «دیت» (Date) دارای ریشهای انگلیسی است که در لغت به معنای تاریخ میباشد [۱]. در معنای اصطلاحی و در بستر زبان فارسی، دیت به دیدار دو نفر (غالباً غیرهمجنس) اشاره دارد که با هدف کسب شناخت بیشتر برای شروع یک رابطه عاطفی صورت میپذیرد [۲]. این فرآیند در واقع مرحلهای از فرآیند جفتیابی است که در آن دو فرد به منظور ارزیابی و محک زدن یکدیگر برای ورود به رابطه عاشقانه یا ازدواج، بر انجام رفتارهای اجتماعی معینی در مکانهای عمومی توافق میکنند [۳]. دیت به عنوان یک رابطه صمیمانه، معمولاً به عنوان مرحله پیش از نامزدی یا ازدواج شناخته میشود؛ هرچند پروتکلها و اصطلاحات آن در کشورهای مختلف بر اساس فرهنگ و باورهای دینی تفاوت دارد [۴].
انواع قرار ملاقات و سبکهای مدرن
قرار ملاقاتها انواع مختلفی دارند که هر یک کارکرد خاصی را دنبال میکنند؛ از جمله قرار معمولی که بر سرگرمی بدون تعهد جدی متمرکز است و آشنایی طولانیمدت که با هدف ایجاد رابطهای پایدار و احتمالا ازدواج صورت میگیرد [۵]. سبکهای مدرنی مانند بلایند دیت (ملاقات بدون شناخت قبلی از طریق واسطه) بر پایه هیجان و شناخت مستقیم شکل میگیرند [۶]. همچنین دیت آنلاین از طریق اپلیکیشنها به یکی از رایجترین روشها برای ملاقات با پارتنر جدید تبدیل شده است که میلیونها کاربر در سراسر جهان از آن استفاده میکنند [۷].
تفاوت دیت مستقل با آشنایی زیر نظر والدین
میان دیتهای مستقل که بر پایه آشنایی فردی شکل میگیرند و آشناییهای ضابطهمند زیر نظر خانواده، تفاوتهای ساختاری وجود دارد [۸]. آشناییهای پیش از خواستگاری که به صورت فردی انجام میشوند، اغلب رابطهای بدون تعهد، سطحی و مبتنی بر هیجانات عاطفی هستند که با عنوان «عشق مجازی» شناخته میشوند [۸]. در مقابل، آشنایی با ضابطه که از طریق مراسم خواستگاری آغاز میشود، فرآیندی هدفدار و با اطلاع خانوادهها است که در آن والدین به عنوان یک عامل حفاظتی عمل میکنند و اجازه میدهند لایههای شخصیت طرفین به صورت واقعبینانه ارزیابی شود [۹].
گونهشناسی و چالشهای دیت در جامعه ایران
در سنخشناسی روابط در ایران، سه گفتمان اصلی شناسایی شده است: گفتمان پیشامدرن (روابط ابزاری)، گفتمان مدرن (عشق رمانتیک و تکهمسری) و گفتمان پسامدرن که با ویژگیهایی همچون «عشق سیال» شناخته میشود [۱۰], [۱۱]. ظهور اینترنت در ایران باعث افسونزدایی از مفهوم سنتی عشق شده و تجربهای دموکراتیکتر از روابط را پدید آورده است [۱۲]. با این حال، تعارض بین فشارهای غریزی و ملاحظات فرهنگی جامعه، دیت را به یک «تنگنای فردی و خانوادگی» تبدیل کرده که اغلب با اضطراب همراه است [۱۳]. گسترش رویکرد «تعویض رابطه» به جای «ترمیم» در الگوهای جدید نیز منجر به افزایش شکنندگی پیوندهای عاطفی شده است [۱۴].
روانشناسی انتخاب و فناوریهای نوین
انتخاب شریک عاطفی تحت تأثیر فرآیندهای ناخودآگاه مغز و سیستمهای شیمیایی مانند دوپامین و اکسیتوسین است [۱۵]. تحقیقات نشان میدهد که انسانها به طور ناهشیار به سمت تیپهای شخصیتی جذب میشوند که یا مشابه سیستم شیمیایی مغز آنهاست یا مکمل آن [۱۶]. در پارادایمهای نوین، استفاده از هوش مصنوعی برای ارزیابی سازگاری پیشنهاد شده است [۱۷]. این سیستمها با شبیهسازی تعاملات در لحظات بحرانی، پایداری رابطه را پیشبینی میکنند؛ چرا که طبق فرضیه پاداشهای پراکنده، نتایج رابطه توسط همین لحظات اندک اما تعیینکننده مشخص میگردد [۱۸].
پانویس
[۱] سایت مشاوره آنلاین روانشناسی ویکی روان، منظور از دیت چیست؟، ۲۲ اسفند ۱۴۰۳، ص ۱ [۲] سایت مشاوره آنلاین روانشناسی ویکی روان، منظور از دیت چیست؟، ۲۲ اسفند ۱۴۰۳، ص ۱ [۳] پایگاه خبری رکنا، دیت چیست؟ بررسی مفهوم قرار ملاقات، ۲۸ تیر ۱۴۰۱، ص ۱ [۴] پایگاه خبری رکنا، دیت چیست؟ بررسی مفهوم قرار ملاقات، ۲۸ تیر ۱۴۰۱، ص ۱ [۵] وبسایت مشاوره خانواده مصاحب، انواع قرار عاشقانه و کارکرد آنها، ۱۴۰۲، ص ۱ [۶] کلینیک روانشناسی دکتر اسماعیل تبار، بلایند دیت چیست؟ بررسی مزایا و معایب، ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴، ص ۱ [۷] سایت مشاوره آنلاین روانشناسی ویکی روان، منظور از دیت چیست؟، ۲۲ اسفند ۱۴۰۳، ص ۴ [۸] خبرگزاری عصر ایران، حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج، ۶ دی ۱۳۹۱، ص ۲ [۹] خبرگزاری عصر ایران، حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج، ۶ دی ۱۳۹۱، ص ۵ [۱۰] آزاد ارمکی، تقی و دیگران، سنخشناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران، ۱۳۹۰، ص ۳ [۱۱] آزاد ارمکی، تقی و دیگران، سنخشناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران، ۱۳۹۰، ص ۲ [۱۲] گنجی، محمد و دیگران، تحولات معنایی عشق و رویههای کنش عاشقانه، ۱۴۰۰، ص ۳ [۱۳] ارتضائی، بهناز، بررسی روابط پسران و دختران پیش از ازدواج، ۱۳۹۷، ص ۳۵ [۱۴] آزاد ارمکی، تقی و دیگران، سنخشناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران، ۱۳۹۰، ص ۲۸ [۱۵] عسگری، مهسا، ما چه کسانی را برای رابطه انتخاب میکنیم و چرا؟، کلینیک روانشناسی آگاه، ۷ شهریور ۱۴۰۴، ص ۱ [۱۶] عسگری، مهسا، ما چه کسانی را برای رابطه انتخاب میکنیم و چرا؟، کلینیک روانشناسی آگاه، ۷ شهریور ۱۴۰۴، ص ۱ [۱۷] Shang, H. et al, Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility, 2025, p 1 [۱۸] Shang, H. et al, Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility, 2025, p 3
منابع
• آزاد ارمکی، تقی؛ طالبی، سحر؛ ایثاری، مریم و شریفی ساعی، محمدحسین. «سنخشناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران». پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۹۰.
• ارتضائی، بهناز. «بررسی روابط پسران و دختران پیش از ازدواج به عنوان یک چالش فرهنگی». فصلنامه علمی تخصصی روانشناسی، علوم اجتماعی و علوم تربیتی، ۱۳۹۷.
• «بلایند دیت چیست؟ بررسی مزایا و معایب». کلینیک روانشناسی دکتر اسماعیل تبار، ۱۴۰۴.
• «حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج». خبرگزاری عصر ایران، ۱۳۹۱.
• «دیت چیست؟ بررسی مفهوم قرار ملاقات». پایگاه خبری رکنا، ۱۴۰۱.
• «راهنمای ویکینویسی؛ نگارش مقاله در دانشنامه برخط». ۱۴۰۴.
• عسگری، مهسا. «ما چه کسانی را برای رابطه انتخاب میکنیم و چرا؟». وبلاگ تخصصی کلینیک روانشناسی آگاه، ۱۴۰۴.
• گنجی، محمد؛ موسوی، سیدکمالالدین و واحدیان، مرتضی. «تحولات معنایی عشق و رویههای کنش عاشقانه در بستر تجربه ارتباطی آنلاین». پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی ایران، ۱۴۰۰.
• «منظور از دیت چیست؟ (انواع دیت با پارتنر)». سایت مشاوره آنلاین روانشناسی ویکی روان، ۱۴۰۳.
• Shang, HaoYang et al. "Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility Through LLM Text World Engines". arXiv preprint, 39th Conference on Neural Information Processing Systems (NeurIPS 2025).