پیشنویس:دیت
دیت (قرار عاشقانه)؛
مفهومشناسی دیت و فرآیند جفتیابی
دیت یا قرار گذاشتن (Dating) اصطلاحی با ریشه انگلیسی است که در لغت به معنای «تاریخ» بوده و در اصطلاح به معنای قرار ملاقات با شخصی جهت شناخت متقابل است [۱]. این پدیده در واقع مرحلهای از فرآیند جفتیابی محسوب میشود که طی آن، دو نفر با هدف ارزیابی و محک زدن یکدیگر برای ورود به یک رابطه عاطفی یا ازدواج، بر انجام رفتارهای اجتماعی معینی در مکانهای عمومی توافق میکنند [۲]. دیت به عنوان یک رابطه صمیمانه، معمولاً به عنوان مرحله پیش از نامزدی یا ازدواج شناخته میشود؛ هرچند پروتکلها و اصطلاحات آن در کشورهای مختلف بر اساس فرهنگ و باورهای دینی تفاوت دارد [۳].
انواع قرار ملاقات و سبکهای مدرن آشنایی
قرار ملاقاتهای عاشقانه انواع مختلفی دارند که هر یک کارکرد خاصی را دنبال میکنند. قرار معمولی (Casual Dating) بر سرگرمی و لذت بردن از همراهی دیگری بدون تعهد جدی متمرکز است [۴]. در مقابل، آشنایی طولانیمدت با هدف ایجاد رابطهای پایدار و سطح عمیقتری از تعهد عاطفی انجام میشود که ممکن است به ازدواج ختم گردد [۵]. سبکهای خاصی مانند بلایند دیت (قرار کورکورانه) نیز رواج دارد که در آن دو نفر بدون شناخت قبلی و با هماهنگی یک واسطه (مانند دوستان یا اپلیکیشنها) برای نخستین بار ملاقات میکنند [۶]. گونههای دیگر شامل قرار ملاقات سریع (Speed Dating) برای دیدار با چندین شریک بالقوه در زمان کوتاه و قرار موقعیتی (رابطه تعریفنشده) است که در آن مرزهای رابطه هنوز مشخص نشده است [۷]، [۸].
تفاوت دیت مستقل با آشنایی ضابطهمند زیر نظر والدین
میان دیتهای مستقل که بر پایه آشنایی فردی شکل میگیرند و آشناییهای ضابطهمند زیر نظر خانواده، تفاوتهای ساختاری وجود دارد [۹]. در روال سنتی، آشنایی از طریق مراسم خواستگاری آغاز میشود که طی آن والدین لایههای سطحی شخصیت طرفین را در جلساتی محدود (معمولاً ۳ یا ۴ جلسه) ارزیابی میکنند [۱۰]. آشناییهای پیش از خواستگاری که به صورت فردی انجام میشوند، اغلب رابطهای بدون تعهد، سطحی و مبتنی بر هیجانات فانتزی هستند که با عنوان «عشق مجازی» شناخته میشوند [۱۱]. در مقابل، نظارت والدین در آشناییهای ضابطهمند به عنوان یک عامل حفاظتی عمل میکند تا رابطه از مسیر اصلی خارج نشود؛ این رویکرد به زوجین اجازه میدهد پیش از ایجاد وابستگیهای عاطفی کاذب، در مورد تفاهم یا تضادهای بنیادین خود به صورت واقعبینانه تصمیمگیری کنند [۱۲]، [۱۳].
گونهشناسی و چالشهای دیت در جامعه ایران
تحولات اجتماعی دهههای اخیر در ایران، الگوهای روابط پیش از ازدواج را تحت تأثیر قرار داده است. یکی از عوامل اصلی، افزایش فاصله بین «بلوغ جنسی» و «بلوغ اقتصادی» به بیش از ده سال است که منجر به شکلگیری الگوهای رفتاری نوین شده است [۱۴]. روابط پیش از ازدواج در ایران در سه گفتمان اصلی طبقهبندی میشوند: گفتمان پیشامدرن (روابط ابزاری و غیرعاشقانه)، گفتمان مدرن (عشق رمانتیک و تکهمسری) و گفتمان پسامدرن (عشق سیال) [۱۵]. همچنین، ظهور اینترنت و شبکههای اجتماعی باعث شده است که تمایل افراد به «تعویض رابطه» جایگزین رویکرد «ترمیم» شود؛ به طوری که پایان دادن یا فراموشی روابط در فضای مجازی نسبت به دنیای واقعی آسانتر به نظر میرسد [۱۶]، [۱۷]. با این حال، تعارض بین گرایشهای غریزی و ملاحظات فرهنگی-اخلاقی همچنان دیت را به یک چالش جدی برای جوانان و خانوادهها تبدیل کرده است [۱۸].
تحول فناوری در ارزیابی سازگاری عاطفی
در پارادایمهای نوین فناوری، از هوش مصنوعی برای ارزیابی سازگاری در قرار ملاقاتها استفاده میشود. در این رویکرد، به جای مقایسه پروفایلهای ایستا، ابتدا تعاملات شبیهسازی شده و سپس میزان موفقیت رابطه سنجیده میشود [۱۹]. طبق فرضیه پاداشهای پراکنده، پایداری یک رابطه نه بر اساس تعاملات روزمره، بلکه از طریق پاسخ افراد به تعداد اندکی از «لحظات بحرانی» (مانند حل تعارض یا بحث درباره ارزشها) مشخص میگردد [۲۰]. مدلهای زبانی بزرگ (LLMs) با ایفای نقش به عنوان عاملهایی بر اساس شخصیت (Persona) افراد، میتوانند واکنشهای احتمالی آنها را در این موقعیتهای تعیینکننده پیشبینی کنند و دقت تطبیق در دیتهای مدرن را افزایش دهند [۲۱].
پانویس
[۱] رکنا، دیت چیست؟ بررسی مفهوم قرار ملاقات، ۲۸ تیر ۱۴۰۱، ص ۱ [۲] رکنا، دیت چیست؟ بررسی مفهوم قرار ملاقات، ۲۸ تیر ۱۴۰۱، ص ۱ [۳] رکنا، دیت چیست؟ بررسی مفهوم قرار ملاقات، ۲۸ تیر ۱۴۰۱، ص ۱ [۴] وبسایت مصاحب، انواع قرار عاشقانه و کارکرد آنها، ۱۴۰۲، ص ۱ [۵] وبسایت مصاحب، انواع قرار عاشقانه و کارکرد آنها، ۱۴۰۲، ص ۱ [۶] کلینیک دکتر اسماعیل تبار، بلایند دیت چیست؟ بررسی مزایا و معایب، ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴، ص ۱ [۷] وبسایت مصاحب، انواع قرار عاشقانه و کارکرد آنها، ۱۴۰۲، ص ۲ [۸] وبسایت مصاحب، انواع قرار عاشقانه و کارکرد آنها، ۱۴۰۲، ص ۳ [۹] عصر ایران، حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج، ۶ دی ۱۳۹۱، ص ۱ [۱۰] عصر ایران، حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج، ۶ دی ۱۳۹۱، ص ۱ [۱۱] عصر ایران، حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج، ۶ دی ۱۳۹۱، ص ۲ [۱۲] عصر ایران، حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج، ۶ دی ۱۳۹۱، ص ۵ [۱۳] عصر ایران، حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج، ۶ دی ۱۳۹۱، ص ۴ [۱۴] آزاد ارمکی و دیگران، سنخشناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران، ۱۳۹۰، ص ۳ [۱۵] آزاد ارمکی و دیگران، سنخشناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران، ۱۳۹۰، ص ۲ [۱۶] گنجی و دیگران، تحولات معنایی عشق و رویههای کنش عاشقانه، ۱۴۰۰، ص ۱ [۱۷] گنجی و دیگران، تحولات معنایی عشق و رویههای کنش عاشقانه، ۱۴۰۰، ص ۳ [۱۸] ارتضائی، بهناز، بررسی روابط پسران و دختران پیش از ازدواج، ۱۳۹۷، ص ۳۵ [۱۹] Shang, H. et al, Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility, 2025, p 1 [۲۰] Shang, H. et al, Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility, 2025, p 2 [۲۱] Shang, H. et al, Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility, 2025, p 2
منابع
• آزاد ارمکی، تقی؛ طالبی، سحر؛ ایثاری، مریم و شریفی ساعی، محمدحسین. «سنخشناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران». پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دوم، شماره دوم، ۱۳۹۰.
• ارتضائی، بهناز. «بررسی روابط پسران و دختران پیش از ازدواج به عنوان یک چالش فرهنگی». فصلنامه علمی تخصصی روانشناسی، علوم اجتماعی و علوم تربیتی، دوره ۱، شماره ۲، ۱۳۹۷.
• «بلایند دیت چیست؟ بررسی مزایا و معایب». مقالات روانشناسی ازدواج، کلینیک دکتر اسماعیل تبار، ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴.
• «حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج». خبرگزاری عصر ایران، کد خبر ۲۴۸۱۹۴، ۶ دی ۱۳۹۱.
• «دیت چیست؟ بررسی مفهوم قرار ملاقات». پایگاه خبری رکنا، ۲۸ تیر ۱۴۰۱.
• «راهنمای ویکینویسی؛ نگارش مقاله در دانشنامه برخط». ۱۴۰۴.
• گنجی، محمد؛ موسوی، سیدکمالالدین و واحدیان، مرتضی. «تحولات معنایی عشق و رویههای کنش عاشقانه در بستر تجربه ارتباطی آنلاین». پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی ایران، سال دهم، شماره ۳، مهر ۱۴۰۰.
• «هشت نوع قرار عاشقانه و کارکرد آنها». وبسایت مشاوره خانواده مصاحب، ۱۴۰۲.
• Shang, HaoYang et al. "Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility Through LLM Text World Engines". arXiv preprint, 39th Conference on Neural Information Processing Systems (NeurIPS 2025).