مهدیه اسفندیاری

مهدیه اسفندیاری؛

مهدیه اسفندیاری، شهروند ایرانی و فعال رسانه‌ای، در پی بازداشت و محاکمه‌ای جنجالی در فرانسه به اتهام توجیه تروریسم، مورد توجه افکار عمومی قرار گرفت. پروندهٔ او با ابعاد حقوقی، سیاسی و دیپلماتیک، به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در مناسبات ایران و فرانسه تبدیل شد.

معرفی

مهدیه اسفندیاری متولد سال 1365 شمسی و اهل گیلان است. او از سال ۲۰۱۸م در شهر لیون فرانسه ساکن بوده است. دربارهٔ شغل او گزارش‌های متفاوتی وجود دارد؛ وزارت امور خارجه ایران او را استاد دانشگاه معرفی کرده، درحالی‌که نشریهٔ فرانسوی لوپوئن از او به‌عنوان مترجم زبان فرانسه یاد کرده است. در پروفایل لینکدین او نیز عنوان مترجم درج شده و نام دانشگاه لیون در بیوگرافی‌اش ذکر شده است. زهرا اسفندیاری، خواهر وی در گفت‌وگویی اعلام کرد که مهدیه به‌همراه چند نفر دیگر، اخبار مربوط به غزه را در یک کانال تلگرامی ترجمه و منتشر می‌کرده است.

بازداشت و ناپدید شدن

مهدیه اسفندیاری در اوایل اسفند ۱۴۰۳ش ناپدید شد. خانوادهٔ او پس‌از هفته‌ها بی‌خبری، موضوع را به مقامات ایرانی اطلاع دادند. حدود یک ماه بعد، در اوایل آوریل ۲۰۲۵م، مقامات قضایی فرانسه رسماً تأیید کردند که او بازداشت شده و در زندان فرسن (Fresnes) در حومهٔ پاریس در بازداشت موقت به سر می‌برد.

اتهامات

دادستانی پاریس، مهدیه اسفندیاری را به تمجید از تروریسم متهم کرد. این اتهامات به انتشار مطالبی در یک کانال تلگرامی مرتبط است که به‌گفتهٔ مقامات فرانسوی، شامل حمایت از عملیات طوفان الاقصی (حملهٔ ۷ اکتبر ۲۰۲۳م حماس به اسرائیل) بوده است. به گزارش بی‌بی‌سی، او حملهٔ ۷ اکتبر را اقدامی مقاومت‌آمیز خوانده بود. پس‌از عملیات طوفان الاقصی، دولت فرانسه دامنهٔ شمول اتهام تمجید از تروریسم را گسترش داد تا شامل اظهارنظرهایی شود که به‌عنوان حمایت از حماس تلقی می‌شوند. پیش‌از این، نام اسفندیاری در گزارش‌هایی دربارهٔ احتمال تبادل زندانی میان فرانسه و ایران مطرح شده بود. چند نهاد مبارزه با یهودستیزی نیز به‌عنوان شاکی در دادگاه حضور داشتند.

شرایط بازداشت در زندان فرسن

مهدیه اسفندیاری مجموعاً 237 روز در بازداشت بود که 235 روز آن را در حبس انفرادی در زندان فرسن در حومۀ پاریس سپری کرد. این زندان که دومین زندان بزرگ فرانسه است، عمدتاً محل نگهداری قاچاقچیان موادمخدر و جنایتکاران خطرناک محسوب می‌شود. او در تشریح بازداشت خود گفت که یکی از چالش‌های اصلی‌اش در طول حبس، حفظ حجاب بوده است. خواهرش نیز در مصاحبه‌ای اعلام کرد که مهدیه در زندان اجازۀ داشتن حجاب را نداشته و این موضوع برای او که فردی معتقد و متدین است، شکنجۀ روحی محسوب می‌شده است. افزون‌بر این، او از نبود امکانات دسترسی به غذای حلال در طول بازداشت خود خبرداده است. منابع متعددی نیز از شکنجۀ روحی و فشار روانی شدید بر او در طول دوران حبس انفرادی خبر داده‌اند.

محاکمه و حکم

محاکمهٔ مهدیه اسفندیاری در ژانویهٔ ۲۰۲۶م آغاز شد. او پیش‌از برگزاری دادگاه و پس‌از حدود هشت ماه بازداشت، آزاد شد. در اواسط ژانویه، دادستان درخواست چهار سال زندان که شامل سه سال حبس تعلیقی بود را مطرح کرد، اما تأکید داشت که نیازی به حبس مجدد او نیست. در نهایت، دادگاه فرانسه در ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۶م، او را به چهار سال زندان محکوم کرد که سه سال آن تعلیقی بود. براساس این حکم، اسفندیاری ۳۹ ساله همچنین به‌طور دائم از ورود به خاک فرانسه منع شد. وکیل او، نبیل بودی، پس‌از صدور حکم اعلام کرد که درخواست تجدیدنظر خواهد کرد.

آزادی و بازگشت به ایران

مهدیه اسفندیاری سرانجام در ۲۶ فروردین ۱۴۰۵ش، پس‌از ۲۳۷ روز (14 ماه) بازداشت، آزاد شد و به ایران بازگشت. به گزارش پرس‌تی‌وی، او ۲۳۵ روز از این مدت را در حبس انفرادی سپری کرده است. وی پس‌از آزادی، از برنامهٔ خود برای طرح شکایت رسمی علیه دولت فرانسه به اتهام گروگان‌گیری سیاسی خبر داد و اعلام کرد که این اقدام را برای اثبات حقانیت محور مقاومت و معرفی مظلومیت ایران در مجامع بین‌المللی دنبال خواهد کرد. اسفندیاری در تشریح شرایط بازداشت خود گفت که یکی از چالش‌های اصلی‌اش در طول حبس، حفظ حجاب بوده است. او همچنین به رفتار دوگانۀ مقامات فرانسوی در قبال جنایت‌های اسرائیل در غزه و لبنان در مقایسه با برخورد با فعالان رسانه‌ای ایران اشاره کرد. دولت ایران با استقبال رسمی از او در مرز، دیدار اسفندیاری با وزیر امور خارجه و پوشش گسترده رسانه‌ای، او را به‌عنوان نماد «مقاومت در برابر غرب» معرفی کرد و از او به‌عنوان یک قهرمان ملی تجلیل کرد.

ابعاد دیپلماتیک

پروندهٔ مهدیه اسفندیاری به‌طور مستقیم با وضعیت دو شهروند فرانسوی به نام‌های سسیل کوهلر و ژاک پاری، گره خورده بود. این دو نفر در اردیبهشت ۱۴۰۱ش در ایران بازداشت و به جاسوسی برای اسرائیل و اقدام به براندازی حکومت، متهم شده بودند. مقامات ایرانی بارها اعلام کردند که اسفندیاری به‌دلیل انتشار مطالبی در حمایت از مردم فلسطین و محکومیت نسل‌کشی در غزه بازداشت شده است. وزیر امور خارجه ایران در اکتبر ۲۰۲۵م از توافقی برای تبادل اسفندیاری با شهروندان فرانسوی خبر داد. این دو شهروند فرانسوی پس‌از سه سال حبس، در نوامبر ۲۰۲۵م، آزاد و به سفارت فرانسه در تهران منتقل شدند.

منابع

• «استقبال از مهدیه اسفندیاری در راه آهن تهران». وب‌سایت تابناک. ۲۷ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۴ مرداد ۱۴۰۵.