شمارهدوزی؛ ایجاد دوختهای ضربدری روی پارچۀ مخصوص شمارهدوزی.
شمارهدوزی یکی از قدیمیترین انواع گلدوزی است که با پر کردن خانههای مربعشکل پارچه، طرح ایجاد میشود. مردم کشور رومانی از این هنر برای تزیین لباسهای ملی خود استفاده میکنند. این هنر در شهرهای ایران از جمله شیراز، یزد، اصفهان، سیستان، کاشان و سنگسر سمنان رواج دارد.
تعریف
هنر شمارهدوزی یکی از انواع سوزندوزی است که روی پارچههای مخصوصی با سوراخهای کوچک اجرا میشود. در این هنر از دوختهای ضربدری برای پر کردن خانههای پارچۀ شمارهدوزی استفاده میشود.[۱] این هنر قابلیت ترکیب با سایر هنرها نظیر پولکدوزی و سنگدوزی را دارد. شمارهدوزی هنری آرامبخش است و بسیاری از افراد برای مدیتیشن و آرامش خود از این هنر استفاده میکنند.[۲]
تاریخچه
شمارهدوزی از قدیمیترین انواع گلدوزی است که قدمت آن به قرون وسطی میرسد. این هنر متناسب با آداب و رسوم، سنتها و باورهای محلی هر کشور توسعه یافته است. شمارهدوزی برای اولینبار در میان مردم شرق یعنی هند و چین دیده شده است. در زمان باستان مردم پرو نیز از این هنر استفاده میکردند و پس از آن این هنر میان مردم اروپا و آمریکا نیز رایج شد.[۳]
کاربرد
امروزه از هنر شمارهدوزی برای ساخت تابلو و کارت ویزیت، تزیین روبالشتی، زیرلیوانی، شال، مانتو، پیراهن، کیف و زیورآلات بهکار میرود. بسیاری از مردم کشورهای مختلف از شمارهدوزی برای تزیین لباسهای ملی و اصیل استفاده میکنند؛ بهعنوان مثال لباسهای ملی کشورهای رومانی با این هنر تزیین میشود.[۴]
ابزارها
ابزارهای لازم جهت شمارهدوزی شامل سوزن مخصوص، نخ گلدوزی، پارچه، قیچی، کارگاه و نقشه یا الگوی شمارهدوزی است. برای دوخت شمارهدوزی از پارچههای توری، همبافت، لینن و آیدا استفاده میشود.[۵] نخهای استفادهشده نیز انکوور و دمسه نام دارد که به صورت شش تا هشت رشتهای موجود هستند.[۶] نقشۀ شمارهدوزی صفحهای است که چهارخانههای زیادی دارد که طرح روی این چهارخانهها چاپ میشود. هنرمند با خواندن نقشه متوجه میشود که کدام خانهها را پر کند، کوکها چه شکلی باشند و با چه رنگ نخی انجام شود. امروزه پارچههای آمادۀ شمارهدوزی نیز تولید میشوند که طرح روی آنها چاپ شده و دوخت مستقیما روی طرح انجام میشود.[۷]
تکنیکهای اجرایی در شمارهدوزی
هنر شمارهدوزی بر پایه خانههای مربعی توریشکل انجام میشود. مهمترین تکنیک در این رشته، «کوک ضربدری» است که با ایجاد یک نیمدوخت (از سوراخ ۱ به ۴) و سپس تکمیل آن با یک نیمدوخت معکوس (از سوراخ ۳ به ۲) به شکل علامت ضربدر ایجاد میشود. در مواردی که نیاز به جزئیات بیشتری باشد، از «نیمدوخت» (تنها یک قطر مربع) استفاده میشود؛ همچنین «دوخت یکچهارم» با اتصال گوشه مربع به مرکزِ آن انجام میگیرد و ترکیب آن با یک نیمدوخت، «دوخت سهچهارم» را میسازد که برای ایجاد انحنا در طرح کاربرد دارد. در نهایت، برای اجرای خطوط دورگیری یا کادربندی طرح، از «بخیه دوزی» استفاده میشود که با حرکت مداوم سوزن بین سوراخهای مجاور، یک خط پیوسته و منظم ایجاد میکند.[۸]
گسترۀ جغرافیایی
شمارهدوزی در شهرهای اصفهان، شیراز، یزد، سیستان و بلوچستان، سمنان و کاشان رواج دارد. شمارهدوزی در سیستان و بلوچستان و سنگسر سمنان بهصورت مشابه و با شمارش تار و پود پارچه صورت میگیرد و تنها تفاوت آن این است که د سیستان از نخ کاموا و در سنگسر سمنان از نخ دمسه برای دوخت شمارهدوزی استفاده میشود. نقوش و رنگآمیزی نیز در این مناطق متفاوت از یکدیگر هستند.[۹]
شمارهدوزی با ماشین
اغلب کارخانههای گلدوزی مجهز به ماشینهای چندکلۀ گلدوزی هستند که تمام مراحل شمارهدوزی را بهصورت خودکار انجام میدهند. برای این کار یک فایل دیجیتالی از طرح به دستگاه داده میشود تا طرح را روی پارچه شمارهدوزی کند. شمارهدوزی با ماشین علاوهبر قیمت مناسب، از دقت و سرعت بالایی برخوردار است و امکان اجرای طرحهای مختلف را روی پارچه دارد.[۱۰]
پانویس
منابع
- «شمارهدوزی چیست؟». وبسایت ویرا گستر معین. دریافتشده در ۲۷ مرداد ۱۴۰۵.
- «شمارهدوزی روی لباس و پارچۀ معمولی». وبسایت مجلۀ هنری. ۲۶ شهریور ۱۳۹۶. دریافتشده در ۲۷ مرداد ۱۴۰۵.
- «هنر شمارهدوزی». وبسایت بلوگفا. دریافتشده در ۲۷ مرداد ۱۴۰۵.
- «هنر شمارهدوزی: زیبایی و دقت در دوخت». وبسایت بیتوته. دریافتشده در ۲۵ مرداد ۱۴۰۵.
- ↑ «هنر شمارهدوزی: زیبایی و دقت در دوخت»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «شمارهدوزی روی لباس و پارچۀ معمولی»، وبسایت مجلۀ هنری.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «هنر شمارهدوزی»، وبسایت بلوگفا.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.