آن اکلی؛ فمنیست، جامعهشناس، نویسنده، و استاد دانشگاه.
آن اکلی، جامعهشناس و نویسندۀ انگلیسی، با تمرکز بر مطالعات جنسیت، کار خانگی و مادری، رویکردی انتقادی به نقشهای سنتی زنان دارد. وی کار خانگی را شکلی از کار میداند که به وابستگی مالی زنان میانجامد و «اسطوره مادری» را با استناد به شواهد روانشناختی و فرهنگی به چالش میکشد. از دیدگاه او، تقسیم کار جنسیتی و کنترل مردانه بر باروری از عوامل ساختاری نابرابری محسوب میشود. برخی از محققان با اتکا به آموزههای اسلامی، نقدهایی بر دیدگاههای او وارد کرده و بر معناداری نقش مادری و خانهداری در چارچوب ارزشهای دینی تأکید دارند. اکلی که آثارش در حوزه فمینیسم و روششناسی علوم اجتماعی تأثیرگذار بوده، جایزه دستاورد یکعمر فعالیت علمی انجمن جامعهشناسی بریتانیا را دریافت کرده است.
زندگینامه
آن اکلی متولد 17 ژانویه 1944م در لندن است. مادر وی کاتلین نیمیلر، مددکار اجتماعی و پدر وی ریچارد تیتماس، تحلیلگر امور اجتماعی و از شالودهگذاران نظام رفاه اجتماعی است. تیموس وقتی آن اکلی جوان بود او را میستود اما بعدها وقتی آن اکلی مستقل و یک فمینیست فعال شد، رابطه آنها نیز تیره شد. وی با رابین اُکلی ازدواج کرد و حاصل این ازدواج سه فرزند است.[۱]
فعالیتها
آن اکلی یک نویسنده و جامعهشناس است که در قالب آثار داستانی و غیرداستانی متعددی به انتشار اندیشههای خود پرداخته است. بخش عمدۀ فعالیتهای حرفهای او به پژوهش در محیط دانشگاهی اختصاص یافته و بهطور عمده بهدلیل کارهایش در حوزههای جنسیت و اجتماع، کار خانگی، زایمان و روششناسی علوم اجتماعی شناخته میشود. دغدغههای تحقیقاتی متأخر او بیشتر بر سیاست عمومی مبتنی بر شواهد، روشهای پژوهش و ارزیابی، جامعهشناسی بدن و همچنین زندگینامهنویسی متمرکز بوده است.[۲]
همچنین وی استاد جامعهشناسی و سیاست اجتماعی در مؤسسه تحقیقات اجتماعی یونیورسیتی کالج لندن است و تا ژانویه ۲۰۰۵م مدیر واحد پژوهش علوم اجتماعی در مؤسسه آموزش بوده است. اوکلی همچنین عضو افتخاری کالج سامرویل در دانشگاه آکسفورد است.[۳]
آثار
آن اکلی در حوزۀ مطالعات جنسیت و خانواده آثاری منتشر کرده که از جمله مهمترین آنها میتوان به کتابهای «جنس، جنسیت و جامعه»، «زنان تحت سلطه» و «کار خانگی» اشاره کرد. محور اصلی این آثار، بررسی موقعیت زنان در جامعۀ مدرن و نقد نقشهای سنتی مبتنی بر جنسیت است. بهویژه در کتاب «کار خانگی»، او برای نخستینبار مسئلۀ خانهداری را بهعنوان شکلی از «کار» مورد توجه جدی قرار داد و آن را در چارچوب تحلیلهای فمینیستی مطرح کرد.
او همچنین در حوزۀ ویراستاری علمی، با همکاری جولیت میچل، چند مجموعه مقاله تأثیرگذار در حوزۀ فمینیسم را ویرایش و منتشر کرده است. افزون بر این، اکلی در حوزۀ روششناسی علوم انسانی، به ویژه درباره تعارضهای روششناختی در پژوهشهای مرتبط با جنسیت، آثاری را به رشتۀ تحریر درآورده است.
در حوزۀ ادبیات داستانی نیز آن اکلی آثاری دارد که از جمله شناختهشدهترین آنها رمان «اتاق مردان» است و بهعنوان یک کتاب پرفروش مطرح شد.[۴]
دیدگاهها
پژوهشهای آن اکلی بهصورت ویژه بر سه محور کار خانگی، مادری و ساختار جنسیتی خانواده تمرکز دارد. وی تضادهای موجود در زندگی زناشویی را ناشی از تقابل میان تصویر آرمانی ازدواج با واقعیتهای عینی میداند و این تعارض را در چهار حوزه کلی تحلیل میکند:
نخست، تقسیم کار جنسیتی که در آن مسئولیت کار خانگی و مراقبت از کودکان به عهدۀ زنان گذاشته میشود و این امر به وابستگی مالی آنان میانجامد. دوم، تفاوت در نیازهای عاطفی زن و شوهر، که در آن زنان موظف به مدیریت عواطف و تنشهای سایر اعضای خانواده هستند، بدون آنکه پشتوانه عاطفی مشابهی دریافت کنند. سوم، تفاوت در توان بدنی و دسترسی اقتصادی، که ممکن است موقعیت چانهزنی زنان را در خانواده تضعیف کند و حتی آنان را در معرض خشونت قرار دهد. چهارم، تحکیم کنترل مردان بر روابط جنسی و تصمیمگیریهای مرتبط با باروری، که در آن تمایلات و نیازهای مردان محوریت دارد و از زنان انتظار میرود پاسخگوی این نیازها باشند.[۵]
اکلی کار خانگی را در جوامع مدرن دارای چند ویژگی متمایز میداند: این کار تقریباً بهطور انحصاری توسط زنان انجام میپذیرد؛ عاملی برای وابستگی مالی زن به شوهر محسوب میشود؛ در محاسبات اقتصادی جامعه بهعنوان «کار» به رسمیت شناخته نمیشود و بهطور غالب بر دیگر نقشهای اجتماعی و حرفهای زنان اولویت مییابد. به باور او، حتی با رفع موانع قانونی و نهادی، سدی به نام وظایف خانهداری همچنان بهعنوان مانعی ساختاری در راه دستیابی به برابری جنسیتی باقی خواهد ماند.[۶]
وی همچنین با ارائه مفهوم «اسطوره مادری»، باورهای رایج در این زمینه را مورد نقد قرار میدهد. به اعتقاد اکلی، این اسطوره بر سه ادعای نادرست استوار است: اینکه مادران به کودکان خود نیاز ذاتی دارند؛ که کودکان منحصراً به مادران بیولوژیک خود نیازمندند؛ و اینکه مادری عالیترین دستاورد ممکن در زندگی یک زن است.[۷] او با استناد به یافتههای روانشناختی و مطالعات موردی مانند موفقیت فرزندخواندگی، استدلال میکند که میل به مادرشدن بیش از آنکه ریشه در غریزه داشته باشد، محصول شرایط فرهنگی و اجتماعی است و قابلیت مراقبت از کودک امری اکتسابی است.[۸] اکلی همچنین با تکیه بر شواهد میانفرهنگی، ادعای نیاز انحصاری کودک به مادر بیولوژیک را رد کرده و امکان مراقبت جمعی را مطرح میسازد.[۹]
نقد دیدگاه
برخی از نویسندگان با تکیه بر منظومۀ فکری اسلامی، نقدهایی را بر این دیدگاه مطرح کردهاند. به باور آنان، در اسلام کار خانگی و مادری نه بهعنوان بار تکلیفی نابرابر یا اسطورهای فرهنگی، بلکه بهمثابۀ نقشهایی معنادار و مبتنی بر فطرت در نظر گرفته میشوند.[۱۰] این دسته از منتقدان اشاره میکنند که اگرچه تکفل اقتصادی خانواده در اسلام بر عهدۀ مرد است، این امر بهمعنای محرومیت زن از فعالیت اقتصادی در چارچوب موازین شرعی و اخلاقی نیست. در خصوص مادری، برخی محققان اسلامی بر این باورند که این نقش، جایگاهی خلاق در نظام آفرینش تلقی میشود که با فطرت زن هماهنگ است.[۱۱]
به گفتۀ این منتقدان، بسیاری از اظهارات افراطی در نقد مادری، واکنشی به گفتمان اغراقشدۀ غربی در دو قرن اخیر است که با مبانی اسلامی سازگاری ندارد. آنان با پذیرش مواردی مانند فرزندخواندگی در سنت اسلامی، بر پیوند عمیق عاطفی و زیستشناختی مادر و فرزند تأکید دارند. همچنین استدلال میکنند که حتی اگر سقط جنین اختیاری فاقد عوارض روانی باشد، نمیتواند دلیلی بر نفی هرگونه ارتباط ویژه میان مادر و فرزند قلمداد شود. در نهایت، برخی از این محققان با رویکردی کارکردگرایانه، اولویت پرورش کودک توسط مادر طبیعی و فواید بیبدیل شیر مادر را که در احکامی چون حق حضانت نیز متجلی است، مورد تأکید قرار میدهند.[۱۲]
افتخارات
انجمن جامعهشناسی بریتانیا در ۲۰۱۱م به پاس مشارکتهای آن اکلی در توسعۀ تاریخ جامعهشناسی در بریتانیا، یکی از نخستین جوایز دستاورد یکعمر فعالیت علمی را به او اعطا کرد. او در حالحاضر بخشی از وقت خود را به پژوهش اختصاص میدهد و باقی وقت را به نویسندگی، شنا و گذراندن زمان با خانواده و دوستان میپردازد.[۱۳]
پانویس
- ↑ About Ann Oakley"، Ann Oakley's website"
- ↑ About Ann Oakley"، Ann Oakley's website"
- ↑ About Ann Oakley"، Ann Oakley's website"
- ↑ Non-Fiction Books"، Ann Oakley's website"
- ↑ بلالی و دیگران، «عوامل مؤثر بر تضاد نقش های زنان و رابطه آن با تعارضات خانوادگی در شهر همدان»، 1395ش، ص122-128.
- ↑ بلالی و دیگران، «عوامل مؤثر بر تضاد نقش های زنان و رابطه آن با تعارضات خانوادگی در شهر همدان»، 1395ش، ص122-128.
- ↑ Oakley, Ann (1976) Woman's Work: The Housewife, Past and Present, Vintage Books, NewYork.
- ↑ بستان، «کارکردهای خانواده از منظر اسلام و فمنیست»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ بستان، ((کارکردهاى خانواده از منظر اسلام و فمینیسم))،حوزه و دانشگاه 1382 شماره 35
- ↑ فسایی ، «ضرورت نظریه پردازی در حوزه مسایل زنان از تحقیق تا نظریه» شماره 50 زمستان 1389ش
- ↑ وسائل الشیعه، ج14، ص 280 ـ 309 و ج15، ص 184 ـ 190
- ↑ بستان، (( کارکردهاى خانواده از منظر اسلام و فمینیسم))،شماره35 1382ش
- ↑ About Ann Oakley"، Ann Oakley's website"
منابع
- ایران، پدر و دختر؛ «ازدولت رفاه تا فمینیستی متفاوت، «ریچارد تیموس»و تاریخ علوم اجتماعی قرن 20»، 23 آبان 1393ش
- صادقی فسایی، سهیلا، «ضرورت نظریه پردازی در حوزه مسایل زنان از تحقیق تا نظریه»، مجلۀ مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 50، 1389ش.
- بستان، حسین، «کارکردهاى خانواده از منظر اسلام و فمینیسم»، وبسایت جامع علوم انسانی، تاریخ باید: 4 بهمن 1404ش.
- بلالی و دیگران، «عوامل مؤثر بر تضاد نقشهای زنان و رابطه آن با تعارضات خانوادگی در شهر همدان»، مجلۀ جامعهشناسی کاربردی، شمارۀ 64، 1395ش.
- .About Ann Oakley", Ann Oakley's website, accessed on 17 December 2025"