پیش‌نویس:دیت

دیت (قرار عاشقانه)؛ نوعی از آشنایی مبتنی بر قرار ملاقات برای ارزیابی سازگاری.

دیت نوعی از آشنایی مبتنی بر قرار ملاقات برای ارزیابی سازگاری میان دو نفر است. این شیوه آشنایی، به‌ویژه در جوامع مدرن و شهری، به عنوان مرحله‌ای پیشاازدواج یا پیشارابطه شناخته می‌شود که هدف آن شناخت متقابل، سنجش میزان همخوانی شخصیتی، ارزشی و سبک زندگی، و بررسی امکان تداوم رابطه است.

مفهوم‌شناسی دیت

دیت یا قرار ملاقات (Dating) اصطلاحی برگرفته از زبان انگلیسی است که در لغت به معنای «تاریخ» بوده اما در کاربرد اجتماعی به مجموعه‌ای از دیدارهای توافق‌شده میان دو نفر با هدف شناخت متقابل گفته می‌شود. این دیدارها معمولاً در فضاهای عمومی یا نیمه‌عمومی انجام می‌گیرد و می‌تواند از یک ملاقات کوتاه تا فرآیندی چندماهه یا چندساله ادامه یابد. در ادبیات جامعه‌شناسی خانواده، دیت مرحله‌ای غیررسمی در مسیر شکل‌گیری روابط عاطفی محسوب می‌شود که الزاماً به تعهد حقوقی یا ازدواج منتهی نمی‌گردد.

تاریخچه و سیر تحول

پدیده دیت به شکل امروزی آن، ریشه در تحولات اجتماعی قرن بیستم در جوامع غربی دارد؛ جایی که شهرنشینی، افزایش تحصیلات، استقلال اقتصادی نسبی جوانان و تضعیف نقش واسطه‌های سنتی ازدواج، زمینه‌ساز شکل‌گیری الگوهای نوین آشنایی شد. در دهه‌های پایانی قرن بیستم و آغاز قرن بیست‌ویکم، با گسترش اینترنت و سپس شبکه‌های اجتماعی و اپلیکیشن‌های همسریابی، دیت از یک کنش صرفاً حضوری به تجربه‌ای ترکیبی از تعامل آنلاین و آفلاین تبدیل شد. در ایران، هرچند شکل کلاسیک دیت سابقه‌ای طولانی ندارد، اما در دهه‌های اخیر و هم‌زمان با تغییرات فرهنگی، اقتصادی و ارتباطی، گونه‌هایی بومی‌شده از آن در میان جوانان شهری رواج یافته است.

انواع دیت و سبک‌های مدرن آشنایی

قرار ملاقات‌ها بسته به هدف، میزان تعهد و بستر شکل‌گیری، به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند:

• دیت غیررسمی (Casual Dating): مبتنی بر تعامل اجتماعی و عاطفی بدون تعهد بلندمدت مشخص.
• آشنایی بلندمدت: با هدف ایجاد رابطه پایدارتر و احتمال ازدواج.
• بلایند دیت (قرار کورکورانه): ملاقات دو نفر بدون شناخت قبلی، معمولاً با معرفی واسطه انسانی یا الگوریتمی.
• اسپید دیتینگ (قرار ملاقات سریع): مجموعه‌ای از ملاقات‌های کوتاه‌مدت برای ارزیابی اولیه چند گزینه بالقوه.
• دیت آنلاین: آشنایی که از طریق شبکه‌های اجتماعی یا اپلیکیشن‌ها آغاز شده و ممکن است به ملاقات حضوری منجر شود.

دیت در مقایسه با آشنایی ضابطه‌مند خانوادگی

میان دیت مستقل و آشنایی‌های ضابطه‌مند تحت نظارت خانواده، تفاوت‌های قابل توجهی وجود دارد. در الگوی سنتی، خانواده نقش واسطه، ناظر و تنظیم‌گر را ایفا می‌کند و هدف اصلی، ازدواج رسمی است. در مقابل، دیت مستقل بیشتر بر انتخاب فردی، تجربه شخصی و آزادی کنش تأکید دارد. این رویکرد به زوجین اجازه می‌دهد پیش از ایجاد وابستگی‌های عاطفی کاذب، در مورد تفاهم یا تضادهای بنیادین خود به صورت واقع‌بینانه تصمیم‌گیری کنند.

گونه‌شناسی و چالش‌های دیت در جامعه ایران

در جامعه ایران، دیت تحت تأثیر عواملی چون افزایش سن ازدواج، فاصله میان بلوغ زیستی و اقتصادی، محدودیت‌های ساختاری ازدواج و گسترش فناوری‌های ارتباطی شکل گرفته است. این شرایط باعث ظهور الگوهای متنوعی از روابط پیش از ازدواج شده که اغلب در لایه‌های غیررسمی و پنهان جامعه شهری جریان دارند.

از سوی دیگر، تعارض میان هنجارهای فرهنگی–اخلاقی مسلط و نیازهای عاطفی و فردی نسل جوان، دیت را به پدیده‌ای چالش‌برانگیز تبدیل کرده است؛ پدیده‌ای که هم‌زمان با پذیرش ضمنی در عمل، با مقاومت گفتمانی در سطح رسمی مواجه است.

منابع

• آزاد ارمکی، تقی؛ طالبی، سحر؛ ایثاری، مریم و شریفی ساعی، محمدحسین. «سنخ‌شناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران». پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دوم، شماره دوم، ۱۳۹۰ش.
• ارتضائی، بهناز. «بررسی روابط پسران و دختران پیش از ازدواج به عنوان یک چالش فرهنگی». فصلنامه علمی تخصصی روانشناسی، علوم اجتماعی و علوم تربیتی، دوره ۱، شماره ۲، ۱۳۹۷ش.
• «انواع قرار عاشقانه و کارکرد آن ها»، وب‌سایت مصاحب، تاریخ بازدید: ۱ دی ۱۴۰۴ش.
• «حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج». وب‌سایت خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۳۹۱ش.
• «دیت چیست؟ بررسی مفهوم قرار ملاقات». وب‌سایت خبری رکنا، تاریخ درج مطلب:۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
• فولادیان، مجید و دیگران، «تحلیل مقایسه ای معیارهای همسرگزینی در میان گروه های مختلف اجتماعی در جامعه معاصر ایران»، دوفصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، شماره 13، پاییز و زمستان 1397ش.