موقعیت پدر در افغانستان؛ نقش، جایگاه و منزلت پدر در خانوادهٔ افغانستانی.
| عنوان اصلی | موقعیت پدر در افغانستان |
|---|---|
| نوع مفهوم | نقش و جایگاه اجتماعی |
| حوزه کاربرد | خانواده |
| گستره جغرافیایی | افغانستان |
| مرتبط با | پدر مادر خانواده |
| اهمیت | جایگاه برجسته، اختیارات وسیع و منزلت اجتماعی و خانوادگی |
پدر در جامعهٔ افغانستانی دارای جایگاه برجسته، اختیارات وسیع و منزلت اجتماعی و خانوادگی قابل توجهی است. پدر، نقشهای متفاوتی را در خانواده بر عهده دارد. امروزه، با تحولات صورتگرفته در نگرشهای فرهنگی و نیز از دست دادن موقعیتهای مالی و اقتصادی پدر، گستردگی اختیارات و موقعیتهای او با تغییراتی همراه شده است.
مشخصههای خانوادهٔ افغانستانی
خانوادهٔ افغانستانی، معمولاً یک خانوادهٔ گسترده است؛ خانوادهٔ گسترده خانوادهای است که در آن بیش از دو نسل از خویشاوندان نزدیک با هم زندگی میکنند.[۱] همچنین در جامعهٔ سنتی و مردسالار افغانستان، پدر یا شوهر در تمام امور مربوط به خانواده، تصمیمگیرنده است.[۲] پسران با انجام فعالیت اقتصادی در کنار پدر، وظیفهٔ تأمین بخشی از معاش خانه را بر عهده دارند؛ حتی در صورتیکه فرزند در اموری جدا از شغل پدر مشغول باشد، درآمد خود را به پدر خانواده تحویل میدهد و از استقلال مالی کامل برخوردار نیست.[۳] زنان و دختران، دسترسی بسیار محدودی به منابع قدرت دارند و حوزهٔ اثرگذاری آنان کاملاً متأثر از نفوذ، خواستهها و معیارهای مردانه است.[۴]
جایگاه پدر
پدر در خانوادهٔ افغانستانی رئیس خانواده است و تصمیم نهایی دربارهٔ تحصیل فرزندان، ازدواج فرزندان، انتخاب عروس و پذیرش داماد[۵] و حتی نحوة انتخاب شغل و کار فرزندان و سایر موضوعات بر عهدهٔ او است.[۶] در خانواده، به تصمیمهای پدر احترام گذاشته شده و تمامی افراد خانواده از بزرگ و کوچک، زن و مرد، عروس و داماد، از تصمیمهای پدر خانواده پیروی میکنند. مفاهیم اخلاقی همچون احترام به والدین، تعهد و وفاداری نسبت به خانواده و سرپیچی نکردن از هنجارهای خانوادگی، با نهایت دقت اجرا میشود و اقدامات مخالف تصمیم پدر، مذموم و گاه هراسانگیز است.[۷]
نقش پدر
۱. مدیریت خانواده
پدر در خانوادهٔ افغانستانی دارای نقشهای وسیع و صلاحیتهای گستردهای است. در نظام حقوقی افغانستان و رویههای عملی خانوادهها، مدیریت منابع مالی خانواده در اختیار پدر قرار دارد. پدر بهعنوان ولی قهری[۸] فرزندان، مدیریت تمامی اموال و تصرفات حقوقی آنها را به عهده دارد.[۹] پدر تصمیمگیرندة مطلق اقتصاد خانه و زندگی تکتک اعضای خانواده بوده و فعالیتهای خانگی را تنظیم و وظایف هر یک از اعضا را مشخص میکند. ولایت و مدیریت خانواده، اقتدار پدر را تقویت کرده و انسجام درونی خانواده را در پیروی و متابعت از رهبری خانواده رقم میزند.[۱۰]
۲. مراقبت از خانواده
پدر خانواده همهٔ تلاش خود را صرف حمایت و مراقبت از خانواده به کار میگیرد. پدر تمامی اعمال افراد خانواده را رصد کرده و آنها را به خودمراقبتی و رفتار بهنجار، هدایت میکند. پدر در خانوادهٔ افغانستانی از کمترین ناهنجاری در رفتار افراد خانواده ناراحت شده و مرتکب را مجازات میکند. ناهنجاری تنها از منظر تفکر پدر به رسمیت شناخته میشود و بسیاری از رفتارهایی که ممکن است بهنجار بوده ولی با دیدگاههای پدر در تعارض باشد، نابهنجار تلقی میشود.[۱۱] مساعدت پدر، نهتنها زن و فرزند که تمامی اعضای خانوادهٔ گستردهٔ او را در بر میگیرد؛ برای مثال، این مراقبت، پدرِ پدر، مادرِ پدر، برادران و پسرانِ برادران، عمو و عموزادگان را نیز شامل میشود. پدر موفقیتهای خود را در گرو موفقیتهای اعضای خانواده و فرزندان و رشد و تکامل آنها مییند. فرزندان نیز او را مهمترین تکیه گاه خود شمرده و اقتدار او را به رسمیت میشناسند.[۱۲]
۳. رعایت همبستگیهای خانوادگی
پدر در خانوادهٔ افغانستانی، به دلبستگیهای اعضای خانواده نیز اهمیت میدهد. پدر هرچند در موارد محدود و کوچک خانوادگی مانند نوع پوشش زنان و دختران نیز دخالت میکند[۱۳] ولی بهصورت عمومی مسایل درونخانوادگی را به تصمیم اهالی خانه واگذار میکند. تعیین نوع خوراکیها، خرید وسایل خانه، ظروف غذا، چیدمان دکور منزل، خرید و انتخاب رنگها و مدل لباسهای زنانه را به تصمیم اهالی خانه بهخصوص مادر خانه واگذار میکند.[۱۴] او، همچنین، در موضوعات بزرگ مانند انتخاب مسکن، شهر و روستای محل زندگی، انتخاب عروس و داماد و انتخاب دوستان خانوادگی، بر اساس مصلحتسنجیهای خود عمل میکند.[۱۵]
منزلت پدر
پدر، بر اساس فرهنگ اسلامی و شرقی حاکم بر فرهنگ افغانستان، از جایگاه شبهقدسی و احترام ویژهای برخوردار است. احسان به پدر از الزامات اصلی خانواده است[۱۶] که منزلت و اقتدار پدر را تأمین و تضمین میکند. پدر، مشاور همیشگی امور اجتماعی و خانوادگی است و تصمیم نهایی در امور خانوادگی و حل مشکلات فردی و اجتماعی اعضای خانواده را بر عهده دارد.[۱۷] پدر در صدر مجلس مینشیند و در راه رفتنها کسی به خود حق نمیدهد که جلوتر از پدر حرکت کند. مجلس پدر، پرهیمنه و توأم با مهربانی و عطوفت است و کسی در حضور او به شوخی و بذلهگوییهای نامتعارف، نمیبپردازد.[۱۸]
تغییر وضعیت خانواده و موقعیت پدر
امروزه، ساختار سنتی خانواده در اثر مهاجرتهای گسترده، دگرگونیهای ناشی از جنگ، وضعیت بد اقتصادی خانوادهها و تغییر مدیریت تولید اقتصاد خانواده از پدر به فرزندان، تغییر کرده و بسیاری از خانوادهها ساختاری ناقص پیدا کردهاند.[۱۹] در برخی از موارد نیز پدر خانواده، بهصورت حداکثری و مادر خانواده نیز بهصورت عمومی تنها مانده و فرزندان و خانوادة آنها مهاجرت کرده و در کشورهای دیگر اقامت گزیدهاند. موقعیت پدر in چنین خانوادههایی تنزل یافته و از اقتدار و احترامی که در خانوادههای گستردة تحت مدیریت خود داشت، کمتر برخوردار است. با دگرگونیهای اجتماعی، سبک زندگی خانوادهها نیز تغییر کرده و احترام پدر بهعنوان یک امر معنوی و دینی، تحت تأثیر فرهنگهای مختلف، رنگ باخته و بینوایی پدر روزبهروز بیشتر میشود.[۲۰]
پانویس
- ↑ بستان، اسلام و جامعهشناسی خانواده، 1385ش. ص61.
- ↑ shore/afghan-matriarchal-families-the-hidden-layers-of-a-masculine-society/ همتا، «خانوادههای مادرسالار افغان؛ لایههای پنهانی یک جامعهی مردانه»، روزنامۀ صبح کابل.
- ↑ زینعلی، «بررسی اجمالی خانواده در افغانستان»، وبسایت سَند.
- ↑ واعظی، « نظام خانواده در افغانستان؛ زنان ومنابع قدرت»، وبسایت شفقتنا.
- ↑ ج اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، 1387ش، ص14.
- ↑ «خانوادههای مردسالار افغان؛ لایههای پنهانی یک جامعۀ مردانه»، روزنامۀ صبح کابل.
- ↑ «خانواده در افغانستان»، روزنامۀ 8 صبح.
- ↑ قانون مدنی افغانستان، مادهٔ 267.
- ↑ قانون مدنی افغانستان، مادهٔ 270.
- ↑ ابراهیمیپور، شاخصهای خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص192.
- ↑ «ناگفتههای پرورشی کودکان در خانوادههای افغانستانی»، روزنامۀ صبح کابل.
- ↑ ابراهیمیپور، شاخصهای خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص109.
- ↑ «خانواده در افغانستان»، سایت روزنامۀ 8 صبح.
- ↑ زینعلی، «بررسی اجمالی خانواده در افغانستان»، وبسایت سَند.
- ↑ «ارزیابی قضایای بد دادن و اثرات منفی اجتماعی آن در افغانستان»، 2014م، ص16.
- ↑ سورهٔ اسراء، آیه 23.
- ↑ «نظام خانواده؛ فرایند تغییر و منازعۀ قدرت»، وبسایت دوچیولی (DW).
- ↑ علیزاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگینامهٔ خودنوشت، 1400، ص335.
- ↑ زینعلی، «بررسی اجمالی خانواده در افغانستان»، وبسایت سَند.
- ↑ برومندزاده، «مروری بر نظریات جدید مطرح شده در حوزهٔ مهاجرت»، 1393ش، ص79.
منابع
- قرآن.
- ابراهیمیپور، قاسم، شاخصهای خانوادهٔ مطلوب در اسلام، ایران، قم، ۱۳۹۱ش.
- «ارزیابی قضایای بد دادن و اثرات منفی اجتماعی آن در افغانستان»، مؤسسهٔ ابتکار آزاد و مدنی برای صلح (CLIP)، کابل، ۲۰۱۴م.
- احسانی، راضیه، «سعادت»، تأثیرات روحی_روانی مهاجرت بر فرد و خانواده، تاریخ بازدید: ۱۲ اسفند ۱۴۰۱ش.
- برومندزاده، محمدرضا و نوبخت، رضا، «مروری بر نظریات جدید مطرح شده در حوزهٔ مهاجرت»، فصلنامهٔ جمعیت، سازمان ثبت احوال کشور، شماره ۸۹ و ۹۰، ۱۳۹۳ش.
- بستان، حسین و دیگران، اسلام و جامعهشناسی خانواده، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۵ش.
- «خانوادههای مرد سالار افغان؛ لایههای پنهانی یک جامعهٔ مردانه»، روزنامهٔ صبح کابل، تاریخ بازدید: ۴ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «خانواده در افغانستان»، قسمت چهارم، روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۳۹۴ش.
- دیبرا، ج اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، ۱۳۸۷ش.
- علیزاده مالستانی، عزیزالله، نامهٔ اعمال: زندگینامهٔ خودنوشت، کابل، بنیاد اندیشه، ۱۴۰۰ش.
- قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل ۳۵۳، مصوب ۱۳۵۵ش.
- مهدی زینعلی، «بررسی اجمالی خانواده در افغانستان»، وبسایت سَند، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۳۹۷ش.
- «نظام خانواده؛ فرایند تغییر و منازعهٔ قدرت»، وبسایت دویچهوله، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آذر ۱۳۸۹ش.
- ناگفتههای پرورشی کودکان در خانوادههای افغانستانی»، روزنامهٔ صبح کابل، تاریخ بازدید: ۱۲ اسفند ۱۴۰۱ش.
- واعظی، حمزه، «نظام خانواده در افغانستان؛ زنان ومنابع قدرت»، وبسایت شفقتنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ دسمبر ۲۰۱۸م.
- همتا، هما، «خانوادههای مادرسالار افغان؛ لایههای پنهانی یک جامعهٔ مردانه»، روزنامهٔ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۸ سپتامبر ۲۰۱۹م.