پیش‌نویس:بتی فریدان

بتی فریدان؛ نویسنده، فعال اجتماعی، فمینیست و از پایه‌گذاران موج دوم جنبش زنان در آمریکا.

بتی فریدان، از پایه‌گذاران موج دوم فمینیسم در آمریکا، با نوشتن کتاب راز زنانه به نقد نقش سنتی زنان خانه‌دار و ضرورت استقلال اقتصادی آنان پرداخت. او اشتغال خارج از خانه را راهکار اصلی هویت‌یابی زنان می‌دانست، اما بعد از چند سال در کتاب مرحله‌ٔ‌دوم با نگاهی انتقادی، بر ضرورت توازن بین کار و خانواده تأکید کرد. منتقدان، فردگرایی افراطی در اندیشۀ او را عاملی برای تضعیف نهاد خانواده و ایجاد فشار مضاعف بر زنان ارزیابی کرده‌اند. همچنین، تأکید صرف بر قوانین بی‌طرف جنسیتی از سوی او با چالش نادیده گرفتن تفاوت‌های واقعی مواجه شده است.

زندگی‌نامه

بتی فریدان با نام بتی نائومی گلدستین در ۱۹۲۱م در ایلینوی در یک خانوادۀ یهودی با تبار روسی و مجارستانی متولد شد. مادرش، میریام هورویتز، پیش از ازدواج روزنامه‌نگار بود و پس از تشکیل خانواده شغل خود را ترک کرد، اقدامی که همواره از آن ابراز نارضایتی می‌کرد. این تجربه نخستین تأثیرات را بر نگرش فریدان نسبت به نقش‌های جنسیتی باقی گذاشت.

او در جوانی در حلقه‌های روشنفکری مارکسیستی و یهودی فعال بود و نسبت به بی‌عدالتی‌های اجتماعی حساسیت داشت. فریدان در ۱۹۳۸م وارد کالج اسمیت و در ۱۹۴۲م با مدرک روانشناسی فارغ‌التحصیل شد. وی برای یک سال در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی به تحصیل در مقطع فوق‌لیسانس پرداخت، اما آن را ناتمام گذاشت.

فریدان در ۱۹۴۷م با کارل فریدان، یک مدیر تبلیغاتی، ازدواج کرد و دارای سه فرزند شد. او در این دوران به‌عنوان روزنامه‌نگار آزاد برای نشریات کارگری و زنانه فعالیت می‌کرد. تجربۀ شخصی او از زندگی در حومۀ شهر به‌عنوان یک زن خانه‌دار تحصیل‌کرده، همراه با تعارضات زندگی خانوادگی و شغلی، بذرهای اصلی اندیشه‌های بعدی او را کاشت. این زوج در ۱۹۶۹م از یکدیگر جدا شدند.

تحول فکری فریدان زمانی رقم خورد که در ۱۹۵۷م به‌مناسبت گردهمایی همکلاسی‌های سابق خود در کالج اسمیت، اقدام به انجام یک نظرسنجی کرد که نگاه او را تغییر داد. نتایج نشان می‌داد که بسیاری از این زنان تحصیل‌کرده، علی‌رغم زندگی مرفه در حومۀ شهر، از زندگی خود به‌طور فزاینده ناراضی و دچار نوعی بی‌هویتی و افسردگی هستند. این پژوهش مبنای کتاب او، «The Feminine Mystique» 0رازورزی زنانه) بود که در ۱۹۶۳م منتشر شد و به یکی از محرک‌های اصلی موج دوم فمینیسم در آمریکا تبدیل شد.

دیدگاه‌‌های بتی فریدان

دیدگاه درباره همجنس‌گرایی 

فریدان در نوشته‌های خود اشاره کرده که در دوران کودکی با مسئله همجنس‌گرایی دشواری داشته است. به باور او، جنبش زنان ارتباطی به جنبش همجنس‌گرایان ندارد. به گفتۀ جودیت استیسی، فریدان معتقد بود الگوهای زندگی نامتعارف که بر سیالیت، انعطاف و حساسیت بین‌فردی تأکید دارند، به تدریج بر الگوهای سنتی مردانه غربی که مبتنی بر رهبری سلسله‌مراتبی، وظیفه‌مداری آمرانه و عقلانیت ابزاری است، غلبه خواهند کرد.

دیدگاه درباره سقط جنین

فریدان از حق انتخاب زنان در زمینۀ سقط جنین دفاع می‌کرد. او سازمان «نارال» را در دور‌ای تأسیس کرد که «سازمان والدشدن برنامه‌ریزی‌شده» از سقط جنین حمایت نمی‌کرد. وی به‌دلیل مواضعش در این زمینه بارها تهدید به مرگ و سخنرانی‌های او در چندین دانشگاه لغو شد.

دیدگاه درباره هویت‌یابی زنان

فریدان باور داشت تصور رضایت زنان تنها در نقش‌های سنتی همسری و مادری، به‌ویژه در میان زنان خانه‌دار طبقۀ متوسط سفیدپوست شهری، به احساس پوچی و درماندگی منجر شده است. به نظر او، راه درمان این وضعیت، اشتغال زنان در بیرون از خانه است.

تحول دیدگاه در کتاب مرحله دوم 

فریدان در کتاب مرحله دوم به دشواری‌های تلفیق کار خانگی با اشتغال خارج از خانه پرداخت. او اعلام کرد اگر زنان در دهه ۱۹۶۰م قربانی آیین زنانه بودند، در دهه ۱۹۸۰م به قربانیان آیین فمینیستی تبدیل شده‌اند. در این کتاب، او نگرانی خود را از وضعیت زنانی بیان می‌کند که موفقیت شغلی را بر تشکیل خانواده ترجیح داده‌اند، زنان مطلقه فقیر و مادران مجرد با آینده‌ای نامعلوم. فریدان در این مرحله، خواستار رها شدن از «آیین فمینیستی» و به رسمیت شناخته شدن تفاوت‌های جنسیتی شد، در حالی که پیش‌تر قوانین بی‌طرف جنسیتی را ضامن برابری می‌دانست.

نقد دیدگاه‌ بتی فریدان

بر اساس دیدگاه منتقدان، اگر مبانی فکری بتی فریدان را بپذیریم، لیبرالیسم با انکار تفاوت‌های میان زنان و مردان و تأکید بر قوانین بی‌طرف جنسیتی، مسیر نادرستی را طی کرده است. به باور آنان، وظیفه فمینیست‌های لیبرال تعریف چارچوبی برای آزادی و برابری است که نه برای افراد انتزاعی، بلکه برای زنان و مردان واقعی طراحی شده باشد. این امر چالشی پیچیده است؛ چرا که به قول روزالیند رزنبرگ، «اگر به زنان مزایای ویژه‌ای اعطا شود، آنان در معرض اتهام کم‌ارزش‌تر بودن قرار می‌گیرند، و اگر تفاوت‌ها نادیده گرفته شود، محرومیت‌های واقعی زنان ناپیدا می‌ماند.»

این پرسش مطرح است که آیا می‌توان با زنان به‌گونه‌ای متفاوت اما برابر رفتار کرد، بدون آنکه به الگوی «جدا اما برابر» که پیش از دهه ۱۹۶۰م در تبعیض نژادی آمریکا رواج داشت، بازگشت؟ آیا فمینیست‌های لیبرال باید برای تحقق برابری، تفاوت‌ها را حذف کنند؟ و در این صورت، آیا زنان باید مانند مردان شوند، یا مردان مانند زنان، یا هر دو به موجوداتی دوجنسیتی تبدیل گردند؟ فریدان به این پرسش‌ها پاسخی صریح نداده است.

در نقد مفهوم آزادی از دیدگاه فریدان، برخی محققان اشاره می‌کنند که در منظومۀ فکری او، آزادی به‌مثابۀ ارزشی مطلق تلقی می‌شود. در حالی که از منظر ارزش‌شناسی دینی، آزادی انسان هرچند ذاتی است، اما مطلق نیست و محدود به حقوق دیگران، ارزش‌های اخلاقی و قواعد دینی است. در این چارچوب، رعایت این محدودیت‌ها نه تنها سلب آزادی نیست، بلکه مسیر دستیابی به سعادت واقعی را هموار می‌سازد.

یکی از پیامدهای فردگرایی لیبرال فمینیستی در اندیشه فریدان، تضعیف نهاد خانواده ارزیابی شده است. در این نگاه، اصالت فرد و خواسته‌های شخصی تا حدی اهمیت می‌یابد که حتی نهاد خانواده نمی‌تواند محدودیتی برای آن ایجاد کند. این رویکرد به ارائه الگوهای جدیدی از زندگی خانوادگی انجامیده که بیشتر بر قرارداد و منفعت استوارند تا بر عاطفه و مسئولیت‌پذیری. به اعتقاد منتقدان، این امر در بلندمدت به فروپاشی کانون خانواده و واگذاری وظایف طبیعی آن به نهادهای خارجی می‌انجامد.

همچنین، تأکید فریدان بر اشتغال بیرون از خانه به عنوان راهکار اصلی هویت‌یابی زنان، با چالش‌هایی عملی همراه است. از جمله اینکه زنان اغلب با مشاغلی مواجه می‌شوند که با شرایط زیستی و روانی آنان سازگاری کامل ندارد، یا مجبور به تحمل فشار مضاعف ناشی از تلفیق مسئولیت‌های خانگی و شغلی می‌گردند. این وضعیت به ویژه بر سلامت روانی زنان و دختران تأثیر منفی گذاشته است.

آثار

آثار بتی فریدان به‌طور عموم حول محور نقد نقش سنتی زنان، ضرورت استقلال اقتصادی و دستیابی به برابری حقوقی و اجتماعی متمرکز است. دو اثر شاخص او عبارتند از:

1. راز زنانه (The Feminine Mystique) (۱۹۶۳م) که به بررسی نارضایتی پنهان زنان خانه‌دار طبقه متوسط می‌پردازد و نقطه آغاز جنبش فمینیستی موج دوم در آمریکا تلقی می‌شود.
2. مرحلهٔ دوم (The Second Stage) (۱۹۸۱م) که در آن فریدان با نگاهی انتقادی به جنبش فمینیستی، بر ضرورت هماهنگی بین کار و خانواده تأکید می‌کند.

افتخارات

بتی فریدان در طول حیات خود افتخارات متعددی دریافت کرد که از جملۀ آنها می‌توان به دریافت دکترای افتخاری ادبیات انسانی از کالج اسمیت (۱۹۷۵م) و دکترای افتخاری ادبیات از دانشگاه کلمبیا (۱۹۹۴م) اشاره کرد. وی عنوان انسان‌گرای سال را از انجمن انسان‌گرای آمریکا در ۱۹۷۵م کسب کرد و جایزۀ مورت وایزینگر انجمن نویسندگان و روزنامه‌نگاران آمریکا در ۱۹۷۹م به او اهدا شد. فریدان در ۱۹۸۹م جایزۀ رهبری النور روزولت را دریافت کرد و در ۱۹۹۳م به تالار مشاهیر ملی زنان ایالات متحده راه یافت. همچنین در ۲۰۱۴م مجلۀ گلامور نام او را در فهرست ۷۵ زن مهم ۷۵ سال گذشته قرار داد.

منابع

• تانگ، رزماری، «نقد و نظر: درآمدی جامع بر نظریه های فمینیستی»، مترجم: منیژه نجم عراقی،نشر نی، تهران، 1387ش
• حسینی زاده، سیدعلی، «جنسیت و تربیت از منظر اسلام و فمینیسم لیبرال»، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول‌، قم، 1393ش
• زیبایی نژاد، محمدرضا، «ملاحظات بر مقاله فمینیسم از سوزان جیمز»، مترجم: عباس یزدانی، در: مجموعه مقالات فمینیسم و دانش‌های فمینیستی، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، چاپ دوم،قم، 1388ش
• مهرى سوئیزى، «کنوانسیون رفع کلیه اشکال ظلم علیه زنان، یک ضرورت»، فصلنامه کتاب زنان، ش 31، بهار 1385ش
• فرهمند، مریم، بختیاری، آمنه، «واگردهاى فمینیستى در ازدواج»، فصلنامه کتاب زنان، ش 31، بهار 1385ش
• هاجری، عبدالرسول، «فمينيسم جهانى و چالش‌هاى پيش رو»، بوستان کتاب، چاپ اول، قم، 1393ش
• «Betty_Friedan»، در ویکی پدیای انگلیسی، بازدید 26 بهمن 1401ش
• «نگاهی به زندگی و مرگ بتی فریدان، مدافع حقوق زنان در غرب»، درمجله ویستا، بازدید 26 بهمن 1401ش

• Betty Friedan, in 300 Women Who Changed the World. Encyclopædia Britannica, Retrieved February 2, 2010.
• "(left to right): Billington; Betty Naomi Goldstein Friedan (1921–2006); Barbara Ireton (1932–1998); and Marguerite Rawalt (1895–1989)". Smithsonian Institution Archives. Smithsonian Institution. Retrieved July 11, 2013.
• "Columbia University Record – Texts of Citations for Honorary Degree Recipients". columbia.edu. Vol. 19 No. 30. May 27, 1994. Archived from the original on October 31, 2021. Retrieved February 3, 2022.
• Felder, Deborah G.; Rosen, Diana (2017). Fifty Jewish Women Who Changed The World. Citadel Press. ISBN 978-0806526560 – via Google Books.
• Henderson, Margaret (July 2007). "Betty Friedan 1921–2006". Australian Feminist Studies.
• "Home – National Women's Hall of Fame". National Women's Hall of Fame. Archived from the original on January 13, 2013.
• Spender, Dale (1985). For the Record: The Making and Meaning of Feminist Knowledge. London: Women's Press.
• "The Most Inspiring Female Celebrities, Entrepreneurs, and Political Figures". Glamour. February 7, 2014. Archived from the original on March 4, 2016. Retrieved April 15, 2015.
• Yenor, Scott (October 12, 2018). "Betty Friedan and the Birth of Modern Feminism". The Heritage Foundation. Archived from the original on December 8, 2019. Retrieved September 24, 2024.