مدیریت زمان

مدیریت زمان

عنوان اصلی	مدیریت زمان
شاخه علمی	روان‌شناسی مدیریت
نوع مفهوم	مهارت و تکنیک فردی
معنای اصطلاحی	مهارت صرفِ بهینه زمان در فعالیت‌های روزانه
حوزه کاربرد	برنامه‌ریزی شخصی و شغلی
گستره جغرافیایی	عمومی
مرتبط با	برنامه‌ریزی بهره‌وری
اهمیت	بالا در موفقیت فردی

مدیریت زمان، مهارت صرفِ بهینه زمان در فعالیت‌های روزانه.

مفهوم‌شناسی

مدیریت زمان، از نظر اصطلاحی، به تقسیم زمان با هدف انجام فعالیت‌های روزمره، هدفمند و خاص، همراه با فرایند نظم‌بخشی و برنامه‌ریزی گفته می‌شود. محدود نبودن، یکسان بودن برای همه و گذرا بودن از جمله ویژگی‌های زمان است.

فوایدِ مدیریت زمان

بهره‌وری، پیشرفت، شهرت، دستیابی به اهداف مهم کاری و شخصی، افزایش انرژی، انگیزه، کنترل زندگی و پیشگیری از اتلاف وقت، از جمله فواید مدیریت زمان است. به گفتهٔ کارشناسان، استفادة مؤثر از زمان، به انسان کمک می‌کند که نگاه هدفمند به زندگی داشته باشد و فراغت خود را با خوش‌گذرانی‌های باطل هدر ندهد.

نشانه‌های ضعف در مدیریت زمان

پژوهشگران برای ضعف در مدیریت زمان، نشانه‌های زیر را بیان کرده‌اند:

1. تأخیر مداوم در جلسات و قرارها؛
2. سرگردانی در انجام کارهای گوناگون؛
3. ناتوانی در انتخاب اهداف؛
4. پرداختن به جزئیات؛
5. درماندگی در امور شخصی و کاری.

آسیب‌های نداشتن مدیریت زمان

از جمله آسیب‌های عدم مدیریت زمان، تمام نکردن امور و کارهای محول‌شده، ضعف در کیفیت کار، پیشرفت نکردن و داشتن اضطراب است.

علل کمبودِ وقت

واقعی نبودن اهداف، رؤیاپردازی افراطی، ضعف در تصمیم‌گیری، ضعف در اولویت‌بندی امور و حل مسئله، کمال‌طلبی، اهمال‌کاری، واگذار نکردن برخی از کارها به دیگران و هدر دادن فرصت‌های مفید از علت‌های کمبود وقت است.

مدیریت زمان در آموزه‌های دینی

فرصت زندگی، سلامتی، ثروت، فراغت و جوانی از جمله فرصت‌های گذرا و پایان‌پذیری هستند که در آموزه‌های اسلامی، بهره‌برداری حداکثری از آنها سفارش شده است. امام علی نشناختن فرصت‌ها و بهره نبردن به موقع از آن را موجب تباه شدن زمان و ناکامی و حسرت دانسته و هشدار داه است که لذت‌های پست، فرصتِ رسیدن به مرتبه‌های بالا را از بین می‌برد و شاید چیزی که از دست رود، دیگر جبران‌شدنی نباشد. هرکسی به کاری بی‌فایده مشغول شود، کارهای مهم او، از دست می‌رود.

در برخی روایات، توصیه شده است که آدمی، زمان و فرصت روزانه را به چهار بخش تقسیم کند:

1. مناجات با خدا؛
2. گذران زندگی و معاش؛
3. همنشینی با برادران و افراد خیرخواه و آگاه شدن از نواقصِ فردی؛
4. لذت‌های حلال و تجدید قوا.

راهکارهای مدیریت زمان

پژوهشگران برای مدیریت زمان به راهکارهای زیر اشاره کرده‌اند:

1. مشخص کردن اهداف و ارزش‌ها؛
2. اولویت‌بندی مناسب؛
3. شناسایی موانع استفاده بهینه از زمان؛
4. تهیه فهرست روزانه و تعیین کردن مدت زمان انجام هر کاری.

منابع

• ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۴ق.
• ابن‌شعبه حَرّانی، حسن، تحف العقول، ترجمه: علی‌اکبر الغفاری، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
• اقلیدی‌نژاد، علی، «گذری بر مفهوم‌شناسی مدیریت و برنامه‌ریزی در تبلیغ دینی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۳۸۷ش.
• تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غُرَر الحِکم و دُرَر الکلم، مصحح سید مهدی رجائی، قم، دارالکتاب الإسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰‎ق.
• جمعی از نویسندگان، دانشنامه امام علی، پایگاه تخصصی عاشورا، بی‌تا.
• درافشان، محمدحسین، حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی از منظر آیات و روایات، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۹۲ش.
• ذوالقدر، زهرا، «مدیریت زمان چیست؟»، وب‌سایت چطور، تاریخ درج مطلب: آذر ۱۳۹۹ش.
• «زمان را مدیریت کنید»، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطلب:۱۰ خرداد ۱۳۹۵ش.
• عسکری، بهنام، «مدیریت زمان»، قم، فصلنامه معارف اسلامی، شماره ۹۷، ۱۳۶۰ش.
• عزیزی، سمیه و همکاران، «واکاوی اصول گذراندن اوقات فراغت از منظر قرآن و عترت»، دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، شماره ۳۹، ۱۴۰۰ش.
• کاکاویسی، سالم، «تعریف مدیریت (معنی لغوی و اصطلاحی مدیریت)»، وبلاگ مدیریت در ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مهر ۱۳۸۷ش.
• «مدیریت زمان چیست و تکنیک‌های آن کدام است؟»، وب‌سایت متمم، تاریخ بازدید: ۳ تیر ۱۴۰۱ش.
• «میزگرد مدیریت اسلامی»، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ماهنامه معرفت، شماره ۱۷، تابستان ۱۳۷۵ش.
• مصطفایی، مجتبی، «۷ تکنیک برای مدیریت زمان»، وب‌سایت گام برتر، تاریخ بازدید: ۲ مرداد ۱۴۰۱ش.