خودارضایی
پادکست مقاله | 🡇
|
خودارضایی؛ تحریک اندام حساس و خصوصی بدن برای کسب لذت جنسی.
خودارضایی در صورتی رخ می‌دهد که فرد بدون ارتباط با فرد دیگر، اندام جنسی خود را تحریک کرده و به اوج لذت جنسی برسد. تکرار این عمل منجر به نوعی اعتیاد می‌شود. اگر فرد برای درمان آن اقدام نکند، در معرض انواع آسیب‌های جسمی، روانی و معنوی قرار خواهد گرفت. فرد مبتلا می‌تواند با شناسایی دلایل و انگیزه‌های خودارضایی و مدیریت آنها اقدام به ترک این عمل کند تا از خسارت‌های آن نجات یابد.
مفهوم‌شناسی
خودارضایی (masturbation) در لغت با اصطلاحاتی مانند جلق[۱] یا استمنا[۲][۳][۴] شناخته می‌شود و در فقه[۵] به معنای خارج کردن منی، بدون مقاربت است. این اصطلاح بیشتر دربارهٔ مردان به کار می‌رود و خودارضایی زنان در فقه اسلامی با عنوان استشها شناخته می‌شود.[۶]
خودارضایی به‌معنای تحریک اندام جنسی برای رسیدن به لذت جنسی است و فرد با روش‌های نابهنجار مثل تصور صحنه‌های شهوت‌زا اقدام به تحریک اندام‌های حساس بدن خود می‌کند تا به اوج لذت جنسی برسد.[۷][۸] در دانش اخلاق نیز بیرون آوردن منی از راه غیرطبیعی، مانند مالش با دست یا سایر اعضا، خودارضایی تعریف شده است.[۹]
پژوهش‌ها حاکی است خودارضایی در هر دو جنس دختر و پسر وجود دارد ولی در پسران هم زودتر شروع می‌شود و هم شایع‌تر است.[۱۰] البته خودارضایی دختران مخرب‌تر از پسران است. علم پزشکی، خودارضایی ابتدایی (Fonic) و پیشرفته (Metic) را در زنان تفکیک کرده است. در روش ابتدایی که در دختران رایج‌تر است، فرد از طریق تحریک خارجیِ پایانه‌های عصبیِ موجود در اندام جنسی خود، به حالت انزال می‌رسد برخلاف روش پیشرفته که با تحریکِ داخلیِ پایانه‌های عصبی ناحیهٔ تناسلی صورت می‌گیرد.[۱۱]
در ادیان و فرهنگ‌ها
در اسلام و تشیع
قرآن، رفتار جنسی خارج از ازدواج و روابط زناشویی را تجاوز از حدود الهی می‌داند.[۱۲] از منظر فقهی، خودارضایی حرام است و موجب تعزیر می‌شود[۱۳] و وعدهٔ عذاب بر آن داده شده است.[۱۴] در روایات، فاعل آن همانند کسی دانسته شده که با خودش آمیزش می‌کند و از معاشرت و هم‌سفره شدن با او نهی شده است.[۱۵]
در فقه اسلامی خودارضایی با استفاده از روایات حرام دانسته شده و تنها استمنا به‌وسیله همسر جایز است.[۱۶] البته برای فرد مُحرِم در حج، استمنا به‌وسیلهٔ همسر نیز حرام است و کفاره دارد.[۱۷] این عمل گناه کبیره شمرده شده[۱۸][۱۹] و توبه از آن واجب است.[۲۰]
از احکام مرتبط، آن است که با خروج منی، فرد جنب می‌شود و غسل جنابت بر او واجب است[۲۱] و لمس کلمات قرآن بر او حرام می‌شود.[۲۲] خودارضایی روزه را باطل می‌کند[۲۳][۲۴] و هر چیزی که روزه در آن شرط صحت باشد، مانند اعتکاف را نیز باطل می‌کند.[۲۵]
اسلام نیاز جنسی را امری فطری و هدفمند می‌داند که در چارچوب ازدواج باید پاسخ یابد. از این منظر، خودارضایی رفتاری فردی و فارغ از تعامل زناشویی است و با فلسفهٔ وجودی نیاز جنسی، ازجمله توالد و تحکیم خانواده، ناسازگار است؛ ازاین‌رو انحراف و رفتار آسیب‌زا شمرده می‌شود و ترک آن واجب است.[۲۶]
در دیگر ادیان
- یهودیت: خودارضایی به‌طور کامل منع نمی‌شود و حتی سالم و نشاط‌آور تلقی می‌شود؛ اما در برخی شاخه‌ها برای مردان ممنوع است.
- مسیحیت: کتاب مقدس اشارهٔ صریحی به خودارضایی ندارد؛ رابطهٔ جنسی فقط در چارچوب ازدواج معنا دارد. برخی آن را اعتیادآور و عامل تشدید نیاز جنسی می‌دانند. کاتولیک‌ها در برخی موارد آن را برای شناخت بدن مجاز می‌شمارند و پروتستان‌ها آن را بخشی از چرخهٔ طبیعی و مانع روابط غیرمجاز می‌دانند.
- تائوئیسم: مردان از خودارضایی منع شده‌اند؛ زیرا به باور آنان انرژی بدن تخلیه می‌شود. دربارهٔ زنان نیز اعتقاد دارند موجب کاهش عمر و بیماری‌های لاعلاج می‌شود.
- اهل‌سنت: دیدگاه‌ها متفاوت است؛ برخی آن را در همهٔ موارد حرام، برخی در بعضی موارد مجاز و برخی مکروه می‌دانند.[۲۷]
- در برخی از فرهنگ‌ها نیز رفتاری به اسم خودارضایی وجود ندارد. برخی پژوهشگران با بررسی میدانی در قبیله آکاها و انگاندو در کنگو که فارغ از تبلیغات رسانه‌ای جنسی رشد کرده بودند، به این نتیجه رسیدند که هیچ‌کدام از افراد انتخاب شده قبل‌از ازدواج خودارضایی نداشته‌ند و بعداز ازدواج هم فقط معنی رابطه جنسی با همسر را تجربه کرده بودند.[۲۸]
عوامل و دلایل خودارضایی
- عوامل زیستی: رشد اعضای تناسلی،[۲۹] پرخوری یا مصرف غذاهای شهوت‌زا[۳۰] و محیط خواب و بستر نامناسب از زمینه‌های خودارضایی در نوجوانان است.[۳۱]
- دلایل محیطی و اجتماعی: تربیت جنسی نادرست در خانواده، بیکاری و نداشتن برنامه برای اوقات فراغت، چشم‌چرانی، رفاقت با همسالان ناباب، مشاهدهٔ عکس و فیلم تحریک‌کننده، ضعف فرهنگی، چالش ارتباطی نوجوان با والدین، فشار روانی در خانواده، روابط بی‌حد با جنس مخالف و تهاجم فرهنگی و فضای مجازی.
- دلایل روانشناختی: تخیلات جنسی، باورهای نادرست دربارهٔ خودارضایی، اعتیاد به پورنوگرافی و عقدهٔ حقارت.[۳۲]
نشانه‌های اعتیاد و اختلال
خودارضایی در نسخه‌های قبلی DSM نوعی اختلال روانی محسوب می‌شد؛ اما از سال ۱۳۷۳ شمسی از فهرست اختلالات حذف شد.[۳۳] بنابراین در DSM، خودارضایی اختلال مستقل نیست و معیار دقیقی برای تشخیص اعتیاد به خودارضایی وجود ندارد.[۳۴] زمانی که این رفتار به مشکل جدی در زندگی بینجامد یا به‌عنوان مکانیسم مقابله‌ای ناسالم استفاده شود، می‌تواند اختلال رفتاری تلقی شود.[۳۵] برخی نشانه‌های هشداردهنده عبارت‌اند از:
- صرف وقت زیاد بابت خودارضایی؛
- آسیب به زندگی شخصی یا شغلی؛
- ترجیح خودارضایی بر کارهای دیگر؛
- اقدام به خودارضایی در مکان‌های عمومی یا مکان‌های غیرمعمول؛
- استفاده از خودارضایی برای مقابله با احساسات منفی خود مثل اضطراب؛
- فکر کردن به خودارضایی در اغلب موارد؛[۳۶]
- احساس شرمندگی نسبت به خودارضایی‌های مکرر؛
- لذت نبردن از سرگرمی‌های قبلی.[۳۷]
پیامدها
آسیب‌های جسمی
برخی منابع، پیامدهایی چون خستگی، ضعف عمومی،[۳۸] کم‌خونی، کم‌اشتهایی، مشکلات گوارشی، کم‌خوابی، لرزش دست، تنگی نفس، سردرد، سرگیجه، ضعف حافظه و تمرکز، تاری دید،[۳۹] زودانزالی، بی‌اختیاری ادرار و تشدید واریکوسل را به خودارضایی نسبت داده‌اند.[۴۰] همچنین برخی مشکلات دستگاه تناسلی و ضعف عمومی و مشکلات قاعدگی در دختران و زنان به آن نسبت داده شده است. این گزاره‌ها در پزشکی نوین به‌طور قطعی اثبات نشده‌اند و نباید جای معاینهٔ پزشکی را بگیرند.[۴۱]
آسیب‌های روانی
در نگاه روانشناختی، خودارضایی صرفاً ارضای جسمی است و فرد را به آرامش پایدار نمی‌رساند. احساس گناه و حقارت، کاهش اعتمادبه‌نفس، افسردگی، تنش و تعارض ذهنی، وابستگی به پورن،[۴۲] ضعف حافظه و حواس‌پرتی، اضطراب، پرخاشگری، کاهش خلاقیت، بی‌میلی به تحصیل، کم‌رویی، وسواس، کاهش عزت‌نفس و افسردگی[۴۳] از جمله پیامدهای روانی گزارش شده است.[۴۴]
آسیب‌های اجتماعی و زناشویی
خودارضایی می‌تواند به سستی روابط اجتماعی، انزوا، بی‌میلی و تأخیر در ازدواج و افت تحصیلی بینجامد و بر رابطهٔ زناشویی نیز اثر منفی بگذارد؛ ازجمله کاهش رضایت جنسی (در ۷۱٪ مطالعات مربوط به مردان)،[۴۵] پیش‌بینی خودارضایی بیشتر در صورت نارضایتی جنسی از همسر (۶۴٪ مردان و ۳۵٪ زنان)[۴۶] و ایجاد احساس ناکافی بودن در همسر.[۴۷]
آسیب‌های معنوی
در منابع دینی، فرد مبتلا از نگاه الهی محروم و دچار عذاب دردناک دانسته شده است[۴۸] و در برخی روایات، ملعون شمرده شده است.[۴۹] برخی پژوهش‌ها نیز رابطهٔ منفی و معنادار میان سلامت معنوی و عزت‌نفس با خودارضایی را گزارش کرده‌اند.[۵۰]
کنترل و درمان
چهار عامل مؤثر در پیشگیری و درمان خودارضایی عبارت‌اند از: تقویت ایمان و حیا،[۵۱] خویشتن‌داری جنسی، ازدواج،[۵۲] و توجه به آسیب‌ها و عواقب آن.[۵۳]
راهکارهای روانشناختی و سبک زندگی
روانشناسان و کارشناسان سبک زندگی به افراد مبتلا به خودارضایی مواردی را توصیه می‌کنند، ازجمله: نپوشیدن لباس‌های تنگ و چسبان، پرهیز از دیدن تصاویر و فیلم‌های تحریک‌کننده، مطالعه نکردن مطالب جنسی، خودداری از دست‌ورزی با اندام جنسی، دوری از خیال‌پردازی، سرگرم شدن با کارهای مفید، مطالعه و ورزش،[۵۴] دوری از مکان‌های خلوت و تنهایی، پرهیز از عریان شدن کامل،[۵۵] دوری از دوستی‌های نامشروع با جنس مخالف، روزه گرفتن، پرهیز از غذاهای تحریک‌کننده مانند پیاز، فلفل و گوشت قرمز، مراجعه به متخصص در صورت ناتوانی از ترک.[۵۶]
راهکارهای دینی
در آموزه‌های اسلامی برای پیشگیری و درمان انحرافات جنسی و خودارضایی بر کنترل نگاه،[۵۷] کنترل حس لامسه،[۵۸] کنترل قوهٔ خیال،[۵۹][۶۰] رعایت اعتدال در خوراک،[۶۱] پرهیزگاری و ترس از عذاب الهی تأکید شده است.[۶۲] در کنترل حس لامسه نیز به لمس نکردن برخی نقاط بدن خود و بدن دیگری، بوسیدن،[۶۳] بغل کردن،[۶۴] هم‌بستر شدن و مانند آن اشاره شده است.[۶۵]
پروتکل روانشناختی شش‌جلسه‌ای
برخی محققان برای کنترل خودارضایی پروتکلی با رویکرد اسلامی طراحی کرده‌اند که در شش جلسه اجرا می‌شود:
- جلسهٔ اول: اجرای پرسش‌نامه‌های اضطراب و افسردگی، بررسی شرایط مراجع، برقراری رابطهٔ درمانی و آشنایی با پروتکل؛
- جلسهٔ دوم: بررسی اهداف، وضعیت فعلی و قاطعیت برای ترک؛
- جلسهٔ سوم: شناخت حوزه‌های خودکنترلی (افکار و هیجان در موقعیت مشکل‌ساز) و شناسایی موقعیت‌های منتهی به خودارضایی؛
- جلسهٔ چهارم: شناسایی روش‌های بازدارنده، مهار هیجان و رفتار، و مراحل چهارگانهٔ خودکنترلی اسلامی (مشارطه، مراقبه، محاسبه و مقابله)؛
- جلسهٔ پنجم: شناخت دشواری‌های خودکنترلی، احتمال بازگشت و راه‌های جلوگیری از آن؛
- جلسهٔ ششم: جمع‌بندی، بررسی وضعیت فعلی و نیاز به پیگیری.[۶۶]
خودارضایی در کودکان
در صورت ابتلای کودک به خودارضایی، روانشناسان مواردی را توصیه کرده‌اند، ازجمله: سرزنش نکردن کودک، مشغول کردن او به فعالیت‌های دیگر مانند ورزش، بازی، مطالعه و گفت‌وگو[۶۷] و ایجاد محیط امن و صمیمی در خانه برای کودک.[۶۸]
پانویس
- ↑ خداپرستی، فرهنگ جامع واژگان مترادف و متضاد زبان فارسی، ذیل واژه جلق.
- ↑ عمید، فرهنگ عمید، ذیل واژه استمنا.
- ↑ واژه‌های مصوب فرهنگستان، ذیل واژه خودارضایی.
- ↑ مشارکت‌کنندگان واژه‌های مصوب، «Masturbation»، واژه‌های مصوب.
- ↑ فیومی، المصباح المنیر، 1418ق، ج۱، ص300.
- ↑ فقیهی، «تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث»، 1387ش، ص303.
- ↑ مرعشی، «نقد حذف خودارضایی و هم‌جنس‌گرایی از فهرست اختلالات جنسی در DSM»، 1395ش، ص9.
- ↑ محمدخانی و ابراهیم‌زاده، مشکلات روانی و رفتاری دانش‌آموزان: شناسایی و مداخله، 1392ش، ص212.
- ↑ دستغیب، گناهان کبیره، 1386ش، ص332.
- ↑ محمدخانی و ابراهیم‌زاده، مشکلات روانی و رفتاری دانش‌آموزان: شناسایی و مداخله، 1392ش، ص214.
- ↑ «دلایل خودارضایی زنان و عوارض آن»، وب‌سایت ستاره.
- ↑ سوره مؤمنون، آیه 5-7.
- ↑ شهید ثانی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، 1412ق، ج2، ص390.
- ↑ دستغیب، گناهان کبیره، 1386ش، ص332.
- ↑ محدث نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج14، ص356.
- ↑ توضیح المسائل مراجع، بخش مسائل متفرقه، مسئله 38.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۰، ص368.
- ↑ «پرسش و پاسخ استمناء (خود ارضایی)»، وب‌سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر آیت‌الله سیستانی.
- ↑ فاضل لنکرانی، محمد، تفصیل الشریعة- الحدود، 1381ش، ج1، ص728؛ نجفی جواهری، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، 1361ش، ج41، ص647؛ «حکم استمناء»، وب‌سایت جامع المسایل آیت الله مکارم.
- ↑ «پرسش و پاسخ استمناء (خودارضایی)»، وب‌سایت دفتر مرجع عالیقدر آیت‌الله سیستانی.
- ↑ توضیح المسائل مراجع، بخش جنابت، مسئله 345.
- ↑ توضیح المسائل مراجع، بخش جنابت، مسئله 355.
- ↑ توضیح المسائل مراجع، بخش روزه، مسئله 1572.
- ↑ سیستانی، توضیح المسائل، 1415ق، ج1، ص332. ؛ خوئی، توضیح المسائل، 1412ق، ج1، ص274.
- ↑ توضیح المسائل مراجع، بخش اعتکاف، مسئله 18.
- ↑ اصغری‌نکاح و مهاجر بعد، «کاوشی کیفی در عوامل سوق‌دهنده دختران نوجوان به خودارضایی از منظر الگوی تربیت جنسی خانواده محور مبتنی بر رشد»، 1399ش، ص8.
- ↑ «نظر سنی‌ها، مسیحیان و یهودیان درباره خودارضایی»، وب‌سایت کتابخانه مجازی الفبا.
- ↑ «افشاگری: عدم وجود خودارضایی در قبایل بدوی»، وب‌سایت مس به طلا.
- ↑ ثابت، تربیت جنسی در اسلام، 1387ش، ص152.
- ↑ فرهادیان، والدین و مربیان مسئول، 1392ش، ص141.
- ↑ ثابت، تربیت جنسی در اسلام، 1387ش، ص156.
- ↑ احمدپور، «استمناء؛ علل و عوامل و راه‌های پیشگیری و درمان»، 1398ش، ص4-7.
- ↑ مرعشی، «نقد حذف خودارضایی و هم‌جنس‌گرایی از فهرست اختلالات جنسی در DSM»، 1395ش، ص9.
- ↑ «۷ نشانه اعتیاد به خودارضایی»، وب‌سایت مجله سلامت دکتر بهشتیان.
- ↑ Cozma & Langdon, "Masturbation Addiction",] Recovered website
- ↑ «۷ نشانه اعتیاد به خودارضایی»، وب‌سایت مجله سلامت دکتر بهشتیان.
- ↑ «خودارضایی (علل، عوارض، پیشگیری)»، وب‌سایت سلامت و مهر.
- ↑ محمدخانی و ابراهیم‌زاده، مشکلات روانی و رفتاری دانش‌آموزان: شناسایی و مداخله، 1392ش، ص214.
- ↑ «خودارضائی آسیب‌ها و درمان‌ها»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ اصغری نکاح و مهاجر بعد، «کاوشی کیفی در عوامل سوق‌دهنده دختران نوجوان به خودارضایی از منظر الگوی تربیت جنسی خانواده محور مبتنی بر رشد»، 1399ش، ص12.
- ↑ «خودارضائی آسیب‌ها و درمان‌ها»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ «مشاوره ترک خودارضایی»، وب‌سایت مرکز مشاوره شکرانه.
- ↑ Husted & Edwards, "Personality correlates of male sexual arousal and behavior", Arch Sex Behav 5: (56).
- ↑ «خودارضائی آسیب‌ها و درمان‌ها»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ Cervilla et al, "Relationship between Solitary Masturbation and Sexual Satisfaction: A Systematic Review", Healthcare 12: (1).
- ↑ Ley & Ma, "Masturbation and Marriage", Psychology Today.
- ↑ «رابطه بین خودارضایی و رابطه زناشویی چیست؟»، وب‌سایت دکتر سوشا مرجع تخصصی پزشکی و سلامت.
- ↑ صدوق، خصال، 1362ش، ص106.
- ↑ «خودارضایی»، پایگاه کتابخانه احادیث شیعه.
- ↑ مرعشی و محرابیان، «بررسی همبستگی وسواس ـ بی‌اختیاری، تکانش‌گری، سلامت معنوی و عزت‌نفس با خودارضایی جنسی در دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز در سال ش۱۳۹۵»، 1396ش، ص1138.
- ↑ احمدپور، «استمناء؛ علل و عوامل و راه‌های پیشگیری و درمان»، 1398ش.
- ↑ «پرسش و پاسخ استمناء (خود ارضایی)»، وب‌سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر آیت‌الله سیستانی.
- ↑ احمدپور، «استمناء؛ علل و عوامل و راه‌های پیشگیری و درمان»، 1398ش، ص8-9.
- ↑ «ورزش و ترک خودارضایی»، وب‌سایت زندگی ما.
- ↑ بشیری، اختلالات رفتاری، 1390ش، ص219-221.
- ↑ «مشاوره ترک خودارضایی»، وب‌سایت مرکز مشاوره شکرانه.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج72، ص199.
- ↑ متقی‌فر، درآمدی بر نظام اخلاق جنسی در اسلام، 1389ش، ص136.
- ↑ ثابت، تربیت جنسی در اسلام، 1387ش، ص223.
- ↑ «راه خلاصی از استمناء را توضیح دهید؟»، وب‌سایت اسلام کوئیست.
- ↑ کلینی، الفروع من الکافی، 1367ش، ج4، ص180.
- ↑ سوره طلاق، آیه 2 و 4.
- ↑ ثابت، تربیت جنسی در اسلام، 1387ش، ص254.
- ↑ مجموعه نویسندگان، مجموعه مقالات جنسیت از منظر دین و روان‌شناسی، 1390ش، ص135.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، 1403ق، ج2، ص632.
- ↑ آذربادکان و دیگران، «تدوین پروتکل خودارضایی؛ با تأکید بر رویکرد اسلامی و امکان‌سنجی آن: تک آزمودنی»، 1399ش، ص73 و 85.
- ↑ علل و راه‌های درمان خودارضایی در کودکان چیست؟»، وب‌سایت مهمید.
- ↑ «علت خودارضایی در کودکان و راه‌های درمان آن»، وب‌سایت پذیرش 24.
منابع
- قرآن کریم.
- آذربادکان، فاطمه و دیگران، «تدوین پروتکل خودارضایی؛ با تأکید بر رویکرد اسلامی و امکان‌سنجی آن: تک آزمودنی»، روان‌شناسی و دین، سال ۱۳، شماره ۴، ۱۳۹۹ش.
- احمدپور، علی، «استمناء؛ علل و عوامل و راه‌های پیشگیری و درمان»، دومین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی، اردبیل، ۱۳۹۸ش.
- اصغری نکاح، سید محسن و مهاجر بعد، زهرا، «کاوشی کیفی در عوامل سوق‌دهنده دختران نوجوان به خودارضایی از منظر الگوی تربیت جنسی خانواده‌محور مبتنی بر رشد»، خانواده و سلامت جنسی، دوره ۲، شماره ۱، ۱۳۹۹ش.
- «افشاگری: عدم وجود خودارضایی در قبایل بدوی»، وب‌سایت مس به طلا، تاریخ بازدید: ۱۳ فروردین ۱۴۰۳ش.
- بشیری، ابوالقاسم، اختلالات رفتاری، قم، معارف، چاپ پنجم، ۱۳۹۰ش.
- «پرسش و پاسخ «استمناء (خودارضایی)»، وب‌سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر آیت‌الله سیستانی، تاریخ بازدید: ۲۲ اسفند ۱۴۰۲ش.
- ثابت، حافظ، تربیت جنسی در اسلام، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۷ش.
- «حکم استمناء»، وب‌سایت جامع المسایل آیت‌الله مکارم، تاریخ بازدید: ۲۲ اسفند ۱۴۰۲ش.
- خداپرستی، فرج‌الله، فرهنگ جامع واژگان مترادف و متضاد زبان فارسی، شیراز، دانشنامه فارس، ۱۳۷۶ش.
- «خودارضایی آسیب‌ها و درمان‌ها»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مرداد ۱۳۹۶ش.
- «خودارضایی»، پایگاه کتابخانه احادیث شیعه، تاریخ بازدید: ۲۴ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «خودارضایی (علل، عوارض، پیشگیری)»، وب‌سایت سلامت و مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ مهر ۱۳۹۸ش.
- خوئی، سید ابوالقاسم، توضیح المسائل، قم، مهر، ۱۴۱۲ق.
- دستغیب، عبدالحسین، گناهان کبیره، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۸۶ش.
- «دلایل خودارضایی زنان و عوارض آن»، وب‌سایت ستاره، تاریخ انتشار: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
- «راه خلاصی از استمناء را توضیح دهید؟»، وب‌سایت اسلام کوئیست، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۹ش.
- سیستانی، سیدعلی، توضیح المسائل، قم، مهر، ۱۴۱۵ق.
- شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۱۲ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۳ق.
- صدوق، محمد بن علی، خصال، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۶۲ش.
- «علت خودارضایی در کودکان و راه‌های درمان آن»، وب‌سایت پذیرش ۲۴، تاریخ بازدید: ۱۰ فروردین ۱۴۰۳ش.
- «علل و راه‌های درمان خودارضایی در کودکان چیست؟»، وب‌سایت مهمید، تاریخ بازدید: ۱۰ فروردین ۱۴۰۳ش.
- عمید، حسن، فرهنگ عمید، سایت کتابسرای اشجع، تاریخ بازدید: ۸ شهریور ۱۴۰۰ش.
- عمید، حسن، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۳ اسفند ۱۴۰۲ش.
- فاضل موحدی لنگرانی، محمد، تفصیل الشریعه-الحدود، قم، مرکز فقه الائمه الاطهار، ۱۳۸۱ش.
- فرهادیان، رضا، والدین و مربیان مسئول، قم، بوستان کتاب، ۱۳۹۲ش.
- فقیهی، علی‌نقی، «تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث»، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.
- فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، محقق یوسف الشیخ محمد، بی‌جا، المطبعة العصریّة، چاپ دوم، ۱۴۱۸ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، «الفروع من الکافی»، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۷ش.
- متقی‌فر، غلامرضا، درآمدی بر نظام اخلاق جنسی در اسلام، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
- مجموعه نویسندگان، مجموعه مقالات جنسیت از منظر دین و روان‌شناسی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۰ش.
- محدث نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۸ق.
- محمدخانی، شهرام و ابراهیم‌زاده، ناهید، مشکلات روانی و رفتاری دانش‌آموزان: شناسایی و مداخله، تهران، ورای دانش، ۱۳۹۲ش.
- مرعشی، سیدعلی، «نقد حذف خودارضایی و هم‌جنس‌گرایی از فهرست اختلالات جنسی در DSM»، مطالعات تحول در علوم انسانی، سال ۴، شماره ۷، ۱۳۹۵ش.
- مرعشی، علی و محرابیان، طاهره، «بررسی همبستگی وسواس بی‌اختیاری، تکانش‌گری، سلامت معنوی و عزت‌نفس با خودارضایی جنسی در دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز در سال ۱۳۹۵ش»، مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، دوره ۱۶، شماره ۱۲، ۱۳۹۶ش.
- مشارکت‌کنندگان واژه‌های مصوب، «Masturbation»، واژه‌های مصوب، تاریخ بازدید: ۵ دی ۱۴۰۱ش.
- «مشاوره ترک خودارضایی»، وب‌سایت مرکز مشاوره شکرانه، تاریخ بازدید: ۸ دی ۱۴۰۱ش.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، محقق محمود قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.
- نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، محقق: محمود قوچانی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ش.
- «نظر سنی‌ها، مسیحیان و یهودیان دربارهٔ خودارضایی»، وب‌سایت کتابخانه مجازی الفبا، تاریخ بازدید: ۲۷ مهر ۱۴۰۵ش.
- واژه‌های مصوب فرهنگستان، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۳ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «ورزش و ترک خودارضایی»، وب‌سایت زندگی ما، تاریخ بازدید مطلب: ۲۱ فروردین ۱۴۰۳ش.
- «۷ نشانه اعتیاد به خودارضایی»، وب‌سایت مجله سلامت دکتر بهشتیان، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
- Cervilla Oscar et al. 2024. "Relationship between Solitary Masturbation and Sexual Satisfaction: A Systematic Review". Healthcare (Basel) 12.
- Cozma, Ioana & Langdon, Kimberly, "Masturbation Addiction", Recovered website, Last updated: 12 February 2024.
- Husted JR & Edwards AE. 1976. "Personality correlates of male sexual arousal and behavior", Arch Sex Behav 5.
- ley, David & Ma, Lybi , " Masturbation and Marriage", Psychology Today, Data of Upload: 17 May 2017.