آوانگارد (استایل)

آوانگارد
سبک پیشرو و ساختارشکن

طراحی آوانگارد با سازه‌های هندسی سه‌بعدی و پارچه چهارخانه در فشن‌شو
مشخصات مفهوم
شاخه علمی	جامعه‌شناسی مد
نوع مفهوم	سبک زندگی
معنای اصطلاحی	سبک پیشرو و ساختارشکن در طراحی مد
حوزه کاربرد	طراحی مد پوشاک
تاریخچه و ریشه
منشأ تاریخی	سال‌های ۱۹۲۰ میلادی
ریشه واژه	واژه‌ای فرانسوی به معنای طلایه‌دار ارتش
اهمیت و ارتباط
اهمیت	ساختارشکنی در پوشش هنجارشکنی و دوری از استانداردهای پوشش روزمره
مرتبط با	آوانگارد

استایل آوانگارد؛ سبکی پیشرو و ساختارشکن در صنعت طراحی مد و پوشاک.

استایل آوانگارد به طراحی نوآورانه و هنجارشکنانه در صنعت پوشاک گفته می‌شود که نگاهی فراتر از جنبهٔ پوشانندگی لباس‌ها به آنها دارد و امروزه به‌عنوان پدیده‌ای جهانی در طراحی لباس شناخته می‌شود. طراحان این سبک از زوایای تازه‌ای به پوشش و مد نگاه می‌کنند و با تکیه بر بافت اجتماعی و رویکرد تجربی طرح‌هایی را ارائه می‌دهند که روایتگر حس و پیام است.

مفهوم‌شناسی آوانگارد

آوانگارد واژه‌ای فرانسوی است که در لغت به معنای طلایه‌دار ارتش است و در اصطلاح، برای وصف بخش پیشروی ارتش در جنگ به کار می‌رفت. این اصطلاح استعاری در نظریهٔ هنر و فلسفهٔ سیاسی مورد استفاده قرار می‌گیرد و به معنای پیشرو و مرزشکن است. امروزه این واژه به هر گروهی که خود را مبتکر و جلوتر از مردم می‌دانند، اطلاق می‌شود. خروج از هنجارها و محدودیت‌های موجود در هر هنری نیز آوانگارد نامیده می‌شود. در حوزهٔ مد و فشن، استایل آوانگارد به سبکی گفته می‌شود که با خلاقیت و روش‌های تجربی، در پی پشت سر گذاشتن زمان خود و رها شدن از قید هنجارهای اجتماعی و کلیشه‌های تعریف‌شده در پوشش است.

هنرمند آوانگارد

هنرمند آوانگارد به افرادی اطلاق می‌شود که در کارهای هنری خود، مفاهیم و روش‌هایی را به کار می‌گیرند که فراتر از زمان خود و در جدال با هنجارهای موجود در جامعه است؛ حرکت این هنرمندان برخلاف جریان رایج و ایده‌های‌شان خارج از چهارچوب‌های قراردادی است. همین امر منجر به برداشت‌های جدیدی از شکل بدن انسان می‌شود و این هنر در نهایت، شیوه‌های جدیدی را برای ایجاد ارتباط انسان با محیط خود بیان می‌کند.

تاریخچه آوانگارد

واژهٔ آوانگارد نخستین بار در سال ۱۹۰۰ میلادی مورد استفاده قرار گرفت. میخائیل باکونین (Mikhail Bakunin)، نظریه‌پرداز روسی، آن را به‌عنوان اصطلاحی نظامی در انتشار روزنامهٔ آنارشیست ناپایدار در سوئیس به کار برد. کلود هانری سن سیمون نیز در توصیف هنرمندانی که فراتر از زمان خود بودند از این واژه استفاده کرده و معتقد بود هنر وسیله‌ای در خدمت پیشرفت اجتماعی است.

سبک آوانگارد در سال‌های ۱۹۲۰ میلادی وارد دنیای مد و فشن شد. این سبک در ابتدا بیانگر لجام‌گسیختگی و ابتذال در عرصهٔ مد و فشن بود؛ اما با گذر زمان جایگاهی در کت‌واک طراحان و برندها به دست آورد. از نخستین طراحان مُدی که طرح‌های آوانگارد را در دنیای مد ارائه دادند، طراحان ژاپنی ازجمله یوجینا واتانابه، ری کاواکوبو و یوجی یاماموتو بودند.

مبانی نظری آوانگارد

نویسندگان متعددی در حوزهٔ آوانگارد نظریه‌پردازی کرده‌اند:

• رناتو پوگیولی (Renato Poggioli)، رساله‌نویس ایتالیایی، در کتاب تئوری آوانگارد، فرهنگ آوانگارد را شاخه‌ای از سبک زندگی عصیانگرانه معرفی می‌کند و به بررسی رابطهٔ آوانگارد و تمدن پرداخته است.
• پیر بوردیو (Pierre Bourdieu)، نظریه‌پرداز اجتماعی فرانسه، با ارائهٔ نظریهٔ هومولوژی بیان می‌کند افراد به واسطهٔ برخورداری از انواع سرمایه‌ها، اقدام به مصارف مختلف می‌کنند که این مصرف به سبک‌های زندگی و ذائقه‌های مختلف اجازهٔ بازنمایی می‌دهد. به باور او، سبک‌های زندگی بر مبنای سرمایه‌های مختلف، منجر به مصرف کالاهایی می‌شوند که تمایز اجتماعی را شکل می‌دهند. از مشخصه‌های طبقات بالا و سلیقهٔ نخبه‌گرایانه، علاقه به آوانگارد است.
• تئودور آدرنو (Theodor Ludwig Wiesengrund Adorno)، فیلسوف و جامعه‌شناس آلمانی، در نظریهٔ زیبایی‌شناختی خود قائل به تناقضی دیالکتیکی میان جنبهٔ خودآیین هنر و هنر کالا شده است. او معتقد است هنر به شکلی فزاینده در معرض بازاری‌شدن و خصلت کالایی به خود گرفتن قرار دارد؛ اما یکی از جنبه‌های هنر آوانگارد این است که از این معضلات آگاه است و به خود نقشی خوداندیش، نقاد و مخالف می‌دهد.

خاستگاه آوانگارد

ظهور آوانگارد ارتباط مستقیمی با ظهور طبقهٔ متوسط و وفاداری آن به سرمایه‌داری داشت. نقش اصلی آوانگارد، نقد طبقهٔ متوسط با جدا کردن خود از آن است. استایل آوانگارد ریشه در جنبش پست‌مدرنیسم دارد. این جنبش تمایز جنسیتی در طراحی لباس را به رسمیت نمی‌شناسد و باورمندی به نسبیت‌گرایی در آن، تمایز میان اشکال هنری در طراحی لباس را به حاشیه می‌برد. استایل آوانگارد در پرتو جنبش پست‌مدرنیسم با نظریهٔ هنر برای هنر که به‌دنبال گسترش تجربه‌های زیبایی‌شناختی است، پیوند می‌خورد.

گسترهٔ استفاده از طرح‌های آوانگارد

سبک آوانگارد در صنعت مد و طراحی لباس با استفاده از اشکال نامتعارف، ساختارشکنی و نوآوری‌های تجربی شناخته می‌شود. به‌دلیل ماهیت هنجارشکن و دوری از استانداردهای پوشش روزمره، این سبک عامه‌پسند نیست و اغلب در زمرهٔ کاستوم (لباس‌های نمایشی یا خاص) دسته‌بندی می‌شود. لباس‌های آوانگارد معمولاً در رویدادهای هنری و مد، به‌ویژه مت گالا، توسط هنرمندان و چهره‌های شاخص پوشیده می‌شوند. این اقدام با اهدافی نظیر بازاریابی پارتیزانی برای برندها (با صرف هزینهٔ کمتر نسبت به تبلیغات محیطی) و همچنین افزایش شهرت رسانه‌ای هنرمندان صورت می‌پذیرد.

ویژگی‌های استایل آوانگارد

با وجود تنوع حاکم در استایل آوانگارد که ناشی از تجربه‌گرایی، خلاقیت و هنجارشکنی هنرمندان آن است، برخی اصول و ویژگی‌های رایج در این سبک عبارتند؛ از:

• استفاده از استایل‌های بزرگ و نشانه‌های برجسته؛
• عدم هماهنگی و قرینگی؛
• بی‌توجهی به هماهنگی رنگ‌ها؛
• اکسسوری‌های اغراق‌آمیز و عجیب؛
• جسارت و خطرپذیری؛
• مدل مو و آرایش‌های خاص و متفاوت؛
• استفاده از فرم‌ها، اَشکال عجیب و الگوهای شلوغ؛
• الگوهای غیرمتعارف و متفاوت از الگوهای رایج؛
• پوشاندن صورت با ماسک، آرایش یا مو؛
• تغییر پشت و روی لباس.

از دیگر مؤلفه‌های سبک آوانگارد می‌توان به توجه به اصالت و استفاده از طرح‌های فرهنگی و ماندگار، تضاد با مصرف‌گرایی، پیچیدگی دارای ظرافت در عین سادگی ظاهری، مونوکروم بودن (تک‌رنگ بودن اسایل) و اغلب به رنگ مشکی، چندلایه بودن، ترکیب لباس‌های مختلف با یکدیگر و به کاربردن دوخت‌های بزرگ و آشکار، اشاره کرد که آن را از دیگر پوشش‌ها جدا می‌سازد.

معروف‌ترین طراحان استایل آوانگارد

ازجمله طراحان معروفی که در هنر استایل آوانگارد شهرت جهانی دارند افرادی نظیر جان چارلز گالیانو، الکساندر مک کوئین، ویوین وست‌وود، مارکوس آلمیدا، گریس پاف، تیری موگلر، سیمون پورت ژاکیموس، ویکتور هورستینگ و رالف سنورن، مانیش آرورا و پاکو رابان هستند.

تأثیر استایل آوانگارد بر صنعت مد و لباس

ورود جنبش آوانگارد در حوزهٔ مد و پوشاک همراه با تأثیرات زیادی بود و تحولات بزرگی در تفکر طراحان مد به وجود آورد. نحوهٔ برش لباس‌ها، اندازه لباس‌ها، الهام گرفتن از حیوانات و طبیعت، و طراحی لباس‌های یونیسکس (بدون جنسیت) ازجملهٔ تأثیرات سبک آوانگارد در عرصهٔ صنعت مد و لباس است.

سلبریتی‌ها و استایل آوانگارد

برخی سلبریتی‌ها علاقهٔ خود به استایل آوانگارد را با پوشیدن لباس‌های غیرمتعارف نشان می‌دهند. لیدی گاگا ازجمله هنرمندانی است که در بیشتر کنسرت‌ها با استایل آوانگارد روی صحنه می‌رود و این امر همواره با حاشیه‌های فراوانی همراه بوده است. در سال‌های اخیر، برخی هنرمندان ایرانی نیز با پوشیدن لباس متفاوت از عرف جامعه در جشنواره‌ها و رویدادهای هنری شرکت کرده و می‌کوشند دنباله‌رو استایل آوانگارد باشند.

پیامدها

برخی از پیامدهای استایل آوانگارد عبارت است؛ از:

• بی‌قانونی در طراحی لباس: در استایل آوانگارد قانون و چارچوب خاصی در طراحی لباس وجود ندارد.
• بحران معنا و سردرگمی: درست و غلط در این سبک از طراحی لباس جایگاهی ندارد؛ لذا نتیجهٔ چنین امری موجب سردرگمی مردم در انتخاب لباس است.
• ناپدید شدن مفهوم انتخاب: به‌دلیل فراوانی سبک‌ها، طراحان لباس به جای انتخاب، به ترکیب سبک‌ها و الگوها روی می‌آورند.
• ساختارشکنی: هدف طراحان لباس برهم زدن الگوها و ساختار ثابت در عرصهٔ مد و پوشش است.
• فردگرایی: سبک آوانگارد جشن فردیت است. این سبک راهی برای بیان خود و متمایز شدن از طریق مد و طراحی است.

منابع

• «آشنایی با استایل آوانگارد زنانه»، وب‌سایت پویا اندیش، تاریخ بازدید: ۱۸ تیر ۱۴۰۲ش.
• «آوانگارد بودن به معنی شکستن کلیشه‌ها و پا گذاشتن به دنیایی جدید+عکس»، وب‌سایت لباس پارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ دی ۱۳۹۸ش.
• «از طراحی آوانگارد چه می‌دانید؟»، وب‌سایت ژیوار اسکارف، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «استایل آوانگارد»، وب‌سایت ساتیشو، تاریخ درج مطلب: ۳۰ شهریور ۱۴۰۱ش.
• «استایل آوانگارد چیست؟ عجیب‌ترین استایل ۲۰۱۹»، وبلاگ کُمُدا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آوریل ۲۰۱۹م.
• «استایل آوانگارد چیست؟ راهنمای جامع مد پیشرو و جسورانه»، وب‌سایت مجله دنیای مد، تاریخ درج مطلب: ۲۰ ژانویه ۲۰۲۱م.
• «استایل آوانگارد چیست و کدام ویژگی‌ها آن را پیشرو می‌سازد؟»، وب‌سایت چی بپوشم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «استایل آوانگارد؛ خارج از چهارچوب مد»، وبلاگ ژومنت، تاریخ درج مطلب: سال ۱۴۰۱ش.
• بهادری، نسیم، «استایل آوانگارد چیست و کدام ویژگی‌ها آن را پیشرو می‌سازد؟»، وب‌سایت چی بپوشم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «پست مدرنیسم در طراحی لباس»، وب‌سایت نسیم‌بیت، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۴۰۲ش.
• تهرانی، مهدی، «مفاهیم: هنر آوانگارد چیست؟»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۳۹۷ش.
• خسروشاهی، مهتاب، «استایل مونوکروم و اصول ست کردن لباس با این استایل»، وب‌سایت من‌ومد، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
• «دانستنی‌های مهم در خصوص استایل آوانگارد زنانه»، وب‌سایت طراحی لباس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دسامبر ۲۰۲۰م.
• «زیبایی‌شناسی درام آوانگارد منتشر شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۰ش.
• رحمانی، الهه و دیگران، «تحلیلی بر چگونگی نقد و ارزیابی آثار معماری آوانگارد»، مجلهٔ باغ‌نظر، شمارهٔ ۵۰، دورهٔ ۱۴، ۱۳۹۶ش.
• رفیعی، ساغر، «استایل آوانگارد»، وبلاگ صاحو استایل، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۴۰۰ش.
• «سبک‌های طراحی فشن»، وب‌سایت مگیران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۳۹۸ش.
• شهدوست، نیلوفر، «استایل آوانگارد چیست؟ سلبریتی‌ها و طراحان پیرو این استایل خاص»، وب‌سایت من‌ومد، تاریخ درج مطلب: ۲۱ فروردین ۱۴۰۱ش.
• فصیح، علی، «بررسی مد و استایل آوانگارد ویژگی‌های استایل آوارنگارد+تصویر»، وب‌سایت کرکو، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۳۹۹ش.
• کریمی، سحر، «همه‌چیز دربارهٔ استایل آوانگارد؛ خلاقیت، ساختارشکنی و پویایی»، وب‌سایت دیجی استایل، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۴۰۰ش.
• کلاته ساداتی، احمد و دیگران، «ذائقهٔ آوانگارد و تمایزگرایی فرهنگی؛ نظریه‌ای زمینه‌ای در بین جوانان شهر تهران»، مجلهٔ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، شمارهٔ ۲، دورهٔ ۱۰، ۱۳۹۷ش.
• «لباس کاستوم (Costume) چیست؟» وب‌سایت دنیای اطلاعات، تاریج بازدید: ۲۵ مرداد ۱۴۰۲ش.
• «مت گالا چیست و چه کسانی به آن دعوت می‌شوند؟»، وب‌سایت عشق آرایش، تاریخ درج مطلب: ۲۰۲۳م.
• «مد و استایل آوانگارد (Style Avant Garde) چیست؟ مفهوم این سبک چیست و چرا ایجاد شد؟»، وب‌سایت وقت مد، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فوریه ۲۰۲۲م.
• «مفاهیم: هنر آوانگارد چیست؟»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۳۹۷ش.
• واژه‌نامه آزاد، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲ مهر ۱۴۰۵ش.
• وود، پل و دیگران، آوانگاردیسم یک گزیدهٔ موضوعی از دانشنامهٔ نظریهٔ هنر بلک‌ول، ترجمهٔ احمد رحمانیان، ۱۳۹۸ش.

• last visted: Nov 26, 2023,Jake, Laura, "Avant garde style", coveti.
• Willette, Jeanne,"The Definition of the Avant-Garde", arthistoryunstuffed, ۲۲ ژانویه ۲۰۱۰