پیش‌نویس:جشنواره ملی اسباب‌بازی

جشنواره ملی اسباب‌بازی؛ رویدادی سالانه جهت حمایت از اسباب‌بازی‌های ایرانی و معرفی بازی‌های محلی.

جشنواره ملی اسباب‌بازی به‌صورت سالانه در تهران و با حمایت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و با همراهی انجمن تولیدکنندگان اسباب‌بازی در بخش‌های تخصصی، رقابتی، علمی و ترویجی برگزار می‌شود. هدف از برگزاری این جشنواره حمایت از اسباب‌بازی‌های تولید ایران و ایجاد ارتباطی هدفمند میان طراحان، تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران و ساماندهی صنعت اسباب‌بازی است. دهمین جشنواره از سری جشنواره‌های ملی اسباب‌بازی در دی‌ماه سال 1404ش برگزار شد.

معرفی جشنواره ملی اسباب‌بازی

نخستین جشنواره و نمایشگاه ملی اسباب‌بازی با حمایت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سال 1394ش در مرکز آفرینش‌های فرهنگی هنری برگزار شد و از آن زمان به‌صورت سالانه در تهران ادامه یافته است.

هدف از برگزاری جشنواره ملی اسباب‌بازی

برگزارکنندگان جشنوارۀ ملی اسباب‌بازی، اهداف این رویداد را حمایت از تولید داخلی، تقویت ارتباط میان فعالان صنعت اسباب‌بازی، سامان‌دهی این حوزه و ایجاد بستر نوآوری عنوان کرده‌اند. مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، جشنواره ملی اسباب‌بازی را مرکزی برای تولید و تبادل معنا و استفاده از ظرفیت بازی برای طرح مسائل اجتماعی و تربیتی می‌داند. همچنین بهره‌گیری از ظرفیت‌های بازی در آموزش، به‌ویژه در مهدکودک‌ها و مدارس ابتدایی، از دیگر محورهای جشنواره است. در این چارچوب، با مشارکت نهادهای خیریه، تجهیز کتابخانه‌های کلاسی مدارس، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، با بسته‌های کتاب و اسباب‌بازی‌های آموزشی اجرا می‌شود.

برگزارکنندگان جشنواره ملی اسباب‌بازی

برگزاری این جشنواره با همکاری و تقسیم کار میان نهادهای مختلف صورت می‌گیرد. شورای نظارت بر اسباب‌بازی به‌عنوان نهادی فرابخشی بر روند اجرا نظارت دارد و انجمن تولیدکنندگان اسباب‌بازی مسئولیت اجرا و گردآوری تولیدکنندگان را بر عهده دارد. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز وظیفه هماهنگی کلی را عهده‌دار است. نهادهایی مانند ستاد علوم شناختی و دانشگاه‌ها در بخش‌های تخصصی با این رویداد همکاری می‌کنند.

بخش‌های جشنواره ملی اسباب‌بازی

جشنوارۀ ملی اسباب‌بازی دارای چند بخش اصلی است:

نمایشگاه تخصصی دستاوردهای اسباب‌بازی: به معرفی تولیدات و نوآوری‌های اسباب‌بازی ایرانی اختصاص دارد و امکان عرضه و فروش محصولات را فراهم می‌کند.

بخش رقابتی: با هدف شناسایی استعدادها و محصولات برتر برگزار می‌شود و در پایان، برترین اسباب‌بازی ایرانی معرفی می‌گردد.

بخش علمی: شامل نشست‌ها و گفت‌وگوهای تخصصی در حوزه‌های فرهنگی، هنری و روان‌شناختی است که با هدف ارتقای دانش فعالان صنعت اسباب‌بازی برگزار می‌شود.

نمایشگاه ترویجی بازی و اسباب‌بازی: این بخش با استقبال کودکان و خانواده‌ها برگزار می‌شود و به معرفی تخصصی محصولات و فعالیت‌های شرکت‌ها و نهادهای فعال در حوزۀ بازی و اسباب‌بازی اختصاص دارد. همچنین با ارائه بازی‌های بومی نظیر هفت‌سنگ، دال‌پلان، دوز فیزیکی، یه‌غل‌دوغل و بازی‌های حرکتی و گروهی و نمایش عروسک‌های ایرانی، بر ترویج میراث بازی‌ها و اسباب‌بازی‌های محلی تمرکز دارد.

جشنواره‌های برگزار شده

بر اساس گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌ها از سال 1394ش تاکنون 10 دوره از این جشنواره برگزار شده است:

دوره	سال (شمسی)	شعار / ویژگی‌های کلیدی	توضیحات
نخستین	۱۳۹۴	تمرکز بر معرفی تولیدات داخلی	همراه با داوری و انتخاب آثار برتر و فراهم شدن امکان عرضه و فروش اسباب‌بازی‌های ایرانی.
دومین	۱۳۹۵	تثبیت ساختار رویداد	با وجود چالش‌های اولیه، شکل‌گیری زمینه‌های بهبود و تثبیت ساختار آن.
سومین	۱۳۹۶	«من هم بازی، تو هم بازی»	افزوده شدن بخشی ویژه برای اسباب‌بازی‌های سنتی و بومی برای اولین بار.
چهارمین	۱۳۹۷	«تمرین زندگی»	با افزایش مشارکت نهادها و تولیدکنندگان، جشنواره از نظر کمّی و محتوایی توسعه یافت.
پنجمین	۱۳۹۸	تداوم شعار «تمرین زندگی»	تمرکز بر معرفی محصولات جدید و گسترش ارتباط با مخاطبان کودک.
ششمین	۱۳۹۹	«آینده را باید ساخت»	برگزاری دوره به‌صورت مجازی هم‌زمان با همه‌گیری کرونا.
هفتمین	۱۴۰۱	«دست در دست هم، پیش به سوی آینده»	برگزاری جشنواره به‌صورت حضوری پس از وقفه ناشی از کرونا و استقبال گسترده‌ از آن.
هشتمین	۱۴۰۲	نمایش گسترده تولیدات ایرانی	به نمایش گذاشته شدن محصولات متنوعی شامل آثار بیش از ۱۵۰ تولیدکننده ایرانی در قالب حدود ۱۷۰۰ کالا.
نهمین	۱۴۰۳	«بازی، تمرین زندگی»	تأکید بر نقش بازی در زیست فرهنگی کودکان.
دهمین	۱۴۰۴	«بازی، حالِ خوش زندگی»	عرضۀ بیش از ۲۷۰۰ محصول متنوع از سوی بیش از ۱۴۰ تولیدکننده ایرانی.

اسباب‌بازی‌های منتخب جشنواره

برترین اسباب‌بازی‌ها

برترین اسباب‌بازی‌های براساس دسته‌بندی کمک‌آموزشی، کمک‌درمانی، فرهنگی‌هنری، الکترونیکی و فکری، کیفیت تولید و بسته‌بندی ارزیابی می‌شوند. برترین بازی‌های فکری و رومیزی با تمرکز بر ابعاد شناختی حل مسئله، حافظه، استدلال، اصول طراحی، جذابیت و درگیر کردن مخاطب انتخاب می‌شوند. همچنین اسباب‌بازی‌های کمک‌آموزشی براساس پررنگ بودن بُعد آموزشی و تأثیرگذاری محتوای دانشی و نگرشی، اسباب‌بازی‌های حوزۀ فرهنگی‌هنری بر اساس توجه به بوم و فرهنگ ایرانی و انتقال مهارت‌های هنری و بازی‌های الکترونیکی بر اساس استفادۀ بهینه از فناوری‌های الکترونیک و تناسب با نیاز مخاطب انتخاب می‌شوند. داوران انتخاب برترین اسباب‌بازی‌ها، یکی از اصول مهم را شناسایی درست مخاطب هدف و تناسب طراحی محصول با سن و نیاز او می‌دانند.

برترین‌های هر حوزه در اسباب‌بازی از جشنوارۀ اول تا دهم در جدول ذیل آمده است:

دوره جشنواره	گروه/بخش	رتبه اول	رتبه دوم	رتبه سوم	تقدیر/دیگر موارد
اولین	فرهنگی‌هنری	عروسک‌های فامیل دور	عروسک‌های منو بدوز: بال ناز و جوجو، شیرجان، فیل کوچولو و خال‌خالی	عروسک‌های پولیشی و نمایشی مدرسۀ موش‌ها	—
	حرکتی و مهارتی	بازی رنگارنگ	بازی حرکت توپ‌ها	بازی واکنش	—
	الکترونیکی و رایانه‌ای	بازی روبات تعقیب خط روبومکس	بستۀ آموزش روباتیک سام	مجموعه‌ی آموزشی ارومگا ۲	—
	آموزشی و کمک‌آموزشی	جرثقیل تلسکوپی مهارت‌افزا	کیت ساعت زنگ‌دار آونگی	بازی فکرانه روبو بایو	—
	اسباب‌بازی‌های فکری	بازی‌هایی مانند آب‌نبات، برج، هورا و چارچین	جورچین‌های معماری ایرانی مانند عالی‌قاپو، حافظیه و کلیسای وانک	بلوک‌های خانه‌سازی	بازی با مربع و مکعب، معماهای چوب کبریتی و بازی سگِ هوش
دومین	ایده‌بازار	—	—	طرح آجرنما	طرح‌های «تخته حرکتی رشد»، «روز زنگ»، «هوچین» و «حرکت و هوش»
	حرکتی‌مهارتی	طرح تیمه‌توپ	طرح مجموعه‌ «بازی‌های دانا»	طرح «پرتاگوی»	—
	آموزشی و کمک‌آموزشی	طرح «منو بساز»	طرح «مکعب‌های خلاقیت ترافیکی»	—	—
	گروه فکری	«تبدیل‌شونده‌ی چوبی»	جورچین چرخنده	مجموعۀ «با هم بسازیم»	—
	فرهنگی‌هنری	«مقواسازه»	«یک خانه صد قصه»	عروسک‌های پارچه‌ای پونه و پویا	—
	الکترونیکی و رایانه‌ای	«مکاترون»	—	—	—
سومین	ایده‌بازار	—	—	—	بندچین رشد حرکتی کودکان، کیف و سرگرمی حلزون و عروسک معطر باجی
	حرکتی‌مهارتی	—	اثر کش‌بال	—	دومینو آدمکی
	آموزشی و کمک‌آموزشی	مکاریزه	—	مجموعه آثار پودمان پرورش و نگهداری گیاهان، پودمان نقشه‌کشی، پودمان معماری و سازه	—
	گروه فکری	—	مکانیک کوچولو	نمدچین آبی و مجموعه آثار جورچین سه‌بعدی پل خواجو، منارجنبان، کاخ شمس‌العماره، سردر باغ ملی و سقاخانۀ اسماعیل طلا	—
	فرهنگی‌هنری	سکروچین ۲ و ۳ (راز نقوش)	جادوی سایه‌ها	—	مجموعه عروسک‌های آیینی و سنتی عروسک لیلی و مجموعه عروسک‌های انگشتی جیرتدان
	الکترونیکی و رایانه‌ای	—	مدرسه انرژی خورشیدی	مجموعه بازی‌های الکترومغناطیسی	بسته ربات امداد کوچولو
چهارمین	آموزشی و کمک‌آموزشی	«میز اکتشاف گام دو»، «میز اکتشاف گام ۱ دخترانه» و «میز اکتشاف گام ۲ پسرانه»	—	—	—
	گروه فکری	«نقش کاشی»	«تخم‌مرغ فضایی لیرو»	«کشورگشا»	—
	گروه فرهنگی‌هنری	«موزه عروسک‌های ملل» و «حفاظت از تالارهای ایران» برای طرح «تالاپ، تولوپ، تالاب»	«انیمیشن‌ساز پویا شو»	«من و عروسک‌هایم»	—
	گروه کمک‌درمانی	«مغزسازی»	—	—	—
	الکترونیکی و رایانه‌ای	«مجموعه کیت‌های لمو»	—	«کنکاش مکانیک» برای طرح «کیت آموزشی الکترونیک»	—
پنجمین	عروسک‌ها	عروسک «عمو قربون»	عروسک انگشتی «راژان»	—	عروسک‌های «گیلو و گیسو»، «نارگل» و «سلما»
	عروسک‌های بومی	عروسک «گل‌ونی»	عروسک «شاماران»	—	عروسک «گلین باجی»، عروسک «لال» و عروسک‌های چوبی اقوام
	بخش اسباب‌بازی	—	اسباب‌بازی «دانش کیت نجوم و کاوش ایده تکاپو»	—	اسباب‌بازی‌های «جامپکس»، «پیتزا تایم» و «تالاب من»
	گروه فکری	اثر پایاپای و اثر ددان	بازی ارچین	بازی «سنگ، کاغذ و قیچی» و مجموعه آثار «سگال و جال»	—
	الکترونیکی و رایانه‌ای	—	—	—	ربات آموزشی «پی بات»، ربات «اینواینو» و ربات «دانش»
ششمین	با کیفیت بالای تولید (اسباب‌بازی فلزی)	ماشین‌های فلزی	—	—	—
	با کیفیت بالای تولید (اسباب‌بازی پلیمری)	شرکت زرین تویز	شرکت جهادین پرند	شرکت آروین تجارت کیوان	—
	با کیفیت بالای تولید (اسباب‌بازی چوبی)	بازی سگال	شرکت توسعه هوش‌افزار کودک آوند	شرکت سرگرمی‌های فکری بلوط	—
	با کیفیت بالای تولید (اسباب‌بازی کاغذی و چاپی)	شرکت بازیمن	مجموعه دورهمی	نشر دیبایه	—
	با کیفیت بالای تولید (اسباب‌بازی پارچه‌ای)	زمین بازی	—	—	—
	فکری و ذهنی	بازی سفالگر	بازی بلاد، سرزمین شمشیر و قلم	بازی ژاندارمری	—
هفتمین	مهارتی‌آموزشی	مجموعه بسته‌های جزیره دانش فن‌آموز	آزمایشگاه الکترونیک	مجموعه ساختنی‌های فلزی روئین پویان ایرانیان	—
	شبیه‌سازی زندگی واقعی	—	—	—	مجموعه محصولات تانی‌لند و شرکت رز تحریر یزد کنکو و لپ‌لپ (به‌خاطر تنوع بسته‌بندی و کیفیت تولید) و لوح افتخار بازی آل (به‌خاطر سرمایه‌گذاری در طراحی)
هشتمین	شناختی‌فکری	بازی‌های «افسانه شرق شگفت‌انگیز» و «بی‌نهایت»	بازی «سه سیر سرشیر»	جورچین «آهو و پرنده‌ها»	—
	حسی‌حرکتی	اسباب‌بازی «مکعب‌های رنگی»	مجموعۀ «مامانی پری»	«ماسه‌بازی جادویی» و «باز و جغدان»	—
	مهارتی‌آموزشی	—	مجموعه محصولات «روبوکارنا»	مجموعه محصولات «رایمون دانش نویان»	—
	شبیه‌سازی زندگی واقعی	—	عروسک‌های انگشتی	مجموعه محصولات تریتی تویز	—
نهمین	حرکتی‌مهارتی	محصولات کارگاه «پنتر کیدز»	بازی «اوسابلد»	—	—
	آموزشی و کمک‌آموزشی	«کیت آموزشی ۶۵ قطعه میکروسکوپ»	بازی رومیزی «سالچی»	«کتاب‌خونه‌بازی»	—
	گروه فکری	بازی رومیزی «هورامون»	بازی رومیزی «دوقلوها عاشق شدند»	بازی «لیپار»	—
	فرهنگی‌هنری	بازی رومیزی «موکبدار»	بازی‌کارتی «رستم و سهراب»	بازی «عروسک‌خانه‌ فرشته‌ها»	—
دهمین	پرفروش‌ترین‌ها	«اسپینر پازل»	«شوتبال توری»	—	دیگر پرفروش‌ها: «ست مینی»، «لیوان سفری تاشو»، «موشک راکی»، «تخته شنی»، «ماژیک نقاشی»، «پاپت حیوانات»، «جیگیلیا»، «تفنگ اژدها» و «قایق‌های رنگی»

انتقادات به جشنواره ملی اسباب‌بازی

طبق دیدگاه کارشناسان این حوزه، نقاط ضعف این جشنواره شامل موارد ذیل است:

• فقدان برگزاری لیگ‌ها و مسابقه‌های مختلف در بخش نمایشگاه.
• معرفی نگردن سازوکار بازی‌ها و مراحل عملی تولید اسباب‌بازی به کودکان و خانواده‌ها در قالب کارگاه‌های آموزشی و بازی.
• حضور همزمان تولیدکنندگان داخلی و واردکنندگان در کنار یکدیگر در نمایشگاه.
• کوتاه بودن مدت زمان اختصاص یافته به جشنواره.
• فقدان نشست‌های تخصصی و بحث‌های زیربنایی برای تعیین سهم بخش‌های مختلف مانند بهداشت، روان‌شناسی و آموزش با توجه به فراصنعت بودن اسباب‌بازی.
• تبدیل نشدن موضوع اسباب‌بازی به یک گفتمان عمومی و نپرداختن تولیدکنندگان به مباحث علمی و کارشناسی به‌دلیل درگیری با مسائل تولید و نداشتن فرصت کافی.
• فقدان نظام هم‌پوشانی در تولید محصولات داخلی و نیاز به اعطای تسهیلات و پشتیبانی بیشتر از تولیدکنندگان برای انجام فعالیت‌های پژوهشی.
• تشکیل نشدن کمیته بررسی طرح در کنار دبیرخانه دایمی و اعتماد کمتر به پژوهش‌گران این حوزه.
• اطلاع‌رسانی ناکافی با توجه به اهمیت موضوع اسباب‌بازی در کشور و نشناختن دقیق شاخص‌ها و استانداردهای اسباب‌بازی‌ها.
• دغدغه تولیدکنندگان برای فروش محصولات خود در مراکز عرضه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
• عدم توجه کافی به فرهنگ بومی در فرآیند تولید اسباب‌بازی‌ها.

دستاوردهای جشنواره ملی اسباب‌بازی

دستاوردهای اقتصادی و صنعتی: این جشنواره به نمایش توانمندی‌های بیش از ۲۰۰ تولیدکنندۀ داخلی با بیش از ۳۰۰۰ محصول ایران‌ساخت اختصاص یافته است. مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، تولیدکنندگان این حوزه را سرمایه‌گذاران و افسران اقتصادی توصیف کرده که به تقویت اقتصاد کشور می‌پردازند.

تأثیر بر بازار و سیاست‌گذاری: مهم‌ترین دستاورد این رویداد، افزایش سهم تولید داخلی در بازار اسباب‌بازی کشور از ۱۰درصد به حدود ۴۰درصد عنوان شده است. این امر از طریق اقدامات حمایتی، شامل افزایش تعرفه گمرکی واردات (از ۱۰درصد به ۲۵درصد)، شفاف‌سازی ارزش گمرکی و همکاری با نهادهای مبارزه با قاچاق کالا محقق شده است. همچنین، ارزیابی‌های تخصصی نشان می‌دهد که جشنواره در سامان‌دهی صنعت اسباب‌بازی (با ۹۰درصد موفقیت) و ایجاد ارتباط میان فعالان این حوزه (با ۷۵درصد موفقیت) به اهداف خود دست یافته است. ارتقای کیفیت تولیدات داخلی نیز زمینه‌ساز حضور تولیدکنندگان ایرانی در نمایشگاه‌های بین‌المللی شده است.

پانویس

دیدگاه‌های ارزیابان

منابع

• «آشنایی کامل با جشنواره ملی اسباب‌بازی»، وب‌سایت پیکوتویز، تاریخ بازدید: 16 دی 1404ش.
• «اسباب‌بازی‌های برتر ایران تقدیر شدند»، کانون‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 22 مرداد 1395ش.
• اشتری، فواد، «نهمین جشنواره ملی اسباب‌بازی ایران»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 4 بهمن 1404ش.
• «انتشار پوستر ششمین جشنواره ملی اسباب‌بازی»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: 8 بهمن 1399ش.
• «برترین‌های بخش رقابتی ششمین جشنواره ملی اسباب‌بازی معرفی شدند»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 28 بهمن 1399ش.
• «برترین‌های بخش رقابتی هشتمین جشنواره اسباب‌بازی کانون معرفی شدند»، کانون‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 8 بهمن 1402ش.
• «بررسی نقاط قوت و ضعف جشنواره‌ ملی اسباب‌بازی»، کانون‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 6 آبان 1396ش.
• «برگزیدگان پنجمین جشنواره ملی اسباب‌بازی معرفی می‌شوند/ اعلام برنامه‌های روز پنجم»، کانون نیوز، تاریخ درج مطلب: 10 دی 1398ش.
• «برگزیدگان سومین جشنواره‌ ملی اسباب‌بازی معرفی شدند»، وب‌سایت افق قم، تاریخ درج مطلب: 24 مارس 2018م.
• بهزادی، پریسا، «هشتمین جشنواره ملی اسباب‌‌بازی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 4 بهمن 1402ش.
• «پرفروش‌ترین تولیدات دهمین جشنواره اسباب‌بازی کانون معرفی شد»، وب‌سایت کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوانان استان کرمانشاه، تاریخ درج مطلب: 30 دی 1404ش.
• «پنجمین جشنواره ملی اسباب‌بازی برگزیدگان خود را شناخت»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 11 دی 1398ش.
• «پوستر سومین جشنواره ملی اسباب‌بازی کانون منتشر شد»، کانون نیوز، تاریخ درج مطلب: 23 مرداد 1396ش.
• «پوستر هفتمین جشنواره ملی اسباب‌بازی رونمایی شد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 23 بهمن 1400ش.
• «جشنواره اسباب‌بازی در افزایش سهم تولید داخلی نقش مؤثری داشت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 9 دی 1404ش.
• «جشنوارۀ ملی اسباب‌بازی در تهران برگزار شد»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 17 دی 1404ش.
• «چهارمین جشنواره ملی اسباب‌بازی، برگزیدگان خود را شناخت»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 30 آبان 1397ش.
• «دهمین جشنواره ملی اسباب‌بازی کانون ۱۰ دی آغاز می‌شود»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 8 دی 1404ش.
• «دهمین جشنواره ملی اسباب‌بازی | بازی، حال خوش زندگی + معرفی اسباب‌بازی ایرانی»، وب‌سایت بازی‌بازیا، تاریخ درج مطلب: 14 دی 1404ش.
• «فامیل دور اول شد»، کانون‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 16 مرداد 1394ش.
• «معرفی برترین‌ بازی‌های نهمین جشنواره اسباب‌بازی/ ۲ بخش هیچ اثری برای تقدیر نداشت»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 10 بهمن 1403ش.
• «معیارها و روند انتخاب اسباب‌بازی برتر سال تشریح شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 23 دی 1404ش.
• «نخستین جشنواره و نمایشگاه ملی اسباب بازی (عکس)»، وب‌سایت تحلیلی‌خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 13 مرداد 1394ش.
• «نقاط قوت و ضعف جشنواره ملی اسباب‌بازی نقد و بررسی شد»، کانون‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 10 دی 1397ش.
• «هفتمین جشنواره ملی اسباب‌بازی برگزیدگان خود را شناخت»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1400ش.