نمایش مبدأ برای دروغ

[[پرونده:دروغ.jpg|جایگزین=چوپان دروغگو نماد دروغگویی|بندانگشتی|چوپان دروغگو نماد دروغگویی]]
'''{{درشت|دروغ}}'''، سخن گفتن بر خلاف واقع{{سخ}}
دروغ، یکی از صفات نکوهیده آدمی است. در آموزه‌های دینی، دروغ از گناهان کبیره و کلید همه بدی‌ها و مایه نابودی [[ایمان]] دانسته شده و به همین دلیل از آن نهی شده است. دروغ در صورتی که برای اصلاح ذات‌البین یا حفظ جان و مال خود یا دیگری باشد، مجاز است.

==مفهوم‌شناسی دروغ==
دروغ در لغت به‌معنای سخن ناراست و خلاف حقیقت است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/دروغ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه دروغ.]</ref> دروغ در اصطلاح دین‌پژوهان و علمای اخلاق نیز گفتن سخنِ خلافِ واقع<ref>[http://lib.eshia.ir/71460/10/33 مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ۱۳۶۷ش، ج۱۰، ص۳۳.]</ref> یا نقل گفتار از کسی است که آن را نگفته است.<ref>شعرانی، نثر طوبی، انتشارات اسلامیه، ج۲، ۳۳۱.</ref>

==دروغ، گناهی بزرگ==
دروغ‌گویی در آیات [[قرآن]] و سخن پیشوایان دینی، از گناهان کبیره دانسته شده است؛ زیرا آسیب‌های فردی و اجتماعی گوناگونی را در پی دارد و انسان دروغ‌گو را از عدالت دور می‌کند.<ref>[http://lib.eshia.ir/10102/3/129 شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱۳۹۸ق، ج۳، ص۱۲۹.]</ref> اهمیت آسیب‌های فردی و اجتماعیِ دروغ موجب شده که برخی از فقیهان [[مسلمان]] آشکارا این پیامد را دلیل بزرگ انگاشتن گناه دروغ در آموزه‌های اسلامی بدانند.<ref>[http://lib.eshia.ir/10141/2/13 شیخ انصاری، تراث الشیخ الاعظم: بی‌تا، ج۲، ص۱۳ـ۱۴.]</ref> دروغ بستن به خدا و [[پیامبر اکرم|پیامبر]] خدا از روشن‌ترین مصادیقی است که بزرگیِ گناه دروغ‌گویی را نشان می‌دهد.<ref>[http://lib.eshia.ir/10141/2/13 شیخ انصاری، تراث الشیخ الاعظم، بی‌تا، ج۲، ص۱۳.]</ref>

==نکوهش دروغ در آموزه‌های [[دین]]==
دروغ یکی از بزرگ‌ترین نابایستگی‌های اخلاقی،<ref>[http://lib.eshia.ir/10341/1/573 نراقی، معراج السعاده، بی‌تا، ص۵۷۳.]</ref> ناپسندترین گناهان و کلید همه بدی‌ها است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11008/72/263/الکذب_مفتاح مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج72، ص۲۶۳.]</ref> [[قرآن]] با توصیف دروغ به فسق،<ref>سوره بقره، آیه 197.</ref> سخن باطل (قول زور)<ref>سوره حج، آیه 30.</ref> و بی‌ایمانی،<ref>سوره حجرات، آیه 6.</ref> دروغگو را مستحق لعن و خشم خدا<ref>سوره نور، آیه 7.</ref> دانسته است. در کتب روایی نیز، احادیث فراوانی دروغ را زشت‌ترین امراض، بدتر از شراب، سبب خذلان الهی، موجب دشمنی و کینه و نشانهٔ [[نفاق]] دانسته و دروغگو را ملعون، روسیاه و فراموشکار معرفی کرده‌اند.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/2/338 کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۳۸-۳۴۳.]</ref>

==خاستگاه دروغ‌گویی==
[[پیامبر اکرم|پیامبر]] خدا، فرومایگی را خاستگاه دروغ‌گویی معرفی کرده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11008/72/262 مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج72، ص۲۶۲، حدیث 45.]</ref> همچنین سستی ایمان و [[حسد|حسادت]] می‌تواند از علت‌های دروغ‌گویی باشد، همان‌گونه که ثروت‌طلبی و دستیابی به منزلت اجتماعی نیز از انگیزه‌های قوی برای دروغ‌گویی است.<ref>مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۲۳۴–۲۳۶.</ref>

==پیامدهای دروغ‌گویی==
دروغ، نابودگر ایمان<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/2/339 کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۳۹، ح۴.]</ref> و ستمی است که فرد دروغ‌گو بر خود روا می‌دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/11008/72/263 مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج72، ص۲۶۳.]</ref> در بعد اجتماعی مهم‌ترین پیامد دروغ، اعتبارزدایی از فرد دروغ‌گو است که موجب بی‌اعتمادی مردم گردیده<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/2/341 کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۴۱، ح۱۴.]</ref> و دیدگاه او در مقام مشورت، پسندیده تلقی نمی‌شود.<ref>دستغیب، گناهان کبیره، 1389ش، ج1، ص278.</ref>

==انواع دروغ==
*نسبت دروغ دادن به خدا یا پیشوایان دینی؛
*[[شهادت]] دروغ یا کتمان شهادت؛
*دروغ از روی مزاح و شوخی؛<ref>دستغیب، گناهان کبیره، 1389ش، ج1، ص281-284.</ref>
*دروغ جایز؛ دروغ در صورتی که دربرگیرنده فایده مهمی باشد، جایز و گاهی واجب می‌شود.<ref>[http://lib.eshia.ir/10341/1/575 نراقی، معراج السعاده، بی‌تا، ص۵۷۵.]</ref> مثلاً اگر ضرورت اقتضا کند برای جلوگیری از ضرر جانی، مالی و عِرضی یا حفظ جان یا مال خود یا دیگری یا با هدف آشتی دادن بین افراد (اصلاح ذات‌البین) می‌توان دروغ گفت.<ref>[http://lib.eshia.ir/10141/2/21 شیخ انصاری، تراث الشیخ الاعظم، بی‌تا، ج۲، ص2۱-31.]</ref> همچنین در جنگ نیز برای فریب دشمن می‌توان دروغ گفت.<ref>صدوق، من لایحضره الفقیه، 1367ـ1369ش، ج۴، ص۳۵۹.</ref>

==توریه و دروغ==
توریه، گفتن سخنی است که دو معنا دارد؛ یک معنا، راست و مطابق با واقع و یک معنا، دروغ است. گوینده، معنای درست را قصد می‌کند اما شنونده معنی دروغ را می‌فهمد.<ref>دستغیب، گناهان کبیره، 1389ش، ج1، ص289.</ref> در مواردی که دروغ گفتن جایز است، بهتر آن است که انسان توریه کند تا به دروغ‌گویی عادت نکند.<ref>[http://lib.eshia.ir/10341/1/576 نراقی، معراج السعاده، هجرت، ص۵۷۶.]</ref>

==رهایی از دروغ‌گویی==
از آموزه‌های دینی و هشدارهای عالمان اخلاق می‌توان راه‌های زیر را برای پیشگیری یا درمان دروغ‌گویی شناسایی کرد:
*توجه به پیامدهای دروغ‌گویی و آثار دنیوی و اخروی آن؛
*دقت و تأمل پیش از سخن گفتن؛
*پرهیز از همنشینی با دروغ‌گویان.<ref>[http://lib.eshia.ir/10341/1/578 نراقی، معراج السعاده، هجرت، ص۵۷۸-۵۸۰.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* دستغیب، عبدالحسین، گناهان کبیره، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۸۹ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، در سایت اینترنتی واژه‌یاب، تاریخ بازیابی: ۲۲ مهر ۱۴۰۰.
* شعرانی، ابوالحسن، نثر طوبی، تهران، انتشارات اسلامیه، بی‌تا.
* شهید ثانی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تحقیق سید محمد کلانتر، نجف، جامعة النجف الدینیة، ۱۳۹۸ق.
* شیخ انصاری، مرتضی، تراث الشیخ الاعظم، قم، مجمع الفکر الاسلامی، بی‌تا.
* صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تهران، نشر صدوق، ۱۳۶۷–۱۳۶۹ش.
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
* مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، قم، مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب، ۱۳۷۷ش.
* نراقی، احمد، معراج السعاده، قم، هجرت، بی‌تا.
{{پایان منابع}}