نمایش مبدأ برای چله

<big>'''چله'''</big>؛ روز چهلم وقوع یک امر.<br>

چله، مخفف چهله و به‌معنای یک دورۀ چهل روزه و روز چهلم پس از یک اتفاق مشخص است. همچنین به تار (در بافندگی)، به زه کمان (در تیراندازی) و در برخی از نقاط ایران مانند [[مازندران]]، به شاخۀ درخت، چله گفته می‌شود.<ref>پهلوان، فرهنگ مردم الاشت و سواد کوه، ۱۳۸۲ش، ص۲۸۲.</ref>  چله در ترکیب «چاق و چله» نیز به‌معنای چاق و فربه است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224773/%DA%86%D9%84%D9%87 خنجری، «چله»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  
==چله در معنای چهل روز==
چله، به‌معنای چهل روز، موارد کاربردی فراوانی دارد که در ادامه به آنها اشاره می‌شود:
===چله در عرفان  تصوف===
چله گرفتن در میان درویشان، بسیار رایج است. آنها، در مدت چهل روز، گوشۀ عزلتی را انتخاب کرده و تنها به عبادت، روزه‌داری و گاه ریاضت می‌پردازند. این عمل به «چله‌نشینی» معروف بوده و مکان چله‌نشینی را نیز با نام «چله‌خانه» می‌شناسند.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1377ش، ذیل چله، چله‌خانه، چله‌نشستن، چله‌نشین و چله‌داشتن.</ref>  گاهی از چله‌نشینی با نام «صوم‌الاربعین» نیز یاد می‌شود. نظامی در بیتی به این چله اشاره کرده است:<ref> [https://ganjoor.net/nezami/5ganj/khosro-shirin/sh13 نظامی، خمسه، خسرو و شیرین، بخش 13، سایت گنجور.]</ref><br>
  {{آغاز نستعلیق}}
 {{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|پس از پنجاه چله در چهل سال|مزن پنجه در این حرف ورق مال}}
 {{پایان شعر}}
 {{پایان نستعلیق}}  

علاوه‌بر آن، چله یا چله گرفتن، در میانِ بسیاری از مردم ایران رایج است که در آن، افراد به‌منظور برآورده شدن حاجات خود، به مدت 40 روز، به دعا و نیایش می‌پردازند. این آیین در میان زردشتیان، به‌صورت چله‌های «ورهرام یشت»، «اورمزدیشت»، «سروش یشت»، «اردیبهشت یشت»، «هفتن یشت» و «آبان یشت» و نیز در میان مسلمانان به‌صورت چله‌های «بسم‌الله»، «سوره واقعه»، «سوره یاسین»، «زیارت عاشورا»، و «آیه‌الکرسی»، برگزار می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224773/%DA%86%D9%84%D9%87 خنجری، ناهید، «چله»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> <br>

چله گرفتن در مباحث عرفانی و مذهبی، آدابی دارد که از آن جمله می‌توان به مراقبت از اعمال و رفتار، دوری از انجام کارهای بیهوده و باطل، ترک گناه، انجام دعا و نیایش و مداومت در ذکرگویی اشاره کرد.<ref>[https://article.tebyan.net/466504/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%88-%DA%86%D8%B7%D9%88%D8%B1-%DA%86%D9%84%D9%87-%D8%A8%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%85- هدهدی، مهری، «چرا و چطور چله بگیریم؟»، وب‌گاه تبیان.] </ref> 
===اربعین یا چهلم متوفا===
واژه چله در معنای چهلم مرگ متوفا نیز استفاده می‌شود. برای مثال، اربعین امام حسین را به‌عنوان «چلۀ امام» نیز می‌شناسند. 
===چهلمین روز تولد نوزاد و زایمان مادر===
چهلمین روز پس از تولد نوزاد را نیز به‌عنوان «چلۀ کودک» در نظر گرفته و در برخی از مناطق ایران، آدابی مخصوص را در این روز انجام می‌دهند، مانند حمام بردن مادر و کودک.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224773/%DA%86%D9%84%D9%87 خنجری، ناهید، «چله»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> 
===چله در گاه‌شمار (تقویم)===
چله گرفتن در روزهای مختلف سال، علاوه‌بر ایران، در میان مردم کشورهای تاجیکستان، افغانستان، [[استان کردستان|کردستان]] و اذربایجان نیز وجود دارد. چله، در این کشورها، واحدی برای شمارش و تقسیم‌بندی روزها در فصول تابستان و زمستان است.<ref>کراسنوولسکا، چند چهرۀ کلیدی در اساطیر گاه‌شماری ایرانی، ۱۳۸۲ش، ص۶۲.</ref><br>
  
ایرانیان، روزهای سال را بر اساس سردی و گرمی آن، به دو چلۀ بزرگ و کوچک تقسیم کرده‌اند. برای مثال، چلۀ بزرگ، در فصل زمستان، از اول دی تا دهم بهمن ماه است و در فصل تابستان نیز از اول تیرماه شروع و تا پایان دهمین روز مرداد ماه ادامه دارد. چلۀ زمستان و چلۀ تابستان، به‌ترتیب، در کنایه از سرما و گرمای سخت نیز استفاده می‌شوند. چلۀ کوچک در فصل زمستان، از دهم بهمن‌ماه شروع و تا آخر این برج ادامه دارد. چلۀ کوچک تابستانی نیز از دهم مرداد ماه شروع و در پایان همین ماه ختم می‌شود.<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%86%D9%84%D9%87-4 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه چله، سایت واژه‌یاب].</ref><br>
 
علاوه‌بر آن، برخی اصطلاحات دیگر مانند «چلۀ تیرما» (تیرماه) در میان زردشتیان و «چلی تیرما» در نائین به اوج گرمای تابستان اشاره دارند.<ref>ستوده، فرهنگ نائینی، ۱۳۶۵ش، ص۹۴.</ref>  «چلۀ اوچاشت» و «چلۀ اسفند و نوند» در میان مردم سروستان به 10 روز پایانی سال اشاره دارد.<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۷۱ش، ص۳۰۳.</ref>  اصطلاحات «چلۀ پیرزن (بَرد العجوز)» و «چلۀ بچه» نیز در برخی از نقاط ایران، اصطلاحاتی جایگزین برای چلۀ بزرگ و کوچک هستند.<ref>انجوی شیرازی، جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ۱۳۵۲ش، ج2، ص5-6.</ref> 
==چله در باور مردم== 
عدد 40 در فرهنگ و باور مردم، نمادی از بلوغ، رسیدگی و کمال است. 40 سالگی، در میان مردم ایران، به‌عنوان سن پختگی عقل به‌شمار می‌رود. برای مثال، حافظ در بیتی گفته است:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh483 حافظ، غزلیات، غزل شماره 483، سایت گنجور.]</ref><br>
 {{آغاز نستعلیق}}
 {{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|که ای صوفی شراب آن‌گه شود صاف|که در شیشه برآرد اربعینی }}
 {{پایان شعر}}
 {{پایان نستعلیق}}  

نشانه‌هایی از این باور نسبت به عدد 40، در متون پهلوی نیز دیده می‌شود، مانند پیوستن اولین همراهان به اشوزردشت در 40 سالگیِ او<ref>بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۱۳۶۲ش، ص۲۰۷؛ <br>
آموزگار، اسطورۀ زندگی زردشت، ۱۳۷۲ش، ص۱۴۱.</ref>  و برپایی جشن «بهاربود»، پس از گذشت 40 روز از نوروز.<ref>بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۱۳۶۲ش، ص۲۰3.</ref>  اهمیت این عدد، در باورهای اسلامی نیز بسیار پررنگ است. برای مثال، آیاتی از قرآن، به بعثت پیامبر اسلام در 40 سالگی<ref>سوره بقره، آیه 51.</ref>  و نیز رشد کامل انسان در سن 40 سالگی اشاره کرده‌اند.<ref>سوره احقاف، آیه 15.</ref> 
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع== 
* قرآن کریم.
* آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد، اسطورۀ زندگی زردشت، تهران، چشمه، ۱۳۷۲ش.
* انجوی شیرازی، ابوالقاسم، جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۲ش.
* بهار، مهرداد، پژوهشی در اساطیر ایران، تهران، آگه، ۱۳۶۲ش.
* پهلوان، کیوان، فرهنگ مردم الاشت و سواد کوه، تهران، آرون، ۱۳۸۲ش.
* حافظ، غزلیات، غزل شماره 483، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 10 تیر 1401ش.
* خنجری، ناهید، «چله»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 10 تیر 1401ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، 1377ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 11 تیر 1401ش.
* ستوده، منوچهر، فرهنگ نائینی، تهران، دانشکده علوم توانبخشی، ۱۳۶۵ش.
* کراسنوولسکا، انا، چند چهرۀ کلیدی در اساطیر گاه‌شماری ایرانی، ترجمۀ ژاله متحدین، تهران، ورجاوند، ۱۳۸۲ش.
* نظامی، خمسه، خسرو و شیرین، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 10 تیر 1401ش.
* هدهدی، مهری، «چرا و چطور چله بگیریم؟»، وب‌گاه تبیان، تاریخ بارگذاری: 11 تیر 1398ش. 
* همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، تهران، به‌نشر، ۱۳۷۱ش.