نمایش مبدأ برای تبرک در ادیان

[[پرونده:تبرک در ادیان.jpg|جایگزین=بوسیدن ضریح امام رضا-کودک|بندانگشتی|تبرک جستن کودک با بوسه بر ضریح امام رضا ]]
<big>'''تبرک در ادیان'''</big>؛ جایگاه تبرک در ادیان مختلف.<br>

در بیش‌تر [[دین|ادیان]] و فرهنگ‌ها، باورمندی به تبرک نسبت به عناصر مذهبی، طبیعی و مراحل اجتماعی دیده می‌شود. برای مثال، در عهد عتیق «یهوه»،<ref>کشف الآیات یا آیه‌یاب کتاب مقدس، بی‌تا، ص۱۴۷.</ref>  در میان کلیمی‌ها «زدّیک» (مرشد معنوی)<ref>عربستانی، تعمیدیان غریب، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۹.</ref>  و در میان مسیحیان «کشیش»،<ref>متز، تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، ۱۳۶۲ش، ج1، ص59.</ref>  به‌عنوان عناصری متبرک در نظر گرفته می‌شوند. 
==تبرک در دین مسیحیت==
[[پرونده:تبرک در ادیان۳.jpg|جایگزین= مراسم «تبرک آب با روغن مقدس» در کلیسای سرکیس مقدس|بندانگشتی|مراسم «تبرک آب با روغن مقدس» در کلیسای سرکیس مقدس، ۱۳۹۴ش، عکس از محمدرضا ندیمی]]
در [[دین]] مسیحیت، تبرک به‌عنوان یکی از هفت آیین اساسی در نظر گرفته شده و به «عشای ربانی» معروف است. در مسیحیت، متبرک شدن مستلزم تماس فیزیکی و یا ارتباط معنوی یک موجود با امر مقدس است. از جمله مصادیق عمده تبرک در سنت کاتولیک می‌توان به تبرک در تولد، تعمید، [[ازدواج]] و مرگ اشاره کرد. این متبرک شدن نیز نتایجی همچون رسیدن به ملکوت آسمانی، وارث زمین شدن، فرزند خدا خوانده شدن، آمرزش خطاها و گناهان، یافتن تاج حیاتی که خداوند به محبان خود وعده داده و آرام گرفتن در روح جلال الهی را به‌دنبال دارد.<ref> [https://urd.ac.ir/fa/cont/1144/%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DA%A9-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%88-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%B4%D8%B1%DB%8C «تبرک یافتن از دیدگاه مسیحیت کاتولیک و شیعه اثنی عشری»، سایت دانشگاه ادیان و مذاهب.]</ref>

==تبرک در دین اسلام== 
در میان [[مسلمان|مسلمانان]]، [[زیارت]] اهل قبور و برکت‌جویی از آنها، امری معمول و پذیرفته بوده است؛ اما اندکی از مسلمانان همچون ابن‌تیمیه، زیارت قبور و استلام به هرجایی غیر از بیت‌الله را جایز نمی‌دانند.<ref>ابن‌تیمیه، «النیة»، بی‌تا، ص۲۹۷-۲۹۸، <br>
ابن‌تیمیه، العبودیة، ۱۴۰۱ق، ص35.</ref> امروزه این تلقی از تبرک، در میان وهابیت بسیار رایج است؛ در حالی‌که دیگر مذاهب اسلامی، به‌ویژه [[شیعه|شیعیان]]، تبرک به قبور و جنازۀ اولیاء خداوند را جایز و از نشانه‌های ایمان می‌دانند.<ref>احمدی، التبرک، ۱۴۰۳ق، ص۱۴۵-۱۶۸.</ref> 

به همین ترتیب، مناسک مربوط به تولد، ازدواج و مرگ تا حدی با تبرک آمیخته بوده و نتایجی همچون افزایش رزق، افزایش عمر، افزایش تعداد فرزندان، حفظ سلامتی، تقویت رابطه معنوی با خداوند، افزایش اعتبار و [[آبرو|آبروی]] افراد را به‌دنبال دارد. چنین باوری دربارۀ تبرک، نزد مسلمانان و به‌ويژه شیعیان، به باوری همگانی تبدیل شده است.<ref>[https://urd.ac.ir/fa/cont/1144/%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DA%A9-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%88-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%B4%D8%B1%DB%8C «تبرک یافتن از دیدگاه مسیحیت کاتولیک و شیعه اثنی عشری»، سایت دانشگاه ادیان و مذاهب.]</ref>

==تبرک در قرآن== 
مشتقات ریشۀ «برک» در [[قرآن]] کریم، به‌معنای فزونی و وفور نعمت آمده است؛<ref>سوره فصلت، آیه 10؛ <br>
سوره اعراف، آیه 96 و 137.</ref>  مانند آیه‌ای از سوره یوسف که در آن، خداوند به تبرک یعقوب به پیراهن یوسف اشاره کرده است. طبق این آیه، رحمت الهی از طریق پیراهن یوسف بر یعقوب جاری شده و یعقوب با این تبرک، بینایی خود را بازیافت.<ref>البحر المحیط، ابوحیان الاندلسی، 1412ق، ج6، ص324؛ <br>
تبیین القرآن، سید محمد شیرازی، 1389ق، ج2، ث57.</ref> 
==تبرک اماکن و اشخاص==
[[پرونده:تبرک در ادیان۱.jpg|جایگزین=بوسیدن پرچم حرم امام حسین-آیت الله صافی گلپایگانی|بندانگشتی|تبرک جستن لطف‌الله صافی گلپایگانی به پرچم حرم امام حسین، سال ۱۳۹۸ش]]
[[پرونده:تبرک در ادیان۲.jpg|جایگزین=تبرک کارکنان شرکت حفاری شمال به پرچم مطهر حرم امام حسین|بندانگشتی|تبرک کارکنان شرکت حفاری شمال به پرچم مطهر حرم امام حسین، سال ۱۴۰۳ش]]
در باور مردم ایران، برخی از اماکن و افراد خاص، متبرک‌اند. از آن جمله می‌توان به مزار شیوخ و قلندران (مشایخ صوفیه و قلندران)،<ref>عبید زاکانی، کلیات، ۱۳۴۳ش، ص۳۵۶-۳۵۷؛ <br>
راوندی‏، تاریخ اجتماعی ایران‏، ۱۳۸۲ش، ج3، ص503؛ <br>
تمیم‌داری، فرهنگ عامه، ۱۳۹۰ش، ص278.</ref> مزار مشایخ موسوم به اولیا نزد اقوام ترکمن،<ref>معطوفی، تاریخ، فرهنگ و هنر ترکمان، ۱۳۸۳ش، ج3، ص2049.</ref> قدمگاه‌ها و برخی چاه‌های منسوب به بزرگان دینی، افراد نظر کرده در [[کازرون]]،<ref>حاتمی، باورها و رفتارها، گذشته درکازرون، ۱۳۸۵ش، ص۱۸۰.</ref>  لباس افرادی که در [[حرم]] و بقعه امامان و امام‌زادگان شفا یافته‌اند،<ref>پاینده، آیین‌ها و باورداشت‌های گیل و دیلم، ۱۳۵۵ش، ص239.</ref>  خاکستر اجاق سادات و البسه و خوراک آنها<ref>امیری، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، ۱۳۸۲ش، ص۱۰۲ و ۳۰۲.</ref> در میان برخی از مردم [[ایران]] اشاره کرد.
==انتقال برکت== 
محققان، انتقال برکت به عناصر عالم طبیعت را از طریق روش‌های زیر عملی می‌دانند:
 
#انتقال تبرک از طریق تماس با یک عنصر متبرک؛ مانند لمس حجرالاسود توسط زائران خانۀ خدا یا لمس ضریح ائمۀ اطهار. برخی، تقدس و تبرک قدم‌گاه‌ها، چشمه‌ها، درخت‌ها، غارها و احجار را به‌همین روش می‌دانند. برای مثال، در منطقه‌ای در چهار فرسنگی شمال مکه، مردم با ساختن آرد در گودی‌هایی، از آن نانی متبرک تهیه می‌کنند؛ زیرا بر این باورند که روزگاری [[حضرت محمد|پیامبر]]، در همان گودی‌ها، آرد می‌ساخته است.<ref>ناصرخسرو، سفرنامه، ۱۳۵۶ش، ص137-138.</ref>
#انتقال برکت از راه تشابه با امری متبرک؛ محققان معتقدند که این شباهت، علاوه‌ بر متبرک بودن خود، قدرت برکت‌دهی را نیز شامل می‌شود؛ مانند آویختن تصاویری از اماکن مقدس مثل کعبه در [[خانه]]. هرچند، این شیوه به تصاویر محدود نبوده و در برخی از نقاط جهان، مانند هند، از امام‌باره‌هایی استفاده می‌کنند که نمادی از [[زیارت]] و مرقد ائمه هستند و شیعیان، از آنها، طلب برکت می‌کنند.<ref>احمد، تاریخ تفکر اسلامی در هند، ۱۳۶۷ش، ص۳۲.</ref> از دیگر سازه‌های آیینی متبرک می‌توان به حجله، نخل و تابوت‌واره‌ها اشاره کرد. همچنین، بهره‌گیری از شمایل قدیسان مذهبی، به‌ویژه در میان مسیحیان، مصداقی دیگر از شیوه‌های انتقال برکت است. ترسیم صلیب روی بدن، یکی از رایج‌ترین راه‌های تبرک در میان مسیحیان است.
#انتقال برکت بر مبنای درخواست و طلب کردن؛ در این روش، خداوند یا هر موجود مقدسی که مورد نظر فرد باشد، آگاهانه به متبرک کردن کسی یا چیزی می‌پردازد. برای مثال، می‌توان به برکت دادن به پنج [[نان]] و دو ماهی اشاره کرد که توسط حضرت عیسی صورت گرفته و برای اطعام هزاران نفر مورد استفاده قرار می‌گیرد. <br>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع== 
{{آغاز منابع}}
*قرآن کریم.
*ابن‌تیمیه، احمد، العبودیة، بیروت، دار الوصاله، ۱۴۰۱ق.
*ابن‌تیمیه، احمد، «النیة»، مجموعة الرسائل الکبرى، بیروت، داراحیاء التراث العربی، بی‌تا.
*احمد، عزیز، تاریخ تفکر اسلامی در هند، ترجمۀ نقی لطفی و محمد جعفر یاحقی، تهران، کیهان، ۱۳۶۷ش.
*احمدی، علی، التبرک، بیروت، چ احمد ملحم، ۱۴۰۳ق.
*البحر المحیط، ابوحیان الاندلسی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۲ق.
*امیری، رزاق، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۸۲ش.
*پاینده، محمود، آیین‌ها و باورداشت‌های گیل و دیلم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۵۵ش.
*«تبرک یافتن از دیدگاه مسیحیت کاتولیک و شیعه اثنی عشری»، سایت دانشگاه ادیان و مذاهب، تاریخ انتشار: ۲۲ اسفند ۱۳۹۳ش.
*حاتمی، حسن، باورها و رفتارها، گذشته درکازرون، تهران، کازرونیه، ۱۳۸۵ش.
*خاچیکی، سارو، کشف الآیات یا آیه‌یاب کتاب مقدس، تهران، آفتاب عدالت، بی‌تا.
*شیرازی، سید محمد، تبیین القرآن، کربلا، المجتبی، ۱۳۸۹ق.
*عربستانی، مهرداد، تعمیدیان غریب، تهران، افکار، ۱۳۸۳ش.
*متز، آدام، تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، ترجمۀ علیرضا ذکاوتی قراگزلو، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲ش.
*معطوفی، اسدالله، تاریخ، فرهنگ و هنر ترکمان، تهران، انجمن آثا رو مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۳ش.
{{پایان منابع}}