نمایش مبدأ برای خانه امن زنان افغانستان

<big>'''خانۀ أمن زنان افغانستان'''</big>؛ مکانی برای حفاظت از زنان آسیب‌دیده و فرزندان آنها در افغانستان.<br>

[[خانه امن|خانۀ امن]] یا شلتر در افغانستان، مکانی محرمانه برای نگهداری [[خشونت علیه زنان|زنان]] آسیب‌پذیر و خشونت‌دیده بود که در بیست سال حاکمیت جمهوری اسلامی افغانستان در این کشور فعالیت می‌کرد. خاستگاه غربی شلتر و حمایت و مدیریت ارگان‌های خارجی، روند شکل‌گیری و فعالیت خانۀ امن در افغانستان را در تعارض با فرهنگ و ارزش‌های اجتماعی این کشور قرار می‌داد و خود با آسیب‌هایی همراه بود.

==تاریخچه==
خانه‌های امن در افغانستان در سال 2003م تأسیس<ref>[http://afghanpaper.com/nbody.php?id=7103 .«آیا در مورد خانه¬های امن آگاهی دارید؟»، وب¬سایت شبکه اطلاع¬رسانی افغانستان.]</ref>  و بعد از سقوط جمهوری اسلامی در 2021م و با شروع حکومت امارت اسلامی، در سراسر افغانستان بسته شد. طالبان با رد درخواست سازمان عفو بین‌الملل جهت بازگشایی خانه‌های امن برای زنان اعلام کرد که در دولت امارت اسلامی هیچ تهدیدی متوجه زنان نیست و فعالیت این خانه‌ها ضرورتی ندارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84568222/%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB. «مخالفت طالبان با بازگشایی خانه¬های امن برای زنان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>  خانه‌های امن در طول بیست سال با حمایت‌های مالی و غیرمالی USAID، بنیاد راکفلر، افرن فرانسه و دیگر نهادهای غیردولتی به‌صورت کامل مدیریت می‌شد به‌طوری که در زمان‌های مشخص از مراکز بازدید می‌کردند و برنامه‌های آنها را مورد ارزیابی قرار می‌دادند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1479453/%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%B2%D9% حسین‌پور، «ارمغان غرب برای افغانستان؛ فروپاشی هویت زن در خانه¬های امن!»، خبرگزاری مشرق.]</ref>  حامد کرزی در زمان ریاست جمهوری خود به‌دلیل عدم شفافیت مالی و رفتارهای مشکوک از سوی خانه‌های امن خواستار دولتی‌شدن این مکان‌ها بود که با اعتراض نهادهای غیردولتی روبرو شد و حمایت سفارت آمریکا در [[کابل]] را از نحوۀ مدیریت و سرپرستی خانه‌های امن توسط نهادهای غیردولتی در پی داشت.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1479453/%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%B2%D9% .حسین¬پور، «ارمغان غرب برای افغانستان؛ فروپاشی هویت زن در خانه¬های امن!»، آژانس خبری مشرق.]</ref>  در نتیجه خانه‌های امن تحت نظارت کلی وزارت امور زنان، توسط سازمان‌های غیردولتی مشغول به فعالیت بود.<ref>[https://www.siasatrooz.ir/fa/news/59620/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF .«خانه‌های امن زنان در افغانستان دولتی می‌شوند»، وب‌سایت سیاست روز.]</ref>
 
==ویژگی‌ها==
خانۀ امن، جایی برای محافظت از زنان خشونت‌دیده اعم از [[خشونت خانگی از منظر آموزه‌های اسلام|خشونت‌های خانوادگی]] و اجتماعی<ref>[https://farsi.alarabiya.net/2020/08/17/%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%80-%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8 «با خانه امن زنان در شهر کابل بیشتر آگاه شوید»، وب¬سایت فارسی العربیه.]</ref>  و نیز زنان فراری از خانه بود.<ref>[https://pajhwok.com/fa/2017/03/07/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%9B-%D9%BE%D9%86%D8%A7%D9%87%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AA/ بشردوست، «خانه¬های امن؛ پناهگاه کسانی که از خشونت خانگی متواری شده¬اند»، آژانس خبری پژواک.]</ref>  همچنین مکانی برای حمایت و توانمندسازی زنان آسیب‌دیده و دوری از ایجاد زمینه‌های خشونت برای این زنان بود که در کوچه پس کوچه‌های شهر و بدون تابلو موقعیت داشت. رفت‌وآمد در این خانه‌ها به‌صورت کامل کنترل می‌شد.<ref>[http://www.bamdaad.org/ejtemaey/557-2016-11-01-18-05-51.html «گزارشی از یک خانۀ امن در پایتخت افغانستان»، وب¬سایت بامداد.]</ref>

==اهداف خانۀ امن در افغانستان==

* تأمین سرپناهی امن برای زنان و دخترانِ در معرض خشونت و فرزندان آنها؛<ref>[https://pajhwok.com/fa/2017/03/07/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%9B-%D9%BE%D9%86%D8%A7%D9%87%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AA/ .بشردوست، «خانه¬های امن؛ پناهگاه کسانی که از خشونت خانگی متواری شده¬اند»، آژانس خبری پژواک.]</ref> 

* مساعدکردن زمینه میانجی‌گری میان زنان پناهنده در خانه‌های امن و خانوادۀ آنها؛<ref>[https://iwpr.net/fa/global-voices/afghanstan-znan-bh-khanhhay-amn-pnah-mybrnd «افغانستان: زنان به خانه¬های امن پناه می¬برند»، وب¬سایت موسسه جنگ و صلح.]</ref> 

* استفاده از خدمات مشاورة حقوقی و مشاورۀ روانشناسی، ارائه وکیل و کمک‌های پزشکی و بهداشتی به زنان آسیب‌دیده؛<ref>[https://www.dw.com/fa-af/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA .«عفو بین¬الملل: زنان افغانستان در برابر خشونت بی¬دفاع هستند»، خبرگزاری دویچه وله.]</ref> 

* حمایت و توانمندسازی زنان در امور حرفه‌ای و شغلی.<ref>[https://www.aparat.com/v/un1wR .«خانه¬های امن افغانستان؛ پناهگاه زنان قربانی خشونت خانگی»، وب¬سایت آپارات.]</ref>

==خدمات==
خانه‌هاى امن حمایت‌های مالی، امکانات اولیه فوری،<ref>[https://www.usip.org/sites/default/files/PW98_Women-Access-to-Justice-in-Afghanistan-DARI.pdf .گاستون، «دسترسی زنان به عدالت در افغانستان»، وب¬سایت یونایتد استیت و انستوت پیس.]</ref>  مشاورۀ حقوقی، ارائه وکیل و کمک‌های طبی و روانشناسی<ref>.[https://www.dw.com/fa-af/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA «عفو بین¬الملل: زنان افغانستان در برابر خشونت بی¬دفاع هستند»، خبرگزاری دویچه وله.]</ref>  را برای زنان آسیب‌دیده فراهم می‌کردند. اقداماتی مانند برگزاری دوره‌های کوتاه‌مدت آموزشی، آموزش زبان، خواندن و نوشتن،<ref>[https://www.avapress.com/fa/note/94223/%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «این خانه، امن نیست!»، وب¬سایت آوا پرس.]</ref>  استفاده از کتابخانه، آموزش خیاطی و کارآفرینی برای زنان<ref>[https://www.aparat.com/v/un1wR .«خانه¬های امن افغانستان؛ پناهگاه زنان قربانی خشونت خانگی»، وب¬سایت آپارات.]</ref> از جمله پرورش قارچ، گلدوزی و موره‌بافی، در این مراکز صورت می‌گرفت.<ref>[https://farsi.alarabiya.net/2020/08/17/%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%80-%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8 «با خانه امن زنان در شهر کابل بیشتر آگاه شوید»، وب¬سایت فارسی العربیه.]</ref>

==مدت اقامت==
حداکثر مدت اقامت در خانه‌های امن دو سال بود؛ اما زنانی بودند که بیش از 10 سال در خانه‌های امن حضور داشته و حتی فرزندان خود را متولد و بزرگ کردند. خانه‌های امن خدمات و امکانات خود را به زنانی که از سوی خانواده دوباره در معرض خشونت قرار گرفته یا خانوادۀ آنها این زنان را به‌عنوان عضو خانواده نمی‌پذیرفتند، به بیش از دو سال اختصاص می‌داد.<ref>[https://farsi.alarabiya.net/2020/08/17/%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%80-%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8 .«با خانه امن زنان در شهر کابل بیشتر آگاه شوید»، وب¬سایت فارسی العربیه.]</ref> 

==فرایند ورود زنان به خانۀ امن==
زنان خشونت‌دیده از طریق وزارت‌های امور زنان، امور داخله، کمیسیون مستقل حقوق بشر و دیگر نهادهای فعال در عرصۀ خشونت علیه زنان، به خانه‌های امن معرفی می‌شدند.<ref>[http://afghanpaper.com/nbody.php?id=7103 .«آیا در مورد خانه¬های امن آگاهی دارید؟»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان.]</ref>  اگر فردی به یکی از نهادهای مرتبط با خانه‌های امن مراجعه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کرد؛ در مرحلۀ نخست تلاش بر این بود تا از طریق مشورت-دهی و میانجی‌گری مشکلات زنان آسیب‌دیده مورد بررسی قرار بگیرد و چنان‌که مسئله حل نمی‌شد زن و یا دختر آسیب‌دیده به یکی از خانه‌های امن معرفی شده<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1479453/%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%B2%D9% .حسین¬پور، «ارمغان غرب برای افغانستان؛ فروپاشی هویت زن در خانه¬های امن!»، خبرگزاری مشرق.]</ref>  و پروندۀ او به مراجع قضایی فرستاده می-شد.<ref>[http://afghanpaper.com/nbody.php?id=7103 .«آیا در مورد خانه¬های امن آگاهی دارید؟»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان.]</ref> 

==آثار و پیامدهای فرهنگی و اجتماعی== 
خانه‌های امن در افغانستان علی‌رغم مزایا و خدمات ویژه‌ای که برای زنان خشونت‌دیده فراهم کرده بود با توجه به ساختار شکل‌گیری و نحوۀ مدیریت آن از سوی سازمان‌های غیردولتی پیامدهای نامطلوب فرهنگی اجتماعی نیز در پی داشت. برخی کارشناسان امور اجتماعی معتقد بودند که ایجاد خانه‌های امن پشتوانۀ شرعی نداشته و به حل منازعات خانواده‌ها کمکی نمی‌کند. سازوکار پیش‌بینی شده در فرهنگ اسلامی آن است که در صورت بروز اختلاف‌های خانوادگی، زن و مرد به خانۀ [[پدر]] یا دیگر اقارب خود رفته و پس از آن دو نفر حَکَم از سوی مرد و دو نفر حکم از سوی زن، قضیه را حل‌وفصل کنند. 
از سوی دیگر، خانه‌های امن در جامعۀ سنتی افغانستان به‌دلیل تعارض با فرهنگ اسلامی و سنتی، مکانی ناامن و معارض خانواده دانسته می‌شد.<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/79697/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AE%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 .«رابطه خانه¬های امن و افزایش خشونت علیه زنان»، خبرگزاری صدای افغان.]</ref>  بافت سنتی و فرهنگی افغانستان، عدم شفافیت مالی، رفتارهای مشکوک در خانه‌های امن، بی‌اطلاعی دولت و مردم از برنامه‌ها و ساختار خانه‌های امن باعث بی‌اعتمادی دولت و مردم به خانه‌های امن شد؛ تا جایی که بسیاری از خانواده‌ها دیگر حاضر به پذیرفتن زنان و دختران خود از خانه امن نبودند.<ref>[https://farsi.alarabiya.net/2020/08/17/%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%80-%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8 .«با خانه امن زنان در شهر کابل بیشتر آگاه شوید»، وب¬سایت فارسی العربیه.]</ref>  به نظر کارشناسان خانه‌های امن در افغانستان به مکانی که زنان و دختران آسیب‌دیده در آنجا مصونیت ظاهری و حمایت نمادین داشتند و در اصل قربانی خشونت‌های پنهانی و ظلم سیستماتیک بودند، شناخته شد.<ref>[https://farsi.alarabiya.net/2020/08/17/%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%80-%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8 .«با خانه امن زنان در شهر کابل بیشتر آگاه شوید»، وب¬سایت فارسی العربیه.]</ref>  

یکی دیگر از پیامدهایی که زنان آسیب‌دیده با آن مواجه شدند، رها شدن سرنوشت زنان خشونت‌دیده در هنگام سقوط نظام جمهوریت بود. زنان خانه‌های امن در وضعیتی ناامن و نابسامان، بی‌پناه شده و به اجبار به خانه‌هایی که از آنجا فرار کرده بودند پناه بردند. بسیاری از این زنان توسط خانواده‌های خود و طالبان در معرض خطر خشونت و مرگ قرار گرفتند.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/490529 .«عفو بین¬الملل: خانه¬های امن بسته شده و زنان قربانی خشونت پس از تسلط طالبان رها شده¬اند»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* «آیا در مورد خانه‌های امن آگاهی دارید؟»، وب‌سایت شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: 30 دی 1388ش.
* «افغانستان: زنان به خانه‌های امن پناه می‌برند»، وب‌سایت موسسه جنگ و صلح، تاریخ درج مطلب: 20 آوریل 2017م.
* «این خانه، امن نیست!»، وب‌سایت آوا پرس، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1393ش.
* «با خانه امن زنان در شهر کابل بیشتر آگاه شوید»، وب‌سایت فارسی العربیه، تاریخ درج مطلب: 17 اوت 2020م.
* بشردوست، ناهید، «خانه‌های امن؛ پناهگاه کسانی که از خشونت خانگی متواری شده‌اند»، آژانس خبری پژواک، تاریخ درج مطلب: 2 مارس 2017م.
* حسین‌پور، سیداحمد، «ارمغان غرب برای افغانستان؛ فروپاشی هویت زن در خانه‌های امن!»، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: 24 فروردین 1402ش.
* «خانه‌های امن افغانستان؛ پناهگاه زنان قربانی خشونت خانگی»، وب‌سایت آپارات، تاریخ درج مطلب: 19 فروردین 1398ش.
* «خانه‌های امن زنان در افغانستان دولتی می‌شوند»، وب‌سایت سیاست روز، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 1389ش.
* «رابطه خانه‌های امن و افزایش خشونت علیه زنان»، خبرگزاری صدای افغان، تاریخ درج مطلب: 4 آذر 1392ش.
* «عفو بین‌الملل: زنان افغانستان در برابر خشونت بی‌دفاع هستند»، خبرگزاری دویچه وله، 15 آذر 1400ش.
* «عفو بین‌الملل: زنان افغانستان در برابر خشونت بی‌دفاع هستند»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 6 دسامبر 2021م.
* گاستون، لوکارو و اریکا ، «دسترسی زنان به عدالت در افغانستان»، وب‌سایت یونایتد استیت و انستوت پیس، تاریخ درج مطلب: جولای 2014م.
* «گزارشی از یک خانۀ امن در پایتخت افغانستان»، وب‌سایت بامداد، تاریخ بازدید: 9 آبان 1402ش.
* «مخالفت طالبان با بازگشایی خانه‌های امن برای زنان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 16 آذر 1400ش.