نمایش مبدأ برای دعای جوشن کبیر

[[پرونده:جوشن کبیر.jpg|جایگزین= بانوی ارومیه‌ای در حال قرائت دعای جوشن کبیر|بندانگشتی|تصویری از یک بانوی ارومیه‌ای در حال قرائت دعای جوشن کبیر در یکی از مساجد ارومیه]]
{{درشت|'''جوشن کبیر'''}}؛ دعایی دربردارنده ۱۰۰۱ نام و صفت خداوند.

دعای '''جوشن کبیر''' از دعاهای مشهور شیعیان است که شامل ۱۰۰۱ نام و صفات خداوند است و بیشتر در شب‌های قدر خوانده می‌شود. نام «جوشن» به معنای زره و «کبیر» به دلیل طولانی بودن دعا است. این دعا ۱۰۰ بند دارد و هر بند با ذکر  «سُبْحَانَک یا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ خَلِّصْنَا مِنَ النَّارِ یا رَبِّ» ختم می‌شود. فضیلت‌های متعددی برای آن نقل شده است؛ از جمله حفظ از خطرات، دفع فقر و بهره‌مندی از بهشت. شرح‌های فلسفی و عرفانی نیز بر آن نوشته شده و در فرهنگ ایرانی، شیوه‌های خاصی مانند گره زدن ریسمان یا استفاده از آب و قند تبرکی با آن همراه است که نشان از عمق ارتباط این دعا با باورها و سنت‌های مردم دارد.

==مفهوم‌شناسی جوشن کبیر==
دعای [[جوشن کبیر]] از ادعیه معروف میان [[شیعه|شیعیان]] است که حاوی ۱۰۰۱ نام و صفت خداوند است<ref>مجلسی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، ۱۴۰۳ق، ج۹۱، ص۳۸۴.</ref> و معمولاً در [[شب قدر]] خوانده می‌شود. این [[دعا]] را کفعمی در المصباح<ref>[https://lib.eshia.ir/71570/1/247 کفعمی، المصباح، ۱۳۲۱ش، ص۲۴۷-۲۶۰.]</ref> و البلد الامین،<ref>[https://lib.eshia.ir/71752/1/402 کفعمی، بلد الامین و الدّرع الحصین، ۱۴۱۸ق، ص۴۰۲-۴۱۱.]</ref> علامه مجلسی در بحارالانوار<ref>مجلسی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، ۱۴۰۳ق، ج۹۱، ص۳۸۲–۳۹۷.</ref> و شیخ عباس قمی در [[مفاتیح‌الجنان]]<ref>قمی، مفاتیح الجنان، ۱۳۹۴ش، ص۸۶.</ref> به نقل از کفعمی نقل کرده‌اند.

==پیشینه جوشن کبیر==
جوشن واژه‌ای [[زبان عربی|عربی]] و به معنای زره و لباس ویژه [[جنگ]] است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=جوشن&f=moein . معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه جوشن.]</ref> [[امام علی بن الحسین|امام سجاد]] از پدرش [[امام حسین]] و او از [[امام علی]] نقل کرده است که در جنگ أحُد،<ref>مجلسی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، ۱۴۰۳ق، ج۹۱، ص۳۹۸.</ref> [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] زرهی سنگین و آزاردهنده پوشیده بود. جبرئیل بر او وارد شد و گفت که خداوند دستور داده زره را از تن بیرون آورده و این دعا را بخوان؛ زیرا این [[دعا]] محافظ تو و امت تو خواهد بود. «کبیر» نامیدن دعای جوشن به طولانی بودن این دعا در برابر دعای «جوشن صغیر» اشاره دارد. برخی، بر این باور هستند که واژه «کبیر» به سنگینی و بزرگ بودن زره پیامبر، اشاره دارد.<ref>مجلسی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، ۱۴۰۳ق، ج۹۱، ص۳۸۲–۳۹۷.</ref>

==محتوای دعای جوشن کبیر==
این دعا ۱۰۰ بند دارد که هر بند آن دارای ۱۰ نام خداوند است<ref>[https://lib.eshia.ir/71570/1/247 کفعمی، المصباح، ۱۳۲۱ش، ص۲۴۷.]</ref> و تنها بند ۵۵ آن دارای ۱۱ نام خداوند است.<ref>[https://lib.eshia.ir/71570/1/254 کفعمی، المصباح، ۱۳۲۱ش، ص۲۵۴.]</ref> به گفته شیخ عباس قمی، اسم اعظم خداوند نیز در این دعا وجود دارد.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، ۱۳۹۴ش، ص۸۶.</ref> در پایان هر بند عبارت «سُبْحَانَک یا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ خَلِّصْنَا مِنَ النَّارِ یا رَبِّ» تکرار می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/71570/1/247 کفعمی، المصباح، ۱۳۲۱ش، ص۲۴۷.]</ref> نام‌های خداوند در این دعا به‌صورت مسجع و موزون بیان شده‌اند.<ref>[https://lib.eshia.ir/71570/1/247 کفعمی، المصباح، ۱۳۲۱ش، ص۲۴۷-۲۶۰.]</ref>

==فضیلت دعای جوشن کبیر==
در برخی روایات آمده است که این دعا یکی از اعمال شب‌های قدر بوده و باید در شب‌های ۱۹، ۲۱ و ۲۳ ماه رمضان خوانده شود.<ref>مجلسی، زاد المعاد-مفتاح الجنان، ۱۴۲۳ق، ص۱۲۷؛ قمی، مفاتیح الجنان، ۱۳۹۴ش، ص۸۶و۲۲۶.</ref> هرکس در [[ماه رمضان]] ۳ بار دعای جوشن کبیر را بخواند، در امان خداوند خواهد بود و [[بهشت]] بر او واجب شده و آتش جهنم نیز بر او حرام می‌شود. همچنین در برخی روایات آمده که هر کس این دعا را هنگام خروج از [[خانه]] بخواند، خداوند به او ثواب زیادی داده و او را حفظ می‌کند. در روایت دیگری نقل شده که هر کس بر کفن خود جوشن کبیر را بنویسد از عذاب قبر مصون خواهد بود.<ref>مجلسی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، ۱۴۰۳ق، ج۹۱، ص۹۱و۳۸۳و۳۸۴؛ قمی، مفاتیح الجنان، ۱۳۹۴ش، ص۸۶.</ref>

برای هر بند از این دعا خواصی ذکر شده است به‌عنوان مثال بند ۳ جهت طلب یاری و وسعت رزق مؤثر بوده و بند ۳۹ برای رفع فقر مفید شناخته شده است.<ref>مجلسی، زاد المعاد-مفتاح الجنان، ۱۴۲۳ق، ص۴۳۰–۴۴۲.</ref>

==شرح‌هایی بر دعای جوشن کبیر==
معروف‌ترین شرح نوشته شده برای این دعا، شرح عرفانی و فلسفی ملا هادی سبزواری است. او برای بندهای مختلف این دعا به [[شعر فارسی|اشعار فارسی]] و عربی استشهاد کرده و برای بحث‌های لغوی آن به قاموس‌اللغه فیروزآبادی استناد کرده است.<ref>سبزواری، شرح اسماء، ۱۳۷۵ش، ص۳۳؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ۱۳۵۵ق، ج۵، ص۲۸۷.</ref>

==دعای جوشن کبیر در فرهنگ ایرانیان==
[[پرونده:جوشن کبیر۱.png|جایگزین=مراسم جوشن کبیرخوانی و احیای شب بیست و یکم ماه رمضان-حرم امام رضا |بندانگشتی|مراسم جوشن کبیرخوانی و احیای شب بیست و یکم ماه رمضان، ۱۴۰۲ش با حضور جمعی از زائران و مجاوران در حرم امام رضا ]]
دعای جوشن کبیر در شب‌های قدر به‌صورت دسته‌جمعی در اماکن مذهبی مانند [[مسجد|مساجد]] خوانده می‌شود.<ref>شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص۳۹۶؛ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۷۱ش، ص۴۴۱؛ طباطبایی‌فر، روستای قاطول در گذر زمان، ۱۳۸۱ش، ص۲۴۰؛ اخوان، آداب و سنن اجتماعی فین کاشان، ۱۳۷۳ش، ص۱۵۹؛ وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۶ش، ص۱۰۸.</ref> برخی از بانوان در مجالس زنانه، ریسمانی در دست گرفته و با خواندن هر بند از دعای جوشن کبیر گره‌ای به ریسمان می‌زنند. در پایان خواندن دعا ۱۰۰ گره به ریسمان زده می‌شود. آن‌ها بر این باورند که هرکس این ریسمان را بر گردن بیاویزد از انواع خطرات در امان خواهد بود. مردم [[شیراز]] به این ریسمان «نخ الغوث» می‌گویند و معتقدند که قرار دادن آن در میان کفن باعث کاستن فشار قبر خواهد شد.<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۶ش، ص۱۱۱–۱۱۲.</ref>

مردم سقز اعتقاد دارند که این نخ جهت دفع [[چشم‌زخم]] و در امان ماندن از گزند حشرات مفید است.<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۶ش، ص۱۱۱–۱۱۲؛ جهانی برزکی، برزک نگین کوهستان، ۱۳۸۵ش، ص۵۵.</ref> در استان سمنان به این ریسمان «نخ صدبند» می‌گویند و جهت گشایش کار خود، در [[قرآن]] از آن نگه‌داری می‌کنند. در میان اهالی روستای قینرجه گروس، کسانی که [[نذری]] دارند در شب‌های قدر مقدار زیادی حبه‌قند آورده و هنگام خواندن دعای جوشن کبیر بر قندها می‌دمند. آن‌ها پس از اتمام دعا، قندها را میان مردم تقسیم کرده و معتقدند هرکس این قندها را بخورد از هر درد و رنجی در امان خواهد بود. از باقی‌مانده حبه‌های قند، شربتی تهیه می‌شود که شفابخش دانسته شده است. برخی از مردم مقداری از [[شربت]] را به احشام خود می‌پاشند و بر این باورند که تا ماه رمضان بعدی احشام آن‌ها در امان خواهند بود.<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۶ش، ص۱۱۲–۱۱۳.</ref>

مردم بوشهر در هنگام خواندن جوشن کبیر رشته تسبیحی را در [[آب]] می‌چرخانند و پس از دعا، آب را که «آب الغوث» می‌نامند به نیت تبرک و شفا میان حاضرین در دعا تقسیم می‌کنند.

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، نجف، مطبعه الغری، ۱۳۵۵ق.
* اخوان، مرتضی، آداب و سنن اجتماعی فین کاشان، کاشان، مؤلف، ۱۳۷۳ش.
* جهانی برزکی، زهرا، برزک نگین کوهستان، کاشان، مرنجاب، ۱۳۸۵ش.
* سبزواری، هادی بن مهدی، شرح اسماء، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۵ش.
* شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، تهران، مؤلف، ۱۳۷۱ش.
* طباطبایی‌فر، رضا، روستای قاطول در گذر زمان، به‌تحقیق علی‌رضا شاه‌حسینی، تهران، نقش بیان، ۱۳۸۱ش.
* قمی، عباس، مفاتیح الجنان، قم، اسوه، ۱۳۹۴ش.
* کفعمی، ابراهیم بن علی، المصباح، قم، دار الرضی، چ۲، ۱۳۲۱ش.
* کفعمی، ابراهیم بن علی، بلد الامین و الدّرع الحصین، بیروت، مؤسسه الاعلمی، چ۱، ۱۴۱۸ق.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چ۲، ۱۴۰۳ق.
* مجلسی، محمدباقر، زاد المعاد-مفتاح الجنان، به‌تحقیق علاءالدین اعلمی، بیروت، مؤسسه الاعمی، چ۱، ۱۴۲۳ق.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، در وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۲ خرداد ۱۴۰۱ش.
* وکیلیان، احمد، رمضان در فرهنگ مردم، تهران، سروش، ۱۳۷۶ش.
* همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
{{پایان منابع}}