نمایش مبدأ برای سید محمدحسین شهریار

[[پرونده:شهریار۱.jpg|جایگزین=سیدمحمدحسین بهجت تبریزی (شهریار)|بندانگشتی|سیدمحمدحسین بهجت تبریزی (شهریار)]]
{{درشت|'''سید محمدحسین شهریار'''}}، شاعر معاصر و مشهور ایرانی.

سید محمدحسین بهجت تبریزی، مشهور به شهریار، شاعر معاصر ایرانی است که اشعار زیادی به زبانهای [[زبان فارسی|فارسی]] و ترکی سروده و شهرت و محبوبیت جهانی دارد. منظومهٔ «حیدر بابایه سلام» از مشهورترین آثار وی به [[زبان ترکی]] است. شهریار، اشعار زیادی در مدح [[اهل‌بیت]] سروده است که «علی ای همای رحمت» از معروف‌ترین آنها است.

==نام‌گذاری شهریار==
شهریار با نام کامل «سید محمدحسین بهجت تبریزی» یاد می‌شود. وی در ابتدا، تخلص «بهجت» را انتخاب کرد؛ اما وقتی برای تحصیل به [[تهران]] رفت، از تخلص بهجت منصرف شد. او بعد از خواندن دو رکعت نماز به دیوان [[حافظ]] تفأل زد و از روی بیت: «غم غریبی و غربت چو برنمی‌تابم / روم به شهر خود و شهریار خود باشم»، تخلص «[[شهریار (شاعر)|شهریار]]» را برگزید.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/8603210156%20%20%20%20/آذربايجان-مهد-شاعران-پرآوازه «آذربایجان، مهد شاعران پرآوازه»، خبرگزاری فارس.]</ref>

==کودکی شهریار==
شهریار در ۱۱ [[دی]] ۱۲۸۵ش در «بازارچهٔ میرزا نصرالله» واقع در «چای‌کنار» [[تبریز]] متولد شد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/8603210156%20%20%20%20/آذربايجان-مهد-شاعران-پرآوازه «آذربایجان، مهد شاعران پرآوازه»، خبرگزاری فارس.]</ref> وی دوران [[کودک|کودکی]] را که همزمان با حوادث انقلاب مشروطیت بود، در روستاهای اطراف تبریز سپری کرد و در [[مکتب‌خانه|مکتب‌خانه‌های]] سنتی آنجا، خواندن [[گلستان (کتاب)|گلستان]] [[سعدی]]، نصاب‌الصبیان و دیوان [[حافظ]] شیرازی را آغاز کرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/247296/شهریار «شهریار»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

شهریار مقدمات ادبیات عرب را نزد [[پدر]] و دورهٔ راهنمایی را در مدرسهٔ متحدهٔ تبریز خواند و اولین شعر رسمی خود را در۱۲۹۳ش سرود. شعرهای او در ۱۳ سالگی در مجلهٔ ادب با تخلص «بهجت» به چاپ رسید.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/8603210156%20%20%20%20/آذربايجان-مهد-شاعران-پرآوازه «آذربایجان، مهد شاعران پرآوازه»، خبرگزاری فارس.]</ref> شهریار تحصیل دورهٔ متوسطه را در ۱۳۰۰ش در دارالفنون تهران آغاز کرد، همزمان علوم دینی را در [[مسجد]] «سپه‌سالار» نزد شهید سیدحسن مدرس خواند و نواختن سه‌تار و ردیف‌های سازی [[موسیقی]] [[ایران]] را از «ابولحسن صبا» یادگرفت.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/8603210156%20%20%20%20/آذربايجان-مهد-شاعران-پرآوازه «آذربایجان، مهد شاعران پرآوازه»، خبرگزاری فارس.]</ref>

==جوانی شهریار==
[[پرونده:شهریار۱۲.jpg|جایگزین=استاد شهریار به همراه فرزندان|بندانگشتی|استاد شهریار به همراه فرزندان]]
شهریار بعد از اتمام دورهٔ متوسطه، در ۱۳۰۳ش وارد مدرسهٔ طب (پزشکی) شد اما به دلایلی از ادامهٔ تحصیل بازماند. وی در سال ۱۳۱۰ش به [[خراسان]] رفت و در ادارهٔ ثبت اسناد [[نیشابور]] و [[مشهد]] مشغول به‌کار شد<ref>[https://www.kaenat.ir/fa/Main/Detail/165609/نوش-دارو-بعد-از-مرگ-سهراب- ارشدی، «نوش‌دارو بعد از مرگ سهراب»، وب‌سایت روزنامۀ کائنات.]</ref> و سپس در سال ۱۳۱۴ش به تهران بازگشت. شهریار [[شعر فارسی]] و آذری را با مهارت تمام می‌سرود و در سال‌های ۱۳۲۹ش تا ۱۳۳۰ش اثر جاودانهٔ خود «حیدر بابایه سلام» را خلق کرد. او در ۱۳۳۲ش به تبریز برگشت و با خانم «عزیز عمید خالقی» [[ازدواج]] کرد که حاصل آن سه فرزند به‌نام‌های شهرزاد، مریم و هادی بود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/8603210156%20%20%20%20/آذربايجان-مهد-شاعران-پرآوازه «آذربایجان، مهد شاعران پرآوازه»، خبرگزاری فارس.]</ref>

==خاستگاه فکری شهریار==
===خانواده===
پدر شهریار، از وکلای شناخته شدهٔ [[تبریز]] و اهل علم و ادب بود که در [[تربیت]]، تحصیلات و تکوین شخصیت شهریار نقش برجسته‌ای داشت. تحصیلات وی در روستاها و شهر تبریز، تحت‌نظر و هدایت پدر صورت می‌گرفت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/247296/شهریار «شهریار»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> شهریار چون در خانواده‌ای روحانی و قرآنی متولد شد، از کودکی با آموزه‌های آیات قرآنی مأنوس بود و این همراهی با [[قرآن]] در آثار او به‌روشنی دیده می‌شود.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/457367/راز-ماندگاری-استاد-شهریار-در-ادب-فارسی «راز ماندگاری استاد شهریار در ادب فارسی»، قدس آنلاین.]</ref>

===محیط اجتماعی===
شهریار دوران کودکی را در روستاهای «خشگناب»، «شنگول‌آباد» و «قیش‌قوران» سپری کرد و با [[آداب|آداب‌]]<nowiki/>ورسوم و [[زندگی]] روستایی آشنا شد و همین موضوع بعدها تأثیر زیادی بر آثار وی گذاشت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/247296/شهریار «شهریار»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> نام و محتوای مجموعهٔ «حیدر بابایه سلام» متأثر از محیط زندگی وی است. حیدر بابا، نام کوهی در نزدیکی خشگناب [[آذربایجان]] است که شهریار ایام کودکی را در دامان آن گذرانده است. او در این مجموعه، کوه حیدر بابا را مخاطب قرار داده است و از خاطرات کودکی خود یاد می‌کند.<ref>[https://saednews.com/.post/mohammad-hossein-shahriar-poet «زندگی‌نامه سید محمدحسین شهریار شاعر ایرانی»، وب‌سایت ساعدنیوز.]</ref>

===همنشینی با بزرگان ادب===
[[پرونده:شهریار۲.jpg|جایگزین=عکسی از شهریار و دخترش و نیما و تنها فرزندش شَراگیم|بندانگشتی|عکسی از شهریار و دخترش و نیما و تنها فرزندش شَراگیم]]
شهریار در جوانی در تهران با بزرگان هنر و ادب مانند ابوالحسن صبا، [[محمدتقی بهار]] و [[عارف قزوینی]] همنشینی و مراوده داشت. در سال‌های بعد نیز با [[نیما یوشیج]]، [[هوشنگ ابتهاج]]، کریم امیری فیروزکوهی و برخی دیگر از هنرمندان دوستی و رابطه داشت که بر زندگی و آثار او تأثیر گذاشت.<ref>[https://saednews.com/.post/mohammad-hossein-shahriar-poet «زندگی‌نامه سید محمدحسین شهریار شاعر ایرانی»، وب‌سایت ساعدنیوز.]</ref>

===تأثیرپذیری از حافظ===
شهریار از [[حافظ]] شیرازی متأثر بود. تخلص خود را نیز با تفأل به [[دیوان حافظ]] انتخاب کرده است. او در شعری گفته است: «هرچه دارم همه از دولت حافظ دارم». اشعار وی مانند اشعار حافظ، پر از اقتباس و تلمیحات قرآنی است.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/457367/راز-ماندگاری-استاد-شهریار-در-ادب-فارسی «راز ماندگاری استاد شهریار در ادب فارسی»، قدس آنلاین.]</ref>

==قالب‌های شعری شهریار==
شهریار در قالب‌های مختلف شعر فارسی مانند [[قصیده]]، [[مثنوی]]، [[غزل]]، قطعه، رباعی و شعر نیمایی شعر سروده است؛ اما بیشتر از همه در غزل مشهور شده است. دو غزل «علی ای همای رحمت» و «آمدی جانم به قربانت» از معروف‌ترین سروده‌های وی است.<ref>[https://www.dinonline.com/35645/درگذشت-شهریار-شعر-ایران-۲۷-شهریور/ «۲۷ شهریور؛ درگذشت شهریار شعر ایران»، دین آنلاین.]</ref>

==شهرت و محبوبیت شهریار==
شهریار از دوران جوانی شهرت پیدا کرد و بین مردم محبوب شد. در حال حاضر، دایرهٔ شهرت و محبوبیت وی، فراتر از مرزهای [[ایران]] است؛ نام شهریار، نه‌تنها در جغرافیای وسیع شعر فارسی، بلکه در میان ترک‌زبانان جهان، به‌ویژه ترکیه و قفقاز نیز آشنا است. استقبال‌های گسترده از منظومهٔ «حیدر بابایه سلام» و ترجمه‌های زیاد آن به زبان‌های مختلف، گوشه‌ای از محبوبیت جهانی شهریار را نشان می‌دهد.<ref>[https://azarsh.farhang.gov.ir/fa/news/596822/راز-جاودانگی-و-مانایی-نام-استاد-شهریار طاهری خسروشاهی، «راز جاودانگی و مانایی نام استاد شهریار»، وب‌سایت ادارۀ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی.]</ref>

==راز شهرت و محبوبیت شهریار==
===صمیمیت شاعر===
[[پرونده:شهریار۳.jpg|جایگزین=استاد شهریار در کنار استاد میرحسین زنوزی|بندانگشتی|استاد شهریار در کنار استاد میرحسین زنوزی]]
شهریار را در برخورد با حوادث زندگی فردی، فرهنگ اجتماعی و باورهای مردمی، دارای صمیمیت و خلوص نیت دانسته‌اند. او با زبان ساده و اصطلاحات مردم کوچه و بازار در اشعار فارسی و ترکی، سخن می‌گوید و حرف دل مردم را بیان می‌کند.<ref>[https://azarsh.farhang.gov.ir/fa/news/596825/شهریار-در-زبان-فارسی-صاحب-سبک-و-مکتب-بوده-است «شهریار در زبان فارسی، صاحب سبک و مکتب بوده است»، وب‌سایت ادارۀ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی].</ref>

===سروده‌های دینی شاعر===
سروده‌های دینی شهریار، نقش بسیار مهمی در شهرت و محبوبیت وی داشت. شهریار همواره با [[قرآن]] مأنوس و از دانش و بینش قرآنی برخوردار بود. به همین دلیل، شعرهای او را تجلی‌گاه معارف دینی، آموزه‌های اخلاقی و عرفانی دانسته‌اند.<ref>[https://www.dinonline.com/35645/درگذشت-شهریار-شعر-ایران-۲۷-شهریور/ «۲۷ شهریور؛ درگذشت شهریار شعر ایران»، دین آنلاین.]</ref>

===تسلط به زبان فارسی و ترکی===
یکی از دلایل عمدهٔ محبوبیت شهریار، تسلط او بر هر دو [[زبان فارسی]] و [[زبان ترکی|ترکی]] و خلق آثار بی‌نظیری به هردو زبان است. در کنار اشعار شورانگیز فارسی شهریار، انتشار منظومهٔ حیدربابا به زبان مادری شاعر، رویداد بسیار مهم در ادبیات آذربایجان بود.<ref>[https://azarsh.farhang.gov.ir/fa/news/596822/راز-جاودانگی-و-مانایی-نام-استاد-شهریار طاهری خسروشاهی، «راز جاودانگی و مانایی نام استاد شهریار»، وب‌سایت ادارۀ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی.]</ref>

==اهل‌بیت در سروده‌های شهریار==
شهریار حدود هفت‌صد بیت شعر دربارهٔ [[پیامبر اسلام]] و [[اهل‌بیت]] سروده است که بیش از دویست بیت آن در مدح [[امام علی]] است.<ref>فتحی‌پور و فتحی‌پور، «سیمرغ سهند؛ سیری در احوالات و آثار مرحوم شهریار»، ماهنامهٔ هنر دینی، ۱۳۸۰ش، ص۱۹۲.</ref> «همای رحمت»، «یا علی»، «شب و علی» و «علی و دنیا» از مشهورترین سروده‌های وی در وصف امام علی است. حماسهٔ حسینی و قصیدهٔ کاروان کربلا از دیگر سروده‌های مشهور او دربارهٔ [[امام حسین]] و حادثهٔ [[کربلا]] است.<ref>«۲۷ [https://www.dinonline.com/35645/درگذشت-شهریار-شعر-ایران-۲۷-شهریور/ شهریور؛ درگذشت شهریار شعر ایران»، دین آنلاین.]</ref>

==شهریار و انقلاب اسلامی==
[[پرونده:شهریار۴.jpg|جایگزین=دیدار با آیت‌الله خامنه‌ای در دوره ریاست جمهوری|بندانگشتی|دیدار با آیت‌الله خامنه‌ای در دوره ریاست جمهوری]]
شهریار در سال ۱۳۵۷ش با حرکت انقلابی مردم همراه شد و در دفاع از حقانیت نظام و [[انقلاب اسلامی]]، شعرهای زیادی سرود که برخی از عناوین آنها عبارت‌اند از: «سلام»، «مقام رهبری»، «نوروز انقلاب»، «طلیعه انقلاب»، «یوم‌الله ۲۲ بهمن» و «هفت تیر». وی همچنین ارتباط بسیار خوبی با آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی داشت.<ref>[https://www.dinonline.com/35645/درگذشت-شهریار-شعر-ایران-۲۷-شهریور/ «۲۷ شهریور؛ درگذشت شهریار شعر ایران»، دین آنلاین.]</ref>

==آثار شهریار==
#روح پروانه، نخستین منظومه‌ای بود که در ۱۳۱۰ش در [[تهران]] انتشار یافت؛
#قسمتی از اشعار او دو بار و با مقدمهٔ استادان ملک‌الشعرای بهار و سعید نفیسی در ۱۳۱۰ش انتشار یافت؛
#حیدر بابایه سلام، نخستین اثر شعری است که شهریار به زبان ترکی آذری سروده و در ۱۳۳۲ش در تبریز انتشار یافته و به زبان فارسی نیز [[صنعت ترجمه در ایران|ترجمه]] شده است. این مجموعه ۷۶ قطعه است که هر قطعه از ۵ مصرع هجایی ترکیب یافته است؛ سه مصراع اول با دو مصراع آخر جداگانه با هم قافیه می‌گیرند؛
#مکتب شهریار؛
#کلیات دیوان شهریار (مجموعهٔ ۵ جلدی).<ref>[https://saednews.com/.post/mohammad-hossein-shahriar-poet «زندگی‌نامه سید محمدحسین شهریار شاعر ایرانی»، وب‌سایت ساعدنیوز.]</ref>

==نوآوری شهریار==
شهریار مفاهیم اجتماعی، انسانی، رمانتیسم، انقلاب، [[وطن]]، جبهه و [[جنگ]] و مضامین دینی را به‌گونه‌ای در سروده‌های خود به‌کار برده است که او را به‌عنوان یک مصلح اجتماعی و معلم بزرگ [[اخلاق]] ترسیم می‌کند. از نظر زبانی و صور خیال از واژه‌ها، تعبیرها، کنایه‌ها و اصطلاحات جدید نیز استفاده کرده است که بیشتر برگرفته از زبان محاوره و فرهنگ توده است.<ref>نصراللهی و جناب‌زاده، «نوآوری‌های ادبی و زبانی در شعر شهریار»، فصلنامهٔ مطالعات شهریارپژوهی، 1394ش، ص177.</ref>

==درگذشت شهریار==
شهریار پس از دوره‌ای بیماری، در ۲۷ [[شهریور]] ۱۳۶۷ش در بیمارستان مهر [[تهران]] درگذشت و طبق وصیت وی در «مقبرة الشعرای» [[تبریز]] به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.dinonline.com/35645/درگذشت-شهریار-شعر-ایران-۲۷-شهریور/ «۲۷ شهریور؛ درگذشت شهریار شعر ایران»، دین آنلاین.]</ref>

==یادبود شهریار==
#بیست‌وهفتم شهریور، روز درگذشت شهریار را به‌عنوان «روز شعر و ادب فارسی» نامیده‌اند.<ref>[https://www.dinonline.com/35645/درگذشت-شهریار-شعر-ایران-۲۷-شهریور/ «۲۷ شهریور؛ درگذشت شهریار شعر ایران»، دین آنلاین.]</ref>
#مجموعهٔ تلویزیونی «شهریار» به کارگردانی کمال تبریزی در سال ۱۳۸۴ش ساخته و جلوه‌هایی از زندگی این شاعر به تصویر کشیده شده است.<ref>«۲۷ [https://www.dinonline.com/35645/درگذشت-شهریار-شعر-ایران-۲۷-شهریور/ شهریور؛ درگذشت شهریار شعر ایران»، دین آنلاین.]</ref>

==غزل معروف شهریار در وصف امام علی==
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|علی ای همای رحمت، تو چه آیتی خدا را |که به ماسوا فکندی همه سایهٔ هما را}}
{{ب|دل اگر خداشناسی، همه در رخ علی بین|به علی شناختم من به خدا قسم خدا را}}
{{ب|به خدا که در دو عالم اثر از فنا نماند|چو علی گرفته باشد سر چشمهٔ بقا را}}
{{ب|مگر ای سحاب رحمت تو بباری ارنه دوزخ |به شرار قهر سوزد همه جان ماسوا را}}
{{ب|برو ای گدای مسکین در خانهٔ علی زن|که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را}}
{{ب|بجز از علی که گوید به پسر که قاتل من|چو اسیر توست اکنون به اسیر کن مدارا}}
{{ب|بجز از علی که آرد پسری ابوالعجائب |که علم کند به عالم شهدای کربلا را}}
{{ب|چو به دوست عهد بندد ز میان پاکبازان|چو علی که می‌تواند که به سر برد وفا را}}
{{ب|نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت|متحیرم چه نامم شه ملک لافتی را}}
{{ب|به دو چشم خون‌فشانم هله ای نسیم رحمت |که ز کوی او غباری به من آر توتیا را}}
{{ب|به امید آن که شاید برسد به خاک پایت|چه پیامها سپردم همه سوز دل صبا را}}
{{ب|چو تویی قضای گردان به دعای مستمندان |که ز جان ما بگردان ره آفت قضا را}}
{{ب|چه زنم چونای هردم ز نوای شوق او دم|که لسان غیب خوشتر بنوازد این نوا را}}
{{ب|«همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی|به پیام آشنایی بنوازد آشنا را»}}
{{ب|ز نوای مرغ یا حق بشنو که در دل شب |غم دل به دوست گفتن چه خوش است شهریارا}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* «آذربایجان، مهد شاعران پرآوازه»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۲ خرداد ۱۳۸۶ش.
* ارشدی، مبینا، «نوش‌دارو بعد از مرگ سهراب»، وب‌سایت روزنامهٔ کائنات، تاریخ درج مطلب: ۲۷ شهریور ۱۴۰۰ش.
* «راز ماندگاری استاد شهریار در ادب فارسی»، قدس آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ شهریور ۱۳۹۵ش.
* «زندگی‌نامهٔ سید محمدحسین شهریار شاعر ایرانی»، وب‌سایت ساعدنیوز، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آبان ۱۴۰۰ش.
* شهریار، گزیدهٔ غزلیات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۳ اسفند ۱۴۰۱ش.
* «شهریار»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آذر ۱۳۹۹ش.
* «شهریار در زبان فارسی، صاحب سبک و مکتب بوده است»، وب‌سایت ادارهٔ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۴۰۰ش.
* طاهری خسروشاهی، محمد، «راز جاودانگی و مانایی نام استاد شهریار»، وب‌سایت ادارهٔ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۴۰۰ش
* فتحی‌پور، رضا و فتحی‌پور، داوود، «سیمرغ سهند؛ سیری در احوالات و آثار مرحوم شهریار»، ماهنامهٔ هنر دینی، شماره ۸، تابستان ۱۳۸۰ش.
* نصراللهی، یدالله و جناب‌زاده، رعنا، «نوآوری‌های ادبی و زبانی در شعر شهریار»، فصلنامهٔ مطالعات شهریارپژوهی تابستان، سال اول، شماره ۵، ۱۳۹۴ش.
* «۲۷ شهریور؛ درگذشت شهریار شعر ایران»، دین آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ شهریور ۱۴۰۰ش.
{{پایان منابع}}